Аардонйх

Аардонйх (талаффузи: Ардоникс) — Сауроподоморпҳ турига мансуб ўтхўр динозаврлар туркуми, ҳозирги Жанубий Африка ҳудудида (тахминан 195 миллион йил олдин) юра даврида яшаган. Аардонйх cелестаэ номли ягона тур билан ифодаланади[1].

Тавсифи

Аардонйх cелестаэ тури 2009-йилда Жанубий Африкада илк юра даврига тегишли қолдиқлардан (Синемуриан — Плиэнсбачиан) топилган. Қазишмалар Эллиот геологик тузилмасида Марк карери (инглизча: Марc'с Қуаррй) деб номланувчи жойда олиб борилган. Палеонтологлар бир қанча суяклар ва уларнинг бўлакларини топишга муваффақ бўлишган. Қазилмалар икки хил турга тегишли эканлиги тахмин қилинади. Тур номи африкаанс тилидан „аард“ — ер ва юнонча „онйх“ — тирноқ деган маънони англатади. Муайян ном ушбу турни кашф этган ва биринчи фотоалбомларини тайёрлаган Cелесте Ятес шарафига қўйилган[2].

Динозавр қолдиқлари орқали олимлар унинг узунлиги ҳаётлигида тахминан 7 метр бўлганлигини аниқлаган. Унинг узун бўйни ва кичик боши, сауроподлар — улкан тўрт оёқли динозаврларнинг бошини эслатарди. У прозауроподлар ва сауроподларникига ўхҳшаш олд оёқларига эга. Жағларнинг таҳлили ушбу динозавр ўтхўр эканлигини аниқлаган.

Тадқиқотчиларнинг фикрига кўра, янги тур бизга тўрт оёқли динозаврлар эволюциясини ойдинлаштириш имконини беради[3].

Аардонйхни одам билан солиштириш

Таснифлаш

Еац ва унинг ҳамкасблари тадқиқотига кўра, Аадронйхнинг сауроподоморпҳлар орасидаги ўрнини кўрсатадиган кладограмма:

 
 

 Платеосауридаэ 

 
 
 

 Риожасауридаэ 

 
 
 

 Грйпонйх 

 
 

 Массоспондйлидаэ 

 
 
 

 Юннаносаурус 

 
 

 Жингшаносаурус 

 
 Анчисауриа 
 

 Анчисаурус 

 
 
 

 Аардонйх 

 
 
 

 Меланоросаурус 

 
 Сауропода 
 
 

 Антетонитрус 

 
 

 Лессемсаурус 

 
 
 
 

 Гонгхианосаурус

 
   
 

 Тазоудасаурус 

 
 

 Вулcанодон 

 
 

 Эусауропода

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Аардонйх тетрапод базал сауроподоморпҳлар ва сауроподлар ўртасидаги ўтиш даври туфайли сауроподоморпҳларнинг қардош гуруҳига киради (Меланоросаурус + сауроподлар). Ятес таснифига кўра (2009), аардонйх Анчисауриа гуруҳига тегишли[4].

Манбалар

  1. ↑ Ятес, А. М.; Боннан, М. Ф.; Невелинг, Ж.; Чинсамй, А.; Блаcкбеард, М. Г. (2010). „А неw транситионал сауроподоморпҳ диносаур фром тҳе Эарлй Журассиc оф Соутҳ Африcа анд тҳе эволутион оф сауропод феэдинг анд қуадрупедалисм“. Проcеэдингс оф тҳе Роял Соcиэтй Б 277 (1682): 787—794
  2. ↑ Ятес, А. М.; Боннан, М. Ф.; Невелинг, Ж.; Чинсамй, А.; Блаcкбеард, М. Г. (2010). „А неw транситионал сауроподоморпҳ диносаур фром тҳе Эарлй Журассиc оф Соутҳ Африcа анд тҳе эволутион оф сауропод феэдинг анд қуадрупедалисм“. Проcеэдингс оф тҳе Роял Соcиэтй Б 277 (1682): 787—794
  3. ↑ Найдено переходноэ звено от двуногих к четирёхногим динозаврам  — Лента.ру, 11.11.2009
  4. ↑ Ятес, А. М.; Боннан, М. Ф.; Невелинг, Ж.; Чинсамй, А.; Блаcкбеард, М. Г. (2010). „А неw транситионал сауроподоморпҳ диносаур фром тҳе Эарлй Журассиc оф Соутҳ Африcа анд тҳе эволутион оф сауропод феэдинг анд қуадрупедалисм“. Проcеэдингс оф тҳе Роял Соcиэтй Б 277 (1682): 787—794