Abdulmalik ibn Solih sahifasining manbasini koʻrish

{{davlat arbobi bilgiqutisi
| ismi                    = Abdulmalik ibn Solih
| lavozim                 = [[Mosul hukmdorlari roʻyxati|Mosul noibi]]
| boshlanish davri        = 785
| tugash davri            = 787
| monarx                  = [[Al-Hodiy|Musa al-Hodiy]]<br/>[[Horun ar-Rashid]]
| oʻtmishdoshi            = [[Hoshim ibn Said]] (785)
| vorisi                  = [[Isʼhoq ibn Muhammad]] (787—788)
| lavozim_2               = [[Madinaning xalifalik noiblari roʻyxati|Madina noibi]]
| boshlanish davri_2      = 787
| tugash davri_2          = 789
| monarx_2                = Horun ar-Rashid
| oʻtmishdoshi_2          = [[Isʼhoq ibn Sulaymon al-Hoshimiy]]
| vorisi_2                = [[Muhammad ibn Abdulloh ar-Raboiy]] (789 — 790-yillar)
| lavozim_3               = [[Bilod ash-Shom|Suriya]]ning Abbosiy noibi
| boshlanish davri_3      = 793
| tugash davri_3          = 795
| monarx_3                = Horun ar-Rashid
| oʻtmishdoshi_3          = [[Musa ibn Yahyo]]
| vorisi_3                = Isʼhoq ibn Isa ibn Ali ({{circa|795}} — 800-yillar)
| lavozim_4               = [[Islomiy Misr hukmdorlari roʻyxati|Misr noibi]]
| boshlanish davri_4      = 795
| tugash davri_4          = 795 <br/>(bir yildan kamroq)
| monarx_4                = [[Horun ar-Rashid]]
| oʻtmishdoshi_4          = [[Harsama ibn Ayon]]
| vorisi_4                = [[Abdulloh ibn Musayyab al-Dobbiy]]
| tugʻilgan_sanasi        = 750
| vafot_sanasi            = 812
| relations               = [[Abbosiylar sulolasi]]
| bolalari                = Abdurrahmon
| otasi                   = [[Solih ibn Ali]]
| qarindoshlari           = [[Al-Fadl ibn Solih]], [[Ibrohim ibn Solih]] va [[Ismoil ibn Solih ibn Ali al-Hoshimiy|Ismoil ibn Solih]] (aka-ukalari)
| modul                   = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes
| allegiance = [[Abbosiylar xalifaligi]]
  | serviceyears  = 812 <br>
(faol xizmatning tugashi)
  | rank = General
  | battles = [[Arab — Vizantiya urushlari]]
  }}
}}
'''Abdulmalik ibn Solih ibn Ali''' ({{Lang-ar|عبد الملك بن صالح بن علي}}) ([[Yunon tili|yunon]] manbalarida: {{lang|grc|Ἀβιμελέχ}}, ''Abimelech''; 750—812) [[Banu Abbos]] urugʻi vakili, general, [[Bilod ash-Shom|Suriya]] va [[Oʻrta asrlarda Misr|Misr]] noibi lavozimlarida xizmat qilgan. Abdulmalik [[Vizantiya imperiyasi]]ga qarshi bir nechta bosqinchilik yurishlarida oʻzini koʻrsatgan boʻlishiga qaramay, Suriyadagi katta taʼsiri va obroʻsi tufayli xalifa [[Horun ar-Rashid]] buyrugʻi bilan 803-yilda qamoqqa olingan. 809-yilda ozod qilingan. 812-yilda [[al-Amin]] buyrugʻi bilan aka-ukalar oʻrtasida davom etayotgan [[Toʻrtinchi fitna|fuqarolar urushi]]da [[al-Maʼmun]]ga qarshi qoʻshin toʻplash uchun joʻnatilgan, ammo kasallik tufayli vafot etgan.

