Ziyosfera

Abram Pastak

Абрам Исаакович Пастак (1861 ёки 1862, Симферопол – 1932-йил март, Тошкент) – рус ва совет агрономи, боғдорчилик бўйича тадбиркор ва филантроп.

Абрам Исаакович Пастак
Таваллуди 10-декабр 1861-йил ёки 1862-йил
Симферопол, Россия империяси
Вафоти 10-март 1932-йил(1932-03-00)
(71 ёшда)
Тошкент, Ўзбекистон ССР
Фуқаролиги RossiyaРоссия империяси
СССР
Соҳаси Агрономия, боғдорчилик
Таълими Петровский қишлоқ ва ўрмон хўжалиги академияси (1888)
Мукофотлари 3-даражали „Арслон ва Қуёш“ ордени

Таржимаи ҳоли

1861-йилда (бошқа маълумотларга кўра 1862-йилда) бадавлат қараим оиласида туғилган. Отаси, фахрий фуқаро Исаак Иосифович Пастак, Симферополда йирик ер эгаси бўлган. Унинг 80 гектар майдонга чўзилган хўжалигида боғлар, узумзорлар, сабзавотзорлар, кўчатзорлар бор эди. Отасининг вафотидан кейин мулк Абрам Исааковичга мерос бўлиб ўтди.

Армияда хизмат қилгандан сўнг, 1888-йилда Абрам Пастак Москвадаги Петровско-Разумовский қишлоқ хўжалиги ва ўрмон хўжалиги академиясида (ҳозирги Петровский қишлоқ хўжалиги академияси) қишлоқ ва ўрмон хўжалиги магистри даражасини олди. Шундан сўнг у ўз боғида ишлади, бир неча бор хорижда, хусусан, Франсияда укаси Шаббетай билан бирга хорижлик боғбонларнинг тажрибаси билан танишди. Таврида губерниясида боғдорчиликни ривожлантириш малакали мутахассисларни жалб қилишни талаб қилганлиги сабабли, А. И. Пастак Салгирка мулки негизида боғдорчилик мактаби ва помологик стансия ташкил этиш тарафдори бўлган. 1890-йилда у Император Россия боғдорчилик жамиятининг Симферопол бўлимига ўз мулкида мактаб очиш ва бу мақсадда ўзининг бепул биноларини бериш таклифи билан хат ёзди. Шу мақсадда ўз ўқувчиларига боғда ишлаш имконияти берилади". 1895-йилда Россия Ер вазирлигида Салгирка мулкида расман "Боғдорчилик, томорқачилик ва узумчилик мактаби очилди. 1897-йилда боғ ишчиларини қабул қилиш бошланди, уларнинг энг яхшилари хорижга малака ошириш учун жўнатилган. Кейинчалик, Абрам Исаакович Балаклава шаҳрида тайёр маҳсулотларни консервалаш учун мўлжалланган заводга асос солди. Бу саводда Севастопол саноатчиси ва савдогар Иосиф Семёнович Кефелининг ҳам улуши бор эди[1].

Абрам Исаакович Пастакнинг экиш ва селексия ишларидаги муваффақиятлари юқори баҳоланди: у Нижний Новгород, Москва ва Санкт-Петербургдаги, шунингдек, Париж ва Туриндаги боғдорчилик кўргазмаларида олтин медаллар билан тақдирланди. 1908-йилда Император Россия боғдорчилик жамияти ўзининг 50 йиллигини нишонлади ва Санкт-Петербургда боғдорчилик, мевачилик ва сабзавотчиликнинг Бутунроссия юбилей саноат кўргазмаси ташкил этилди, унинг якунида баъзи иштирокчилар, шу жумладан А. И. Пастак ҳам медаллар билан тақдирланган. 1906-йилда хусусий боғ мактабларини ташкил этишдаги ташаббуси учун Таврида вилояти Земство ассамблеясининг миннатдорчилиги билан тақдирланган ва 1908-йилда Геленджикдаги мева етиштириш кўргазмасида фахрий ёрлиқ билан тақдирланган[1].

Абрам Пастак тадбиркорлик ва ижтимоий фаолият билан ҳам шуғулланган. 1902-йилда қишлоқ хўжалиги саноати эҳтиёжлари билан боғлиқ масалаларни ишлаб чиқиш учун „Император Россия боғдорчилик жамиятининг Симферопол бўлими“ аъзолари томонидан тузилган комиссия аъзолигига сайланди. 1912-йилда Қримнинг бошқа ер эгалари қаторида у Давлат Думасига сайловлар бўйича ер эгалари қурултойида қатнашиш ҳуқуқига эга бўлган шахслар рўйхатига киритилган (Пастак Сарайли-Кият қишлоғи (ҳозир Қримнинг Симферопол вилояти, Мирное қишлоғи) яқинидаги 1360 гектар ерга эгалик қилган). Абрам Исаакович Қримда биринчи қишлоқ хўжалиги ўзаро кредит жамияти ва ўзаро кредит банкини яратиш ташаббускори бўлиб, у 1911-йилдан 1920-йилгача банкда директор бўлиб ишлаган. Санкт-Петербург мева, вино, чой ва балиқ биржаси кўмагида яратилган Қрим мева ва вино биржасининг ташкилотчиларидан бири эди. У бошқа таниқли земство арбоблари қаторида Симферопол туман земство ассамблеяси ишида қатнашган ва унинг турли комиссиялари аъзоси бўлган. Пастак фермер хўжалиги маҳсулотлари Россия ва хорижда харидоргир бўлиб, Франсия, АҚШ, Туркистонга экспорт қилинар эди. Абрам Исаакович Форс валиаҳд шаҳзодаси Муҳаммад Али саройига Қрим меваларини етказиб беришни ташкил этишга муваффақ бўлди, бунинг учун 1904-йилда у 3-даражали „Арслон ва Қуёш“ ордени билан тақдирланди[1].

