Абдилаҳи Нассир (1932-йил 1-июн — 2022-йил 11-январ) Момбаса шаҳрида кениялик шиа руҳонийси бўлган. Носир сунний бўлса-да, шиаликни қабул қилган ва Эрон ислом инқилобидан кейин ўзини ўн икки шиа деб тан олган[1].

Шеикҳ Абдилаҳи Нассир
Таваллуди 1-июн 1932-йил
Вафоти 11-январ 2022-йил(2022-01-11)
(89 ёшда)
Момбаса
Болалари Стамбули Абдилаҳи, Абдулқадир Абдилаҳи, Заинаб Абдилаҳи, Нассир Абдилаҳи, Омар Абдилаҳи, Али Абдилаҳи, Ҳафсwа Абдилаҳи, Реҳема Абдилаҳи, Шарифа Абдилаҳи, Ҳуссеин Абдилаҳи
Отаси Нассир Жума
Онаси Марям Аҳмад
Мукофотлари

Фреэдом оф тҳе Cитй Аwард,

Аббаси Медал

Ҳаёти ва таълим

Шайх Абдуллоҳи Носир 1932-йил 1-июнда Момбаса шаҳрида туғилган. Дастлабки таълим мадрасадан бошланган, чунки у тўрт ёшида Мадрасага ўқишга кирган ва 1936—1946-йилларда Мадрасада ўқиган. Шу билан бирга, у оддий мактаб маълумотига эга бўлиб, 1941—1949-йилгача Араб ўғил болалар бошланғич мактабида ўқиган ва кейинроқ 1950—1951-йилгача Занзибарнинг Бет-эл-Рас ўқитувчилар тайёрлаш коллежига қўшилган.

Занзибарда бўлганида, кўпроқ йўл-йўриқ ва маслаҳатлар олиш учун у таниқли олим қўли остида ўқиган; Саййид Умар Абдуллоҳ унга нафақат таълим берган, балки исломни тушунишда ҳам кўп илм берган.

Занзибардаги ўқиш тугаганидан сўнг, у яна Момбасага кўчиб ўтган. Бироқ, у устози Сайид Умар Абдуллоҳдан маслаҳат ва йўл-йўриқ олишда давом этган.

Кейинчалик у яна бир ажойиб мусулмон инқилобчи мутафаккири Шайх Муҳаммад Абдуллоҳ Ғаззолий билан танишди. Шайх Ғаззолий унга фикр юритишни ўргатган. У Шайх Абдилаҳий Носирнинг фикрини ларзага келтириш учун қийин саволларни ўрганган.

Фаолияти

Момбасага қайтиб келгач, 1951—1954-йилгача араб бошланғич мактабида дарс берган. Соғлиғидаги муаммоси туфайли у тиббий кўрикдан ўтказилди. Касаллигидан тузалиб, 1955—1957-йилгача Момбаса Мусулмонлар таълими институтига ҳисобчи ва ярим кунлик диний ўқитувчи сифатида иш олиб борган.


</бр>Шайх Абдуллоҳи Носир 1957—1963-йилгача Кения мустақиллигидан олдинги сиёсатга фаол қизиқиш билдирган. У Кениянинг мустақилликка эришгунга қадар Қонунчилик кенгашига сайланган ва бу лавозимда 1961—1963-йилгача ишлаб келган. Кения Қонунчилик Кенгаши аъзоси сифатида у 1963-йилда Лондондаги Ланкастер Хаусда бўлиб ўтган тарихий Кения Конституциявий конференсиясида ҳам қатнашган.



1962-йил 5-октабрда таълим вазири (ўша пайтда) жаноб Лоуренс Жорж Сагини томонидан араб таълими бўйича маслаҳат кенгаши аъзоларидан бири этиб тайинланган.

1964-йилдан 1965-йилгача у КАНУ ижроия кенгаши (Соҳил вилояти) аъзоси сифатида сиёсатчи бўлган.

Кейинчалик у 1965—1967-йилларда Найробидаги ББCда араб/суаҳили монитори сифатида ишлаган.

Кейин у Оксфорд университети нашрига қўшилган ва 1967—1975-йиллар Найробидаги Оксфорд университети матбуотининг Шарқий Африка бўлимида суаҳили муҳаррири бўлиб ишлаган. У ишга қабул қилинган биринчи суаҳили муҳаррири бўлган (ОУПда). Юлий Нереренинг Юлий Цезар (Юлий Кайсарий) ва „Венециялик савдогар“ (Мабепари ва Вениси) асарларининг суаҳили тилига таржималарини нашр этишда Носир муҳим рол ўйнаган. 1969-йилда у Дар эс Салам офисига кўчиб ўтади ва у ерда менежер (Луcиус Тҳоня) билан бирга муҳим ва даромадли суаҳили нашриёт дастурини ишлаб чиқади. Ушбу лойиҳалар ОУП Жулиус Нереренинг „Ўз-ўзига ишониш учун таълим“ ва Танзания мактабларида ўқитиш воситаси сифатида суаҳили тилини жорий этиш томонидан яратилган талабга жавоб бериш учун яхши жойлаштирилганлигини англатади.

1975-йилда Шайх Абдиллоҳий Оксфорд университети нашриётидан чиқиб, ўзининг Шунгwая Публишерс Лтд нашрини ишга туширади.

1977-йилда у Оксфорд университети нашриёти томонидан Шарқий Африка бўлимининг бош менежери лавозимига чақирилиб, 1977—1980-йилгача ушбу лавозимда ишлайди.

Таблиғ

Кения сиёсатида фаол бўлишига қарамай, Носир 1954—1959-йилгача ваъз ва таблиғ фаолиятига вақтини ажратди. 1960—1980-йилларда Момбасада (1960—1964) яшаб, кейинроқ Найробида (1965—1980) яшаб, Рамазон ойларида Қуръон таржимаси ва шарҳи билан шуғулланган.

1978—1980-йилгача у Жиддада жойлашган WАМЙ (Бутунжаҳон мусулмон ёшлар ассамблеяси) нинг Шарқий Африкадаги вакили сифатида ишлаган.

1980-йилнинг бошида Момбасага қайтгач, у Ҳусайний Имамбаргоҳда Кения Билол мусулмон миссияси томонидан ташкил этилган Муҳаррам Мажалис учун мунтазам ўқитувчи бўлган.

Муҳаррам мажалисининг маърузачилари орасида Шариф Хитамий, Шариф Бадавий, Проф. Найроби университетидан Бакари ва Момбаса ва Ламудан келган бир қатор Сунни олимлар. 1988-йилда Кениянинг Билол мусулмонлар миссияси мажлислар зали расмий равишда очилганда, Суаҳили мажалислари Муҳаррам ойлари ва қўшимча маърузалар туркуми Билол залида ўтказилган. Носир кўпчиликни жалб қиладиган асосий маърузачилардан бири бўлган эди.

Вақт ўтгач, у ўзини шиа Итҳна-Ашерий деб эълон қилди.

Танзаниядан ташқари Ҳиндистон, Покистон, Буюк Британия, Қўшма Штатлар, Канада ва Ғарбий Ҳиндистондаги жамоати ва ташкилотлар Носирни инглиз ва кисваҳилий тилларида маърузалар ўқий олгани туфайли уни маъруза сафарларига таклиф этишган.

Носир, кисваҳили тили (жами 7та) ва Ислом ҳақида (20та) бир нечта китоб ва рисолалар ёзган ва ҳаммуаллиф бўлган, буларнинг баъзилари инглиз ва руанда тилларига таржима қилинган.

Шайх Абдилаҳи Носирнинг мақсади одамларни бир-бирига яқинлаштириш, руҳлантириш ва ўқитиш учун платформа (Аҳлул Байт Маркази) яратиш орқали соғлом жамиятни илҳомлантириш бўлган. Шу мақсадда, 2001-йилда у таълим, шахсий ўсиш ва соғлом ҳаётни тарғиб қилиш учун жамоатчилик хабардорлигини ошириш, амалий ишларни бирлаштирган, сиёсий ва мазҳабга алоқадор бўлмаган, кўп мақсадли Жамоатчилик ташкилоти Аҳлул Байт марказини ташкил этган. Ташкилот одамлар ўрасидаги ҳамкорлик, интеграция ва бирдамлик туйғусини яратиш орқали жамиятнинг максимал салоҳиятини ошириш ва ёшларни жамиятни ривожлантиришда фаол иштирок этишга ундашга қаратилган.

Ўша йили Носир Момбасада (Аҳлул Байт маркази кутубхонаси) бепул ўқиш кутубхонасини ташкил этган ва китобларини кутубхонага совға қилган.

