Abu-Dabi
Абу Даби Абу Заби – Бирлашган Араб Амирликларининг пойтахти. Абу Даби амирлигининг маъмурий ва савдо-транспорт маркази. Аҳолиси 921 минг киши (2013-йил). Форс қўлтиғи соҳилидаги порт. Аэропорти халқаро аҳамиятга эга. Нефт қазиб олинадиган раённинг маркази. Нефт қайта ишланади. Балиқ овланади. Форс қўлтиғи бўйида Зайд денгиз порти бор. Порт орқали асосан нефт, нефт маҳсулотлари ва сиқилган газ экспорт қилинади.
Абу-Даби
ʾАбū Ẓабī (أَبُو ظَبِي) | |
|---|---|
Пойтахт ва метрополис | |
|
| |
 Байроқ  Герб | |
| Мамлакат | Бирлашган Араб Амирликлари |
| Амирлик | Абу-Даби |
| Муниципал ҳудуд | Марказий пойтахт округи |
| Ҳукумат | |
| • Тури | Муниципалитет |
| • Жойлашув о'рни | Абу-Даби шаҳар муниципалитети |
| • Шаҳар муниципалитети бош директори | Саиф Бадр ал-Қубаиси |
| Ҳудуд | |
| • Умумий | 972 км2 (375 сқ ми) |
| Баландлиги | 27 м (89 фт) |
| Аҳолиси (2016) | |
| • Умумий | 2 908 173[1] |
| Вақт минтақаси | УТC+4 (БАА стандарт вақти) |
| Веб-сайт | тамм.абудҳаби |
.jpg)
Этимологияси
Абу-Даби номи арабчадан „ғазалнинг отаси“ (арабча: абу – „ота“, арабча: кẖаб̊й, заби – „ғазал“) деб таржима қилинган. Бу ном ҳудуддаги ғазалларнинг кўплиги ва Шоҳбут ибн Диёб Ал Наҳаён иштирокидаги халқ эртакларидан келиб чиққан деб ҳисобланади[2]. Афсонага кўра, Лива воҳасидаги араб овчилари жайронни қувиб юришган. Жайрон узоқ вақт чўл бўйлаб айланиб юрди, сўнг овчиларни Форс ко'рфази қирғоғига олиб бориб, сувга сакраган ва оролга ўтиб кетди. Овчилар унинг орқасидан эргашдилар, жайрон эса уларни тоза сув манбасига етаклади. Миннатдорчилик учун овчилар жайронни ўлдирмадилар ва қудуқ яқинида барпо этилган аҳоли пункти арабчада Абу-Дабига ўхшаб кетадиган „ғазалнинг отаси“ деб аталди[3].
Тарихи
Абу-Даби яқинида эрамиздан аввалги учинчи минг йилликка оид Умм ан-Нар маданияти каби тарихий сивилизациялар мавжудлиги ҳақида археологик далиллар мавжуд. Бошқа аҳоли пунктлари ҳам замонавий Абу-Даби шаҳридан ташқарида, жумладан амирликнинг шарқий ва ғарбий ҳудудларида ҳам топилган[4][5].
Абу Даби 1760-йил атрофида ташкил этилган.
ХВИИИ асрда Абу Даби қал’а девори яқинида денгиз қирғоғида жойлашган қал’а ва балиқчилар кулбаларидан иборат эди. ХХ асрнинг ўрталарига қадар аҳолининг асосий машғулотлари балиқ овлаш ва марваридчилик эди.
ХИХ асрда Буюк Британия ва Форс кўрфазидаги араб давлатлари шайхлари ўртасида тузилган шартномалар натижасида Англия бу минтақада ўз таъсирига эга бўлди[6]. Британия манфаатининг асосий мақсади Ҳиндистонга борадиган савдо йўлини қароқчилардан ҳимоя қилиш эди, шунинг учун ҳудуднинг олдинги номи „Қароқчилар қирғоғи“ бўлган. Қароқчилик бостирилгандан сўнг, бошқа мулоҳазалар, масалан, Британиянинг минтақадан бошқа кучларни чиқариб ташлаш стратегик эҳтиёжи каби ўйинга тушди. 1947-йилда Ҳиндистонни тарк этгач, инглизлар Абу-Дабида ўз таъсирини сақлаб қолишди, чунки бу вақтга келиб Форс кўрфазининг нефт салоҳияти ошган эди[7].
