Abdulmalik Isomiy
Abdulmalik Isomiy (1311–1350-yil 14-maydan keyin) – 14-asr hind tarixchisi va saroy shoiri. U fors tilida Olovuddin Bahmanshoh, Bahmaniylar sultonligi asoschisi homiyligida ijod qilgan. Futuh-us-Salotin (tax. 1350) asari bilan tanilgan boʻlib, bu Hindistonning musulmonlar tomonidan zabt etilishi haqidagi sheʼriy tarixdir.
Hayotining boshlangʻich qismi
Isomiy 1311-yilda, ehtimol Dehlida tugʻilgan. Otasining ismi Izz ud-Din Isomiy edi[1]. Ajdodi Faxr Malik Isomiy Eltutmish (h. 1211–1236) hukmronligi davrida Bagʻdoddan Hindistonga koʻchib kelgan[2]. Oʻzi haqida soʻzlar ekan, u shunday deydi: „(Mening sheʼriy tabiatim) dedi: ‘Hindiston – sening joying, bobong va ajdodlaringning tugʻilgan yurti.’“[3]. U Dehli shahrini „Islomning uyi“ deb atagan[4].
1327-yilda Dehli sultonligi hukmdori Muhammad bin Tugʻloq poytaxtini Dehlidan Dekan mintaqasidagi Davlatobodga koʻchirishga qaror qildi. Dehlining bir qancha aholisi, jumladan Isomiyning oilasi ham Davlatobodga koʻchishga buyurildi. Uning 90 yoshli bobosi shu safar davomida vafot etdi[5].
Bahmanshoh xizmatida
Davlatobotda Isomiy Tugʻluqning, uning nazarida, qabih ishlari va zulmidan dahshatga tushdi. Bir payt u Makka tomon koʻchib ketishga qaror qilgan, biroq mamlakatni tark etishdan avval Hindistonda musulmon hukmronligi tarixini yozib qoldirishga qatʼiy bel bogʻlagan edi[1]. U Eron tarixini bayon qiluvchi doston boʻlmish Shohnomani yozgan mashhur fors shoiri Firdavsiyga taqlid qilishni istagan[5].
Davlatobot qozisi Bahauddin uni Tugʻluqqa qarshi isyon koʻtargan Olovuddin Bahmanshoh bilan tanishtirdi[6]. Dekan yassitogʻligi mustaqil Bahmaniylar sultonligini barpo etgan Bahmanshoh Isomiyning homiysiga aylandi[5]. Shu tariqa Isomiy Bahmaniylar saroyidagi ilk madhgoʻy boʻldi[7].
Bahmanshoh homiyligida u 1349-yilda Futuh-us-Salotinni yozishni boshladi. Isomiyning aytishicha, u asarning 12 000 baytini 5 oyda bitgan[8]. Uning soʻzlariga koʻra, kitobni 1349-yil 10-dekabrda yozishni boshlab, 1350-yil 14-mayda yakunlagan[2]. Shundan keyingi davrda Isomiyning hayoti haqida hech narsa maʼlum emas[6].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Iqtidar Alam Khan 2008, s. 79.
- ↑ 2,0 2,1 Bhanwarlal Nathuram Luniya 1969, s. 87.
- ↑ Khaliq Ahmad Nizami. On History and Historians of Medieval India. Munshiram Manoharlal, 1983. ISBN 9788121501521.
- ↑ Iqtidar Husain Siddiqi. Indo-Persian Historiography Up to the Thirteenth Century. Primus Books, 2010 — 161-bet. ISBN 9788190891806.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 E. Sreedharan 2004, s. 346.
- ↑ 6,0 6,1 Agha Mahdi Husain 1963, s. vi.
- ↑ Meenakshi Khanna 2007, s. 133.
- ↑ Saiyid Abdul Qadir Husaini 1960, s. 164.
Adabiyotlar
- Agha Mahdi Husain. Tughluq Dynasty. Thacker, Spink, 1963. OCLC 776929905.
- Bhanwarlal Nathuram Luniya „Xvajā Abd malik Isāmi va uning Futuh-us-Salātin asari“, . Some Historians of Medieval India. Lakshmi Narain Agarwal, 1969. OCLC 652191747.
- Carl W. Ernst. Eternal Garden: Mysticism, History, and Politics at a South Asian Sufi Center. SUNY Press, 2003. ISBN 978-1-4384-0212-3.
- E. Sreedharan. A Textbook of Historiography, 500 B.C. to A.D. 2000. Orient Blackswan, 2004. ISBN 978-81-250-2657-0.
- Iqtidar Alam Khan. Historical Dictionary of Medieval India. Scarecrow, 2008. ISBN 9780810864016.
- Kanhaiya Lall Srivastava. The position of Hindus under the Delhi Sultanate, 1206-1526. Munshiram Manoharlal, 1980. ISBN 9788121502245. OCLC 7889570.
- Meenakshi Khanna. Cultural History of Medieval India. Berghahn Books, 2007. ISBN 978-81-87358-30-5.
- Saiyid Abdul Qadir Husaini. Bahman Shāh, the founder of the Bahmani Kingdom. Calcutta: K. L. Mukhopadhyay, 1960. OCLC 52549354.
- Tej Ram Sharma. Historiography: A History of Historical Writing. Concept, 2005. ISBN 978-81-8069-155-3.
- Madhiyachilar
- 14-asr hind tarixchilari
- Dehli sultonligidan bo‘lgan kishilar
- Bahmaniylar sultonligidan bo‘lgan kishilar
- 14-asr hind musulmonlari
- 14-asr fors tili yozuvchilar
- Hind erkak yozuvchilari
- Dehlilik shoirlar
- 1311-yilda tugʻilganlar
- Dehlilik olimlar
- O‘rta asr islom olamining 14-asr tarixchilari
- Fors tilida ijod qilgan hind yozuvchilari