Abu Ravvod

Абу Раввод
Шахсий маълумотлар
Вафоти	милодий 776-йил (ҳижрий 159-йил) Макка
Дини	Ислом
Танилган соҳаси	илк давр сўфийларидан

Абдулазиз ибн Абу Раввод (арабча: عبد العزيز بن أبي رواد‎‎) – илк давр сўфийларидан.

Ҳаёти

Асли хуросонлик ва эҳтимолга кўра, турк бўлганлиги ривоят қилинган. Азд қабиласи раисларидан Муғийра ибн Му­ҳаллабнинг мавлоси. Абу Раввод куня­си билан танилган отасининг асл исми Маймун (Айман) ибн Бадр бўлган. У Макка шаҳрида яшаб, ўша ерда вафот этган.

Манбаларда Абдулазиз ибн Абу Равводнинг муржиалардан бўлгани тўғрисида ривоятлар келтирилган. Шунингдек, унинг ҳадис ровийси сифатида жарҳ ва таъдил борасидаги қарашлари манбалардан жуда кенг ўрин эгаллайди. Тобеъинларнинг улуғлари, аввалги уммат ва даврлар ҳақида нақл қилган хабарлари баъзи муҳаддислар томонидан қаттиқ танқид остига олинишига сабаб бўлган.

Ривоятлар

Ундан нақл қилинган сўзлар ва диний фаолиятига берилган баҳолар Абдулазиз ибн Абу Равводнинг зуҳд даври тасаввуфининг асосчиси бўлганини кўрсатади. Ўтмишини сўраган кимсага гуноҳлар ичида экани, умри тезда ўтиб кетгани, ўлим ва охиратдан ғафлатда қолганини айтиб йиғлагани ривоят қилинади. Энг фазилатли ибодат ҳақида сўралганда „кечаю кундуз доимо маҳзун ҳолатда бўлиш­лик“, деб жавоб қайтарган. Ривоятга кўра, кўзлари кўрмай қолганида йигирма йил буни ҳеч кимга билдирмаган. Ҳолат маълум бўлганида эса, „ризо ва Аллоҳга таслим бўлиш­лик буни маълум қилишга тўсқинлик қилди“, деб жавоб берган. Унинг бу тушунчаси кейинги давр сўфийлари томонидан тасаввуф таърифларидан бири сифатида қўлланган: „Тасаввуф – илоҳий лутфларни бирма-бир санаш ва айбларни яширишдир“. Шунингдек, у сабр ва ризога тес­кари бир иш қилиб қўйгани учун қирқ йил мобайнида бошини кўтариб самога қарