Abu Basiyr

Абу Басийр Утба ибн Асийд ибн Жория ас-Сақафий
Шахсий маълумотлар
Вафоти	милодий 628-йил (ҳижрий 6-йил)
Дини	Ислом
Танилган соҳаси	саҳоба

Абу Басийр (арабча: أبو بصير‎‎ — Абу Басийр Утба ибн Асийд ибн Жория ас-Сақафий) — саҳоба.

Ҳудайбия сулҳи

Куняси билан машҳур бўлган. Қурайш қабиласига мансуб бўлиб, Бани Зуҳ­ра қабиласи иттифоқчиларидан бўлган. Исломни қабул қилгани учун қу­райшлик­лар томонидан Маккада ҳибс­га олинган. Ҳудайбия сулҳидан сўнг, Маккадан қочиб Мадинага, Пайғамбар ёнларига сафар қилган. Мушрик­лар Абу Басийрни Ҳудайбия шартномасига мувофиқ ўзларига қайтариб берилишини талаб қилиб, Пайғамбар олдиларига икки кишини юборадилар. Пайғамбар Абу Басийрга: „Биз Қурайш раислари билан қочиб келувчиларни қайтариб бериш ҳақида шартнома тузганмиз. Динимизда аҳднома шартларини бузиш йўқ. Ваъдасини бузувчи ва ёлғон сўзловчилар, ишда хиёнат қилувчилар биздан эмас. Бор энди, ўз қавмингга қўшил. Ўз юртингга қайт“, — деб, Аллоҳ у ва унинг ҳолатидаги мусулмонларга яқин фурсатда нажот йўлини кўрсатишини айтадилар. Абу Басийр душманга таслим бўлишни истамаса-да, Пайғамбар ва сулҳ шартларига бўйсунишга мажбур бўлади.

Ҳибсдан қочиши

Абу Басийр билан Маккага кетаётган икки қў­риқчи Зул-Ҳулайфада таомланиш учун тўхтайдилар. Абу Басийр қўриқчилардан бирига „Аллоҳга қасамки, қиличинг ажо­йиб экан“, дейди. Қўриқчи: „Қасамки, у ҳақиқатдан гўзал ва ажойиб. Мен уни кўп маротаба ишда синаганман“. Абу Басийр „Уни менга кўрсат“, дейди. У ҳам қилични Абу Басийрнинг қўлига беради. Абу Басийр қилич эгасини ўз қиличи билан ўлдиради, иккинчи қўриқчи эса, Мадинага қочиб кетади. У Пайғамбар олдиларига келиб: „Қасамки, менинг шеригим ўлдирилди, мен ҳам ўлдириламан“, — дейди. Унинг ортидан Пайғамбарнинг ёнларига етиб келган Абу Басийр ҳолатни тушунтириб, Пайғамбарнинг сўзларига кириб душманга таслим бўлгани, аммо кейин, ҳам жони, ҳам динини душман қўлидан қутқарганини айтади. Пайғамбар атрофдагиларга: „Қандай ҳам ёмон одам! Агар унинг олдида яна бири бўлганида, бизга уруш эълон қилинарди“, дейдилар. Бундан Расулуллоҳ уни яна маккалик­ларга қайтаришлари мумкинлигини тушунган Абу Басийр Қизил денгиз соҳилидаги „Сийф ал-баҳр“га қочади. „Саҳӣҳ ал-Бухāрӣ“да келган ушбу ривоятдан фарқли ўлароқ, ал-Воқидий Абу Басийр ўлдирган кишисидан олган ўлжанинг бешдан бирини Пайғамбарга таклиф қилгани, бироқ Ул Зот бу таклифни рад қилганлари ҳамда унга истаган жойига кетиши мумкинлигини айтганлари, Абу Басийр Макка-Шом йўлида жойлашган Ийсга бориб жойлашганини нақл қилган.

Қочоқлар

Ҳудайбия сулҳи шартларига мувофиқ қурайшликларга қайтарилган Абу Жандал ва бошқа мусулмонлар Абу Басийрнинг бошидан кечирган воқеалардан хабар топгач, мушрикларнинг қўлидан қочиб, Абу Басийр ёнига кетадилар. Етмишта, баъзи ривоятларга кўра, юзта ёки уч юзтани ташкил этган мазкур қочоқлар қурайшнинг тижорат карвонларини тунаб, карвонбошиларни ўлдиришни бошлайдилар. Натижада, маккаликлар тижорат карвонларига тегмасликлари шарти эвазига ўзларидан Исломни қабул қилганларни Ҳубайдия сулҳига мувофиқ Маккага қайтариш шартидан воз кечганлари, Абу Басийр ва сафдошларини Мадинага кетишлари мумкинлигини айтадилар.

Вафоти

Пайғамбар „Сийф ал-баҳр“да қўним топган Абу Басийр ва унинг сафдошларига Мадинага қайтишларини амр қилувчи мактуб юборадилар. Бироқ мактуб у ерга етиб борганида Абу Басийр ўлим тўшагида эди. У хатни қўлида тутган ҳолда вафот этади. Абу Жандал ва сафдошлари Мадинага қайтишдан олдин Абу Басийрни ўша ерга дафн қилиб, қабри ёнига масжид қурадилар.

Адабиётлар

1. Ал-Воқидий. Ал-Мағāзӣ. ИИ, 626-630;
2. Ибн Ҳишом. Ас-Сӣра. ИИИ, 323-324;
3. Ат-Табарий. Тарӣх. ИИ, 638- 639;
4. Ибн Абдулбар. Ал-Истӣ’āб. ИВ, 20-22;
5. Суҳайлий. Ар-Равз ал-унуф. ВИ, 492-495;
6. Ибн ал-­Асир. Усд ал-ғāба. ВИ, 35-36;
7. Ибн Касир. Ал-Бидāя. ИВ, 176;
8. Ибн Ҳажар. Фатҳ ал-Бāрӣ. В, 411-414;
9. Ибн Ҳажар. Ал-Исāба. ИВ, 433;
10. Кöксал. İслâм Тариҳи — Медине: ВИ, 248-256. М. Яşар Кандемир. „Эбâ Басîр“. ТДВ İА. — İстанбул: 1994. Х, 101;
11. Алихонтўра Соғуний. Тарихи Муҳаммадий. — Т.: „Мовароунннаҳр“, 2017. 340-343.

Ҳаволалар

1. ҳттпс://www.последнийпророк.инфо/29-перемириэ-кҳудаибиа (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-01-30 санасида архивланган);
2. ҳттпс://www.исламсторй.cом/ар/артиcал/28375 (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-01-30 санасида архивланган).