Abazalar
Абазалар, абазинлар — Россия Федерациясининг Қорачой-Черкас ва Адигей мухтор вилоятлари ҳамда Ставропол ўлкасида яшайдиган халқ. Абазалар 33 минг киши (1992). Туркиянинг марказий ҳудудларида 10 мингга яқин Абазалар яшайди. Умумий сони 44 минг киши (1992). Абазаларнинг илк аждодлари Қора денгиз бўйларида, тахминан Туапсе билан Бзиб дарёси оралиғида жойлашган эди. Кавказ тиллари гуруҳига мансуб абаза тилида гаплашади. Ҳозор ҳудудда ХИВ асрдан яшайди. ХИХ асрнинг 30-йиллари[1] бошларида Россия томонидан бўйсундирилган. Абазалар адигей халқи билан қадимдан қўшни яшаганликлари туфайли, маданият ва турмушлари уларга ўхшаб кетади. Абазалар ислом динининг сунний мазҳабида. ХХ аср бошларида Абазалар катта қабилавий (тапанта ва шкарауа) гуруҳларга бўлиниб яшар эдилар. Кўпчилиги деҳқончилик (буғдой, жавдар, тариқ), боғдорчилик ва чорвачилик билан шуғулланади[2].
| Абазалар | |
|---|---|
|
Абаза байрог'и | |
| Ўз номи | абазинча: аба́за |
| Тил | Абаза |
| Дини | Ислом сунний |
| Тегишли | Шимолий Кавказ тиллари, Абхаз-Адиге тиллари |
| Ўхшаш халқлар | Абхази, адиги, убихи |
| Этник гуруҳлар | абазги, апсили, саниги |
Маданияти
Асосий машғулотлари чорвачилик, шу жумладан чорвачилик. Тоғ қўйлари, қорамол ва отлар боқилган. Отчилик зодагонлар қо'лида жамланган бо'либ, улар орасида машҳур трамвай отлари зоти етиштирилган.
Қишлоқ хо'жалиги ҳам ривожланган касб бўлган. Аввало, уйга энг яқин эр участкалари шудгорлаш учун тайёрланди, бу ерда қишлоқ хо'жалиги асбобларини этказиб бериш энг осон эди. Бу иш қишда бошланган: сайтлар тошлардан тозаланган ва дарахтларни илдизи билан суг'уриб ташлаган. Тог'лардаги ерлар деҳқончилик учун ноқулай бўлган. Бог'дорчилик ҳам Абазанинг муҳим машг'улоти бўлган. Ўрмон майдонларини экин майдонлари учун тозалаш, ёввойи мевали дарахтлар ва буталар бузилмаган ҳолда қолдирилди. Булар, асосан, ёввойи олма дарахтлари, нок, ит дарахти, зирк ва финдиқ бўлган. Уйлар ва хо'жалик иншоотлари доимо мевали дарахтларга ко'милган.
Тили
Абазин тилида гапиради (ибер-кавказ тиллари гуруҳининг абхаз-адиге гуруҳига киради). Ёзув 1932-1933-йилларда лотин алифбоси асосида яратилган. 1938 йил кирилл алифбосига кўчирилди.
Қозоғистондаги абазинлар
Абазинлар Улуғ Ватан уруши даврида ва ундан олдин Қозоғистонга мажбуран кўчирилган. 2009-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, Қозоғистонда 27 киши истиқомат қилади.
Адабиётлар
- ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
Манбалар
- ↑ К 450-летию заключения воэнно-политического союза России и Черкесии[сайт ишламайди]Андоза:Недоступная ссылка
- ↑ Абазини / историко-этнографический очерк. Черкесск 1989. — стр. 63, ИСБН 5-7644-0269-7, 5000 экз.
Ҳаволалар
| Викииқтибосда Абаза мақолларига тегишли иқтибослар мавжуд. |