== Biografiyasi ==
Abdulmalikning oilasi ilk Abbosiylar davridagi eng nufuzli urugʻlardan biri boʻlgan. Ushbu oila [[Bilod ash-Shom|Suriya]]da [[Umaviylar xalifaligi|Umaviylar]] hukmronligi agʻdarilishida muhim rol oʻyagani sabab ushbu hudud keyinchalik oilaning muhim kuch bazasiga aylangan. Abdulmalik Suriyaning birinchi Abbosiy noibi [[Abdulloh ibn Ali]]ning jiyani va [[Oʻrta asrlardan Misr|Misr]]ning birinchi Abbosiy noibi hamda 754-yilgi muvafaqqiyatsiz isyondan soʻng Suriyada Abdullohning vorisi boʻlgan [[Solih ibn Ali]]ning oʻgʻli edi. Abdullohning aka-ukalari [[Al-Fadl ibn Solih|al-Fadl]] va [[Ibrohim ibn Solih|Ibrohim]] ham Suriya va Misrda noiblik qilishgan<ref>{{harvnb|Cobb|2001|pp=23–28}}.</ref>. Abdulmalik xalifalar [[as-Saffoh]] ({{hukmronlik|750|754}}) va [[al-Mansur]] ({{hukmronlik|754|775}}) bilan amakivachcha edi<ref name="Zetterstéen77–78">{{harvnb|Zetterstéen|1960|pp=77–78}}.</ref>. Onasi esa soʻnggi Umaviy xalifa [[Marvon II]]ning ({{hukmronlik|744|750}}) [[Ummu al-valad|kanizak]]laridan biri boʻlgan. Marvonning vafotidan keyin ayolni Solih sotib olgan. Baʼzi manbalar ushbu ayol sotib olingan vaqtidayoq homilador ekani haqida maʼlumot berib, Abdulmalik Marvonning oʻgʻli deb daʼvo qiladi<ref>{{harvnb|Slane|1843|p=316}}.</ref>. 
[[Fayl:Syria in the 9th century.svg|thumb|right|250px|[[Abbosiylar xalifaligi]] tarkibidagi Suriya (''[[Bilod ash-Shom]]'') va uning maʼmuriy hududlari]]

[[Horun ar-Rashid]] ({{hukmronlik|786|809}}) davrida Abdulmalikka o‘z faoliyatidagi ilk qo‘mondonlik vazifasi yuklatilgan. {{circa|789}}-yildan 793-yilgacha strategik jihatdan muhim [[Jund Qinnasrin]] (Suriya shimolidagi tuman) va xalifalikning [[Vizantiya imperiyasi]] bilan chegaradosh hududlarini o‘z ichiga olgan yangi tashkil etilgan [[Avasim]] ''[[jund]]i'' noibi bo‘lgan<ref name="Cobb28">{{harvnb|Cobb|2001|p=28}}.</ref>. Abdulmalik ushbu lavozimda 790/791-yilda Vizantiya [[Kichik Osiyo]]siga yurishlar uyushtirdi. Ehtimol, 792/793-yilda ham shunday yurishlar bo‘lib, o‘sha paytda o‘g‘li Abdurahmon Sebasa qal’asini zabt etgan<ref name="Zetterstéen77–78"/><ref>{{harvnb|Lilie|1996|p=158}}.</ref>.

792-yilda Ibrohim vafotidan keyin Abdulmalik o‘z urug‘i boshlig‘i bo‘ldi. 794-yilda [[Jund Dimashq]] ([[Damashq]]ni o‘z ichiga olgan Suriya okrugi) noibi etib tayinlandi. Ukasi Abdulloh esa uning o‘rniga Vizantiya imperiyasi bilan chegaradosh hududlarni boshqargan<ref name="Cobb28"/>. Keyingi bir necha yil davomida [[Madina (shahar)|Madina]] va Misr noibi lavozimlarida ham qisqa muddat faoliyat yuritdi<ref name="Zetterstéen77–78"/>. Biroq, tez orada Vizantiya chegarasiga qaytib keldi. 797-yil oxirida [[Kappadokiya]] va [[Galatiya]]ga hujumlar uyushtirib, [[Anqara|Ankira]]gacha yetib bordi. U yerda imperatritsa [[Irene (imperatritsa)|Irene]] ({{hukmronlik|797|802}}) yuborgan elchilarni qabul qildi. Elchilar tinchlik bitimi tuzishni so‘rashdi, ammo Abdulmalik taklifni rad etdi. 798-yilda [[Vifiniya]]dagi [[Malagina]]da joylashgan Vizantiyaning yirik qoʻshinlar qarorgohi va imperator otxonalarigacha yetib borib, talon-taroj qilgan yana bir yurishni boshqargan. Hududdan koʻplab oʻljalar, jumladan imperatorning parad otlari va yuk foytunini olib ketgan. Qaytib kelgach, [[Opsikion]] va [[Optimatoi]] [[fem]]lari kuchlari hujumiga uchrab, ularni mag‘lub etdi. Xuddi shu vaqtda oʻgʻli [[Efes]] shahriga hujum qilgan<ref>Theophanes the Confessor. ''Chronicle'', [[Anno Mundi|AM]] 6290 and 6291 ({{harvnb|Mango|Scott|1997|pp=650–652}}); {{harvnb|Lilie|1996|pp=161–162}}; {{harvnb|PmbZ|p=8}}.</ref>.

