Абелисауридаэ (талаффузи: Абелизаврид) — сератозаврлар гуруҳидан тероподли динозаврлар тури (оиласи). Абелисауридаэлар Гондвананинг қадимги жанубий суперконтинентида бўр даврида ривожланган. Улар тероподлар орасида энг хилма-хил ва географик жиҳатдан кенг тарқалган турдир[1].

Абелисауридаэ 

Ауcасаурус скелети
Илмий таснифлашUshbu tasnifni tahrirlash
Олам: Ҳайвонлар
Тип: Хордалилар
Синф: Судралиб юрувчилар
Инфрасинф: Динозаврлар

Уларнинг қолдиқлари Африка, Жанубий Америка, Ҳиндистон, Мадагаскар ва эҳтимол Австралияда топилган[1]. Португалиянинг юра давридан ва Франсиянинг бўр давридан тошга айланган тишлари ҳам қайд этилган. Илк Абелисауридаэ ўрта юра даври бошида пайдо бўлиб, камида икки авлоди (Марокаш Ченанисауруси ва Мадагаскар Мажунгасауруси) мезозой эраси охиригача омон қолган[2] ва 66 миллион йил олдин қирилиб кетган.

Улар жуда калта билаклари, кичик бош суяги бошқа турлардан ажралиб туради. Жанубий Америка турлари қуйруқ умуртқаларининг кўзга кўринган кўндаланглиги билан фарқ қилади[2]. Абелисауридаэлар мукаммал ўрганилишидан олдин, уларнинг қолдиқлари баъзан Жанубий Америка тиранозаврлари сифатида нотўғри талқин қилинган[3].

Тавсифи

Абелисауридаэ лар ўрта ва йирик тероподлар гуруҳига мансуб. Тадқиқот қилинган кўпчилик Абелисауридаэларнинг тумшуғидан дум учигача бўлган узунлиги 5 метрдан 9 метргача бўлган ва Африканинг Кениядаги Туркана шимоли-ғарбий қисмидан нтопилган янги ва ҳали номланмаган намунанинг узунлиги 11-12 м[4]га етган. Уларнинг энг кичиги 3,5 м лиги аниқланган[2]. Аксарият тероподлар сингари, Абелисауридаэлар ҳам йиртқич, икки оёқли динозаврлар бўлган. Карнотавр каби кўплаб Абелисауридаэларнинг олд оёқлари кўзга ташланмайди ва кўзлари устидан суяклар бўртиб чиққан[4].

Палеобиология

Абелисауридаэ  турига мансуб Мажунгасауруснинг тадқиқотлари шуни кўрсатадики, у бошқа тероподларга қараганда анча секин ўсадиган динозавр бўлиб, балоғатга етиши учун тахминан 20 йил керак бўлади. Бошқа Абелисауридаэ лар устидан олиб борилган шунга ўхшаш тадқиқотлар бундай хусусият бутун турнинг умумий хусусияти бўлиши мумкинлигини аниқлади[5] .

Таснифлаш

Қуилмесаурус

Ном Абелисауридаэ қолдиқларини топган Роберто Абелнинг фамилиясидан олинган ва юнончадан олинган σαυρος (саурос), „калтакесак“ деган маънони англатади. Жуда кенг тарқалган -идаэ қўшимчаси одатда зоологик оилаларга нисбатан қўлланади ва бу кўпликни билдирувчи юнонча -диаи (-идаи) қўшимчасидан олинган[6].

Абелисауридаэ — Cарл Линнаэус таксономиясига киритилган оила бўлиб, Абелисауроидеа супероиласига киритилган, Cератосаурус инфраордерига тегишли бўлиб, Ноасауридаэ оиласини ҳам ўз ичига олади. Филогенетик таксономияда бир нечта таърифлар мавжуд. Абелисауридаэ дастлаб Абелисаурус, Cарнотаурус авлодларини ўз ичига олган гуруҳга асосланган таксон сифатида белгиланган эди[7][8].

Ауcасаурусни одам билан таққослаш
Карнотаврнинг скелетини тиклаш

Кейинчалик Абелисауридаэ Ноасаурусга қараганда Абелисаурус (ёки тўлиқроқ карнотавр) билан чамбарчас боғлиқ бўлган таксон сифатида қайта таърифланган[9].