1793-йилда аҳоли пункти Абу-Даби шайхларининг (ҳукмдорларининг) қароргоҳига айланди.
Шаҳарнинг ривожланиш тарихидаги энг муҳим босқич 1958-йил бўлиб, Абу-Даби яқинида биринчи йирик нефт конлари топилган[8]. Шаҳар мамлакат нефт қазиб олишнинг марказига айланади. Агар 1960-йилларнинг бошларида Абу-Даби кичик балиқ овлаш маскани бўлган бўлса, 30 йилдан сўнг у кенг хиёбонлар ва осмонўпар бинолар қаторига эга бўлган метрополга айланди. Шаҳарнинг айниқса жадал ўсиши 1968- йилда, беш йиллик ривожланиш режаси қабул қилинганда бошланди; 1971-йилда Абу Даби Бирлашган Араб Амирликларининг вақтинчалик пойтахти бўлди. 1996-йилда шаҳар БААнинг доимий пойтахти мақомини олди.
Географияси
Шаҳар Форс кўрфазининг жануби-шарқий қисмидаги оролда, материкдан чорак километр узоқликда жойлашган. Орол материк билан учта йўл кўприги орқали боғланган (2010-йил охиригача).
Иқлими
Иқлими тропик чўл. Абу Даби дунёдаги энг иссиқ шаҳарлардан биридир. Ёғингарчилик жуда кам (йилига тахминан 50 мм) ва ёзда ҳарорат 50 °C га етиши мумкин. Қиш мавсумида ҳаво салқинроқ. Энг иссиқ ой август, ўртача ҳарорат +35,2°. Дубай иқлими билан солиштирганда, ёғингарчилик камроқ бўлади, ёзги ҳарорат янада юқори, қишки ҳарорат эса бироз пастроқ.
Иқтисодиёти
Абу-Дабининг иқтисодий мавқеи шаҳарнинг йирик нефт вагаз қазиб олувчи минтақанинг маъмурий, молиявий ва транспорт маркази бўлиб хизмат кўрсатиш соҳаси ривожланганлиги ва иқтисодиётда муҳим давлат секторига эга эканлиги билан белгиланади.
Абу-Дабининг Умм Анн Наҳр чеккасида йирик нефт-кимё мажмуаси ишлайди. Нефт қисман Абу-Дабининг Заед порти орқали экспорт қилинади. Яна бир чекка эл-Муссафада семент заводлари, қувур заводлари ва кемасозлик заводлари жойлашган. Пластмасса, мебел, тиббиёт асбоблари ҳам ишлаб чиқарилади.
Шаҳарда бир қанча молия институтлари мавжуд: халқаро фонд биржаси, товар биржаси, молиявий фючерс биржаси, ҳисоб-китоб палатаси, йирик банклар (жумладан, Абу-Даби Миллий банки).
Адабиётлар
- ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
 | Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
 | Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |
Манбалар
- ↑ „архив нусхаси“. 2024-йил 30-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 13-май.
- ↑ „Унитед Араб Эмиратес“ (эн) (деадлинк). УАЭ-Тоур. 2013-йил 21-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 8-ноябр.
- ↑ „УАЭ мусеум: Қаср Ал Ҳосн ин Абу Дҳаби“ (эн). Гулф Неwс (2008-йил 2-ноябр). 2015-йил 12-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 12-феврал.
- ↑ Потц, Даниэл. Арчаэологй оф тҳе Унитед Араб Эмиратес. Тридент Пресс, 2003.
- ↑ „Аннуал Репорт 2017“ (пдф), Департмент оф Cултуре анд Тоурисм – Абу Дҳаби, 1-жилд, 119-бет, 2017, 2019-08-07да асл нусхадан архивланди (ПДФ), қаралди: 2019-03-09 „Источник“ (деадлинк). 2019-йил 7-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 27-ноябр.
- ↑ Труcиал Гулф Шеикдомс анд Греат Бритаин (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-06-24 санасида архивланган)
- ↑ Кеэперс оф тҳе Голден Шоре: А Ҳисторй оф тҳе Унитед Араб Эмиратес. ИСБН 978-1-78023-580-6.
- ↑ Лебедев В. „Нефтяные «клады» эмиратов. Где они?“ (деадлинк). Издательский дом «Русские Эмираты». 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 9-декабр.