Хайрия соҳасида Абрам Исаакович Пастак Симферополда қарайимлари кенассаси биносини қуришда иштирок этиб, катта хайрия қилган. Шунингдек, у Симферопол хайрия жамияти ва Симферопол болаларга ёрдам жамиятига хайр-эҳсон қилган. У Симферопол эркаклар давлат гимназиясининг васийлик кенгашига сайланган ва унга хизмат қилган.

Октябр инқилоби ва ундан кейинги фуқаролар уруши А. И. Пастакнинг иқтисодига тузатиб бўлмайдиган зарар етказди: унинг оиласи деярли ҳамма нарсадан айрилди, ўзи эса бир неча марта ҳибсга олинди ва қамалди. Фуқаролар урушидан кейин Абрам Исаакович хотини ва уй бекаси томонидан пиширилган „Қарайим пироги“ ни сотиб кун кўрган. 1920-йилларнинг бошларида у ўзининг амалий тажрибаларини тингловчилар билан бўлишадиган ўқув курсларни очди. Бироқ, ҳатто ўзининг янги иш соҳасида ҳам Пастак ҳокимият учун „собиқ“лардан бири бўлиб қолди. 1925-йилда қатағонга учраган ва Тошкентга сургун қилинган, хотини билан бирга жўнаб кетган. У ерда Пастак агроном бўлиб ишга жойлашган ва Тошкент университетида қишлоқ хўжалиги ва боғдорчилик бўйича маърузалар ўқиган, гелиотехнология билан шуғулланган[1].

1932-йил март ойида вафот этган ва Тошкентда дафн этилган.

Оиласи ва авлодлари

Ташқи тасвир
Софи Пастакнинг расми
Хотини ва София билан сурати

Абрам Исаакович Вера Самуиловна Қрим (1870—1944) билан турмуш қурган. У 1919-йилда Қрим минтақавий ҳукуматининг бош вазири, Давлат кенгаши аъзоси ва Россия империяси Давлат думасининг биринчи ва тўртинчи чақириқда Таврида губерниясидан сайланган депутати Соломон Самуилович Қримнинг синглиси бўлган.

Эр-хотин Пастакнинг етти нафар фарзанди бўлган – уч ўғил: Исъҳоқ (1894—1965), Себастян (Шаббетай, 1896—1985), Иля (? – 1930-йиллар) ва тўрт қиз: Евгения (Эстер, 1897—1953), София (1898—1942)[2], Анна (1900–1942), Елизавета (1906–1993).

  • Набираси (Анна Пастакнинг ўғли) – Анатолий Аркадевич Брискин (1923—2005), совет ва рус дирижёри, педагог, пианиночи.
    • Эвараси – Аркадий Анатолевич Румянцев, Маринский театри ёш опера хонандалари академиясининг солисти.
  • Набираси (Анна Пастакнинг қизи) – Ирина Аркадевна Брискина (1921—1989), Ленинград консерваториясининг битирувчиси, Симферопол мусиқа мактабининг фортепиано бўлимини ўттиз йилдан ортиқ бошқарган. Унинг шогирдлари орасида А. С. Караманов[3], С. Р. Зубковский бор.
  • Набираси – Валерий Лвович Сигалевич (1950-йилда туғилган), пианиночи, Франсияда яшайди.
  • Набираси (Елизавета Пастакнинг қизи) – София Анатолевна Шляпникова (қизлик фамиляси Горинова, 1948—2015), Россияда хизмат кўрсатган артист (2008), Санкт-Петербург консерваториясининг етакчи хонандаси.
  • Укаси – Марк Исаакович Пастак (1872—1938), 1937-йилда НКВДнинг Феодосий бўлими томонидан Жиноят кодексининг 58-10 моддаси бўйича ҳибсга олинган. Ҳибсга олинган вақтда 15-сонли бошланғич мактабнинг ҳисобчиси бўлган. Қрим НКВД тройкаси томонидан мол-мулкни мусодара қилиш билан ўлим жазосига ҳукм қилинган, 1938-йил 11-январда қатл этилган. 1989-йилда Қрим вилояти прокуратураси томонидан оқланган[4].

Хотираси

Симферопол вилояти, Мирное қишлоғида жойлашган Ф. Й. Дзержинский номидаги совхоз тарихи музейида „Абрам Пастак – қарайим халқининг муносиб фарзанди“ номли Абрам Пастакнинг иқтисодий фаолияти, илмий тадқиқотлари, шунингдек, қарайим халқининг тарихи ва маданиятига бағишланган музей кўргазмаси бўлиб ўтган.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 „ПАСТАК Абрам Исаакович“. 2019-йил 8-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 9-июл.
  2. ↑ „Хранительница сакского озера Софья Абрамовна Пастак“. 2019-йил 9-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 9-июл.
  3. ↑ Аркадий Румянцев. „Пастак Абрам Исаакович“. Сайт о Мирновском сельском поселении (2020-йил 20-апрел). 2021-йил 2-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 25-июн.
  4. ↑ Реабилитированные историей. Автономная Республика Крым. Книга четвёртая. Симферополь: АнтиквА, 2008 — 357-бет. ИСБН 978-966-2930-25-2. 

Адабиётлар

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Abram_Pastak" dan olindi