Ziyosfera

Abu Mansur al-Azhariy

Abu Mansur Muhammad ibn Ahmad al-Azhariy (arabcha: أبومنصور محمد بن أحمد الأزهري‎‎) (hijriy 282–370 / milodiy 895–980), shuningdek, Abu Mansur al-Azhariy (أبومنصور الأزهري) nomi bilan mashhur, arab tili boʻyicha lugʻatshunos, filolog va grammatikachi[1][2][3]. Uning eng muhim asari „Tahdhib al-lugʻat“ (تهذيب اللغات – „Tillar boʻyicha qisqacha qoʻllanma“) asari sanaladi.

Hayoti

Al-Azhariy oʻsha paytda Somoniylar sulolasi nazorati ostida boʻlgan Xurosonning Hirot shahrida tugʻilgan. U al-Azhariy nomi bilan mashhur boʻlgan[4]. Yoshligida ilm-fan markazi hisoblangan Bagʻdod shahriga sayohat qilgan, oʻsha vaqtda shahar hali Abbosiylar hukmronligi ostida edi. Bagʻdodda tahsil olib, mashhur grammatik olim Ibn as-Sori az-Zajjoj (vafoti: 923) bilan uchrashgan[5]. Tarixchi Ibn Xallikonning yozishicha, al-Azhariy oʻsha davrning boshqa yetakchi grammatikachisi Ibn Durayd bilan ham uchrashgan. Lugʻatshunos sifatida birinchilardan boʻlib zakot va namoz kabi soʻzlarning suryoniy tilidan olingan boʻlishi mumkinligini ilgari surgan ilk olimlardan biri boʻlgan[6].

Arab tilini oʻrganish maqsadida qilgan sayohatlaridan birida al-Azhariy Makkaga borish uchun Bagʻdodni tark etgan[7]. Taxminan shu paytlarda Qarmatlar Abbosiylarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarib, Arabistonda vayronagarchiliklar keltirib chiqargan edi. Milodiy 924-yilda al-Azhariy hajdan qaytayotgan ziyoratchilar karvoni hamrohligida Makkadan Bagʻdodga qaytayotganida Abu Tohir al-Jannabiy boshchiligidagi qarmatlar ularga hujum qilgan. Ziyoratchilarning koʻpchiligi oʻldirilib, buyumlari oʻgʻirlab ketilgan. Biroq ular orasida al-Azhariy asirga olinganlar qatorida olingan va keyingi ikki yilini asirlikda oʻtkazgan[8].

Manbalar

  1. ↑ Seidensticker, Tilman (2007-12-01). "al-Azharī, Abū Manṣūr" (en). Encyclopaedia of Islam, THREE. https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/al-azhari-abu-mansur-SIM_0260. 
  2. ↑ The Sword of Ambition: Bureaucratic Rivalry in Medieval Egypt (en). NYU Press, 2019-03-05. ISBN 978-1-4798-2478-6. 
  3. ↑ Khallikān, Ibn. Ibn Khallikan's Biographical Dictionary (en). Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland, 1868. 
  4. ↑ The Sword of Ambition: Bureaucratic Rivalry in Medieval Egypt (en). NYU Press, 2019-03-05. ISBN 978-1-4798-2478-6. 
  5. ↑ Seidensticker, Tilman (2007-12-01). "al-Azharī, Abū Manṣūr" (en). Encyclopaedia of Islam, THREE. https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/al-azhari-abu-mansur-SIM_0260. 
  6. ↑ Versteegh, C. M. H. „La tradition arabe (Section 1): le langage, la religion, et la raison“, . Histoire des idées linguistiques (fr) Auroux: . Liège, Brussels: Pierre Mardaga, 1989 — 250-bet. ISBN 2-87009-389-6. 
  7. ↑ Khallikān, Ibn. Ibn Khallikan's Biographical Dictionary (en). Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland, 1868. 
  8. ↑ Seidensticker, Tilman (2007-12-01). "al-Azharī, Abū Manṣūr" (en). Encyclopaedia of Islam, THREE. https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/al-azhari-abu-mansur-SIM_0260.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Abu_Mansur_al-Azhariy" dan olindi