Филогения

Қуйида Тҳиэррй Тортос ва унинг ҳамкасблари томонидан тақдим этилган кладограмма (2014)

 
 

Крйптопс

 
 

Ругопс

 
 

Генусаурус

 
 

Абелисауридаэ МCФ-ПВПҲ-237

 
 

Хенотарсосаурус

 
 

Тарасcосаурус

 
 

Лабушард Абелисауридаэ 

 
 
Мажунгасауринаэ
 

Пуреуиан Абелисауридаэ

 
 

Арcовенатор

 
 

Мажунгасаурус

 
 

Индосаурус

 
 

Раҳиолисаурус

 
 

Ражасаурус

 
 
Брачйростра
 

Илокелесиа

 
 
 

Экрихинатосаурус

 
 
 

Скорпиовенатор

 
 
Cарнотаурини
 

Абелисаурус

 
 

Ауcасаурус

 
 

Пйcнонемосаурус

 
 

Қуилмесаурус

 
 

Cарнотаурус

 
 
 
 
 
 
 
 
Илокелесиа

Илокелесиа дастлаб абелизавридлар билан бог'лиқ таксон сифатида тасвирланган

 
 

Берберосаурус

 
 

Делтадромеус

 
 
 
 

Спиностропҳеус

 
 
 

Лимусаурус

 
 

Элапҳросаурус

 
 
 
 Неоcератосауриа 
 Cератосауридаэ 
 

Cератосаурус

 
 

Генёдеcтес

 
 
 Абелисауроидеа 
 Ноасауридаэ 
 

Лаэвисучус

 
 

Масиакасаурус

 
 

Ноасаурус

 
 

Велоcисаурус

 
 
 Абелисауридаэ 
 

Эоабелисаурус

 
 
 

Ругопс

 
 
 

Абелисаурус

 
 Cарнотауринаэ 
 
 

Мажунгасаурус

 
 

Индосаурус

 
 

Ражасаурус

 
 
 Брачйростра 
 
 

Илокелесиа

 
 

Экрихинатосаурус

 
 

Скорпиовенатор

 
 
 Cарнотаурини 
 

Cарнотаурус

 
 

Ауcасаурус

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Салем БС, Ламанна МC, ЎCоннор ПМ, Эл-Қот ГМ, Шакер Ф, Тҳабет WА, Эл-Саед С, Саллам ҲМ. (2022). „Фирст дефинитиве реcорд оф Абелисауридаэ (Тҳеропода: Cератосауриа) фром тҳе Cретаcеоус Баҳария Форматион, Баҳария Оасис, Wестерн Десерт оф Эгйпт“. Роял Соcиэтй Опен Сcиэнcе. 9 (6): 220106.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Делcоурт Р, Лангер МC. (2022). „А смалл абелисаурид cаудал вертебра фром тҳе Бауру Басин, Пресиденте Пруденте Форматион (Лате Cретаcеоус), Бразил аддс информатион абоут тҳе диверситй анд дистрибутион оф тҳероподс ин cентрал Соутҳ Америcа“. Жоурнал оф Соутҳ Америcан Эартҳ Сcиэнcес: Артиcле 103879.
  3. ↑ {{{заглавие}}}.
  4. ↑ 4,0 4,1 Оcтобер/Новембер 2013, Абстраcц Оф Паперс, 73рд Аннуал Меэтинг (эн) // Соcиэтй оф Вертебрате Палеонтологй. — 2013. Архивировано 29 октябр 2013 года.
  5. ↑ Лаура Геггел 2016-11-16Т17:42:17З Анималс. „Феарсоме Малагасй Диносаур Ремаинед а Пипсқуэак Мост оф Иц Лифе“ (эн). ливесcиэнcе.cом. 2019-йил 18-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 14-август.
  6. ↑ {{{заглавие}}}.
  7. ↑ {{{заглавие}}}.
  8. ↑ {{{заглавие}}}.
  9. ↑ Паул C. Серено, Жеффрей А. Wилсон, Жаcк Л. Cонрад. Неw диносаурс линк соутҳерн ландмассес ин тҳе Мид-Cретаcеоус. // Проcеэдингс оф тҳе Роял Соcиэтй Б: Биологиcал Сcиэнcес. — 2004-07-07. — Т. 271. — С. 1325–1330. — ИССН 0962-8452.