Сўнгги пайтларда у Қур’оннинг суаҳилича таржимаси ва тафсирига эътибор қаратган ва шиа Итҳна-Ашерий дунёқараши лойиҳалаш устида ишлаган.

Ўлими

Носир 2022-йил 11-январ, сешанба куни, Кениянинг Момбаса шаҳрида 89-ёшида вафот этган.

Уни хотирлаш учун дунёнинг турли бурчакларида, жумладан Кения[2][3][4][5], Танзания[6][7], Занзибар[8], маросимлар ўтказилган. Индонезия[9], Эрон[10][11][12][13], Буюк Британия[14] ва бошқа.

Кениялик сиёсатчилар Носирни мустақиллик учун курашда олдинги сафда турган, ҳурматли олим сифатида олқишладилар[15].

Кения президентининг ўринбосари, ўша пайтда Уилям Руто уни „академик гигант, зукко сиёсий мутафаккир ва қирғоқбўйи минтақасининг интилишларига катта ҳисса қўшган ривожланиш учун содиқ куч“ деб улуғлади. Биз у ўткизган беқиёс умри ва қолдирган бой меросини нишонлаймиз".

Кения Вазирлар Маҳкамасининг Туризм бўйича котиби Нажиб Балала уни „Суаҳили фаоли ва Кения мустақиллиги учун Британия ҳукмронлигига қарши, Кения озодлиги учун курашда олдинги сафда турган, етакчи“ сифатида улуғлади.

Момбаса губернатори Ҳассан Али Жоҳо уни „ҳурматга сазовор олим, адабий даҳо ва бенуқсон характерга эга инсон“ деб таърифлади. Носир Момбасанинг севимли ўғилларидан бири, ватанпарвар, дунё миқёсида ҳурматга сазовор бўлган, камтар ота сиймоси ва кўпчилик учун илҳом манбайи сифатида ажралиб турарди".

2013—2017-йилларда Момбаса сенаторилавозимида ишлаган кениялик сиёсатчи Ҳасан Умар Ҳасан уни „сиёсатимиз ва илм-фанимизда юксак шахс, унинг минтақамиз ва жамиятимизга бўлган таъсири жуда катта ва бундан кейин ҳам давом этади. Шайх Абдуллоҳни жуда соғинаман. Мутафаккир, нотиқ, зукко сиёсатчи, олим ва менга ва кўпчиликка устоз“[16].

Камукунжи сайлов округи депутати Юсуф Ҳасан Носирни „озодлик, тенглик ва адолат учун курашган илғор ислом олими, сиёсий етакчи ва ёзувчи“ сифатида олқишлаган.

Кениядаги Шиа миссионери Ҳожат ул-Ислом Муҳаммад Салим ҳам шундай деган: „Ҳар сафар Шарқий Африкага миссионер сифатида борганимда Шайх Абдуллоҳи Носир билан учрашганимда, Носир менга гўё буюк олимдек муносабатда бўлар эди. Бу кўзга кўринган олим ўзининг улкан билимига қарамай, бошқаларни ҳурмат қилар, уларнинг гапига қулоқ солар эди“[17].

Ал-Мустафо халқаро университети ваколатхонасининг собиқ директори Ҳожат ал-Ислом Сайид Муҳаммад Шоҳидий қўшимча қилиб айтди: „Шайх Абдуллоҳи Носир камтар ва фазилатли инсон бўлиб, Кения ва Шарқий Африканинг кўплаб ҳудудлари ёшлар орасида Шиа динини тарғиб қилган. Ҳар сафар Танзанияга сафар қилганимда Шайх Абдуллоҳ Носирни учратар эдим ва у кишини камтар ва табассумли, меҳмонларини илиқ кутиб оладиган одам деб топдим“[18].

Мукофотлари

Найроби мери (жаноб Дик Ватика) томонидан Шайх Абдилаҳи Носирга топширилган Шаҳар эркинлиги мукофоти

2006-йил 22-декабрда Шайх Абдилаҳи Носир Найроби шаҳри эркинлиги мукофоти билан тақдирланган, у 17та кениялик орасида бўлган. Мукофот Мустақил Кения Конституциясини яратган Буюк Британиядаги Ланcастер Ҳоусе конференсиясида иштирок этган кекса фуқароларга берилган[19].

Асарлари

Манбалар

  1. ↑ Сcотт Стевен Реэсе. Тҳе Трансмиссион оф Леарнинг ин Исламиc Африcа. БРИЛЛ, 1 Жануарй 2004 — 227–-бет. ИСБН 90-04-13779-3. 
  2. ↑ Wасифу wа Ш. Абдиллаҳи Нассер || Саййид Аидарус Шарифф || ЖИC Момбаса (инглизча), қаралди: 29-май 2022-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  3. ↑ АРБАИН КҲИТМА ЙА СҲЕИКҲ АБДИЛАҲИ НАССИР, МОМБАСА, КЕНЙА (инглизча), қаралди: 29-май 2022-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  4. ↑ CС НАЖИБ БАЛАЛА: СҲ. АБДИЛЛАҲИ НАССИР ИС АН ИНСТИТУТИОН || АРБАЭН АТ ЖАФФЕРЙ ИСЛАМИC CЕНТРЕ НАИРОБИ (инглизча), қаралди: 29-май 2022-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  5. ↑ АМБ. ЖАФАР БАРМАКИ: АЛТҲОУГҲ ҲЕ WАС СҲИА МУСЛИМ..... || АРБАЭН АТ ЖАФФЕРЙ ИСЛАМИC CЕНТРЕ НАИРОБИ (инглизча), қаралди: 29-май 2022-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  6. ↑ Кумбукизи я Шк Абдиллаҳи Нассир | 2022 (инглизча), қаралди: 29-май 2022-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  7. ↑ ВИПИ ТУМУЭНЗИ СҲЕИКҲ АБДИЛЛАҲИ НАССИР? | На Шеикҳ Дкт. Абдулразак Амири (инглизча), қаралди: 29-май 2022-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  8. ↑ #ЛИВЕ: КҲИТМА ЙА СҲЕИКҲ АБДИЛЛАҲИ НАССИР / МСИКИТИ WА (инглизча), қаралди: 29-май 2022-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  9. ↑ 🛑[ЛИВЕ] Пенгажиан Малам Жумат - 13/01/2022 (инглизча), қаралди: 29-май 2022-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  10. ↑ Сwаҳили Шиа - Кисомо ча Кҳитма я Мареҳему ал Ҳаж Шеикҳ...| Бй Сwаҳили Шиа (инглизча), қаралди: 29-май 2022-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  11. ↑ иқна.ир. „Кҳитма я Марҳум Шеикҳ Абдиллаҳи Нассир яфанйика Қум, Иран“ (сw). сw (17-январ 2022-йил). Қаралди: 29-май 2022-йил.
  12. ↑ АБНА. „Пҳотос: Cоммеморатион cеремонй фор проминент Кенян Шиите счолар ҳелд ин Қом“ (инглизча). абна24.cом (17-январ 2022-йил). 2023-йил 11-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 29-май 2022-йил.
  13. ↑ „Тҳе аwард тҳат Шеикҳ Абдиллаҳи Насир лост фор беcоминг а Шиите“ (инглизча). эн.ҳаwзаҳнеwс.cом (19-январ 2022-йил). 2023-йил 7-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 29-май 2022-йил.
  14. ↑ Ислам ин Африcа: тҳе роле оф Шеикҳ Абдиллаҳи Нассир (инглизча), қаралди: 29-май 2022-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  15. ↑ „Сениор Кенян Муслим Счолар Шеикҳ Абдиллаҳи Насир Пассес Аwай“. Интернатионал Қуран Неwс Агенcй (11-январ 2022-йил). Қаралди: 11-январ 2022-йил.
  16. ↑ „Ҳассан Омар Ҳассан“ (инглизча). www.фаcебоок.cом. Қаралди: 20-май 2022-йил.
  17. ↑ „Шеикҳ Абдиллаҳи Насир'с пропагатион метҳод басед он Шиа-Суни аппрохиматион“ (инглизча). эн.ҳаwзаҳнеwс.cом (20-январ 2022-йил). 2023-йил 7-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 29-май 2022-йил.
  18. ↑ АБНА. „Шеикҳ Абдиллаҳи Насир плаед импортант роле ин промотинг АҳлулБайт счоол ин Эаст Африcа: Шаҳеди“ (инглизча). абна24.cом (20-январ 2022-йил). 2023-йил 8-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 29-май 2022-йил.
  19. ↑ „Кеня: Наироби Ҳоноурс Ланcастер Ҳоусе Cонференcе Ветеранс“.