{{circa|800}}-yilda Abdulmalik Horunning oʻgʻli [[Al-Qosim ibn Horun ar-Rashid|al-Qosim]]ga murabbiy etib tayinlangan. Armiyadagi yuksak obro‘si va nufuzidan Horun shubhalangani tufayli 803-yilda qamoqqa olinib, zindonga tashlandi. Qamoqqa olishning asl sababi maʼlum emas. Shunday boʻlsa-da, koʻplab manbalarda Abdulmalikning oʻgʻli Abdurahmon xalifaga otasi taxtdan agʻdarishni rejalashtirayotgani haqida xabar bergani taʼkidlangan. Horun vafotidan olti yil oʻtgach, xalifa [[al-Amin]] ({{hukmronlik|809|813}}) buyrugʻi bilan ozod qilingan<ref name="Zetterstéen77–78"/><ref name="Cobb29">{{harvnb|Cobb|2001|p=29}}.</ref>. Al-Amin vorislik masalasida oʻgay ukasi [[al-Maʼmun]] bilan [[Toʻrtinchi fitna|kurash olib borgan]]i sababli Suriyada tartibsizliklar yuz berdi. Abdulmalik chegara qoʻshinlari ustidan hamon katta taʼsirga ega edi. Shu sababli, Suriya va [[Jazira (xalifalik viloyati)|Jazira]] noibi etib tayinlanib, zimmasiga ushbu hududlar xavfsizligini taʼminlash va al-Maʼmunga qarshi kurashish uchun qoʻshin toʻplash vazifasi yuklandi. Biroq, [[Raqqa]]ga yetib borgan Abdulmalik kasal boʻlib, tez orada vafot etgan<ref name="Zetterstéen77–78"/><ref name="Cobb29"/>. Bir necha yildan so‘ng g‘olib al-Ma’mun uning qabrini buzdirib tashladi. Buning sababi, go‘yo Abdulmalik hayotlik vaqtida al-Ma’mun hokimiyatini hech qachon tan olmaslikka qasam ichgani edi<ref name="Zetterstéen77–78"/>.
== Manbalar ==
{{Manbalar}}
== Adabiyotlar ==
{{refbegin|2}}
*{{cite book|last=Cobb|first=Paul M.|title=White Banners: Contention in 'Abbāsid Syria, 750–880|location=Albany, NY|publisher=State University of New York Press|year=2001|isbn=0-7914-4880-0|url=https://books.google.com/books?id=2C6KIBw4F9YC}}
*{{cite book|last=Lilie|first=Ralph-Johannes|title=Byzanz unter Eirene und Konstantin VI. (780–802)|location=Frankfurt am Main|publisher=Peter Lang|year=1996|language=German|isbn=3-631-30582-6|url=https://books.google.com/books?id=vVhoAAAAMAAJ}}
*{{cite book|editor1-last=Mango|editor1-first=Cyril|editor2-last=Scott|editor2-first=Roger|title=The Chronicle of Theophanes Confessor. Byzantine and Near Eastern History, AD 284–813|location=Oxford|publisher=Clarendon Press|year=1997|isbn=0-19-822568-7|url=https://books.google.com/books?id=6BIMAQAAMAAJ}}
*{{cite book|last=Slane|first=William MacGuckin|title=Ibn Khallikan's Biographical Dictionary, Volume 1|location=Paris|publisher=Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland|year=1843|url=https://books.google.com/books?id=yuItAAAAIAAJ}}
*{{Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit|volume=A1|title=‘Abd al-Malik ibn Ṣāliḥ (#19)|page=8|url=https://books.google.com/books?id=Kr7oMOBPqZYC&lpg=PP1&pg=PA8}}
* {{EI2 | volume = 1|last=Zetterstéen|first=K. V.|authorlink=Karl Vilhelm Zetterstéen|title=‘Abd al-Malik ibn Sāliḥ|pages=77–78}}
{{refend|2}}

{{s-start}}

{{succession box|title=[[Islomiy Misr hukmdorlari roʻyxati|Misr noibi]] (nominal)|before=[[Harsama ibn Ayon]]|after=[[Ubaydulloh ibn al-Mahdiy]]|with=[[Abdulloh ibn al-Musayyab al-Dobbiy]] (oʻrinbosar)|years=795}}
{{s-end}}

{{Abbosiylar xalifaligi davri Misr noiblari|state=expanded}}
[[Turkum:750-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:812-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Abbosiylar]]
[[Turkum:Abbosiylar xalifaligi generallari]]
[[Turkum:Arab—Vizantiya urushlarida ishtirok etgan Abbosiylar]]
[[Turkum:Misrning 8-asrdagi Abbosiy noiblari]]
[[Turkum:9-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari]]
[[Turkum:Mosulning Abbosiy noiblari]]
[[Turkum:Madinaning Abbosiy noiblari]]
[[Turkum:Abbosiylar xalifaligi davrida Suriya]]
[[Turkum:8-asr arab shaxslari]]
[[Turkum:9-asr arab shaxslari]]
[[Turkum:8-asr Abbosiylar xalifaligining Misrdagi hokimlari]]