Abdulmajid I
Абдулмажид И (усмонли туркча: عبد المجید اول ʿАбдü'л-Меcîд-и эввел; 23/25 Апрел 1823 – 25 Июн 1861) – Усмонлилар империясининг 31-подшоҳи[3]. Ҳукмронлик даврида мамлакатда миллатчилик кайфиятлари авж олган[4].
| Абдулмажид И عبد المجید اول | |
 | |
| Тугҳра оф Абдüлмеcид И.ЖПГ | |
 Усмонлилар империяси подшоҳи, халифаси, икки муқаддас масжид ходими | |
| Ҳукмронлигининг бошланиши: | 2-июл 1839 |
|---|---|
| Ҳукмронлигининг тугаши: | 2-июн 1861 |
| Ўтмишдош: | Маҳмуд ИИ |
| Ворис: | Абдулазиз И |
| Туғилган санаси: | 23-апрел 1823-йил |
| Туғилган жойи: | Истанбул, Усмонлилар империяси [1][2] |
| Вафот санаси: | 25-июн 1861-йил (38 ёшда) |
| Вафот жойи: | Истанбул, Усмонлилар империяси |
Ҳукмронлиги
Миср пошоси Муҳаммад Алини тинчлантирган. Ғарб маданиятидан мафтун бўлган. Отаси бошлаган ислоҳотларни (Танзимат) давом эттирди. Унинг даврида мусулмон бўлмаганларга армияда хизмат қилишга рухсат берилди, давлат мадҳияси ва байроғи қабул қилинди, қонунчилик Наполеон кодексига мувофиқ қайта тузилди ва технологик яхшиланишлар юз берди (темир йўл ва телеграф пайдо бўлди).
Решид Мустафо пошонинг маслаҳати билан 1839-йил 3-ноябрда машҳур Хатти Шарифни чиқарди ва бу ҳужжат билан барча Усмонли фуқароларига тенг ҳимоя қилишни ваъда қилди.
Абдулмажид И ҳукмронлиги даврида амалга оширилган ислоҳотлар бир-бирига зид эди.
1840-йилларда Султон Ирландиядаги очарчилик пайтида, Британия ҳукуматининг хоҳишига қарши бориб, ирландларга пул ва нон билан ёрдам берди.
1850-йилда Англия томонидан қўллаб-қувватланган Усмонли империяси 1848-йилги инқилобнинг Полша қўзғолончиларини Австрия ва Россияга топширишдан бош тортди, бунинг учун Австрия 1852-йилда Усмонлиларни Черногориядан қувиб чиқарди.
Қуддусдаги православлар ва католиклар ўртасида муқаддас жойлар ҳақида низо келиб чиқди. Императорлар Николай И ва Наполеон ИИИ черковлар ўртасидаги келишмовчиликка аралашдилар. Ўсиб бораётган қарама-қаршилик дипломатик турғунликка олиб келди. 1853-йил 4-октябрда Туркия Англия ва Франсия кўмагидан фойдаланиб, Россияга уруш эълон қилди[5]. Шундай қилиб, Қрим уруши бошланди. Империянинг иттифоқчилари Англия ва Франсия эди. Уруш русларнинг бироз заифлашиши билан якунланди. 1860-йилларнинг бошидан бошлаб улар Қора денгиздаги денгиз флоти ва қал’аларини аста-секин тикладилар. 1870-йилдан кейин уларга нисбатан қўйилган чекловларга риоя қилишни тўхтатдилар. 1856-йил Париж тинчлиги имзоланди. Усмонли империяси уруш натижасида унга эришган арзимаган фойда эвазига ўз иттифоқчиларига Усмонлиларнинг сиёсий тизими билан яхши боғлиқ бўлмаган Хатт-и Ҳумоюнга (1856-йил 18-феврал) янги ислоҳотлар қўшишга ваъда беришга мажбур бўлди.
1856-йил 30-мартдаги Париж шартномаси давлатга нафақат ташқи, балки ички тинчликни ҳам ваъда қилган. Шартнома насронийларни ҳам, мусулмонларни қониқтирмаганди. Босния, Болгария ва Албанияда тартибсизликлар бўлди, Дамашқ ва Ливанда насронийларни қирғин қилиш бошланди. Уруш натижасида етказилган иқтисодий йўқотишлар портни четдан қарз олишга мажбур қилди. Истанбулда хорижий кучларнинг таъсири кучайди[6].
1858-йилда Султон хазинасининг банкротлиги эълон қилинди. У мамлакатни бошқариш ишларига қизиқишини йўқотди ва тобора саройда ёлғизликда ўтказди. Кўнгилхушлик ва мастлик унинг соғлиғига путур етказди[7].
Султон Абдулмажид 1861-йил 25-июнда сил касаллигидан вафот этди. 8 қиз ва 6 ўғил қолди. Усмонли қонунларига кўра унинг ўрнига акаси Абдулазиз ўтирди.
Усмонли империясининг сўнгги тўрт султони – Мурод В, Абдулҳамид ИИ, Меҳмед В ва Меҳмед ВИ – Абдулмажиднинг ўғиллари эди.
Манбалар
- ↑ Ҳоиберг, Дале Ҳ., эд (2010). "Абдулмеcид И". Энcйcлопæдиа Британниcа. И: А-ак Баес (15тҳ нашри). Чиcаго, ИЛ: Энcйcлопæдиа Британниcа Инc.. 22 б. ИСБН 978-1-59339-837-8.
- ↑ Тҳере аре соурcес тҳат стате ҳис биртҳ дате ас тҳе 23рд оф Април
- ↑ Чамберс Биограпҳиcал Диcтионарй, ИСБН 0-550-18022-2, паге 3
- ↑ Ҳусаин, Фаисал (Оcтобер 2014). „Ин тҳе Беллиэс оф тҳе Маршес: Wатер анд Поwер ин тҳе Cоунтрйсиде оф Оттоман Багҳдад“. Энвиронментал Ҳисторй.
- ↑ Трубеской А. Кримская война. – М., 2010. – С. 162
- ↑ .
- ↑ Рижов. К. В. Энсиклопедия справочник „Величайшиэ монархи мира“.- 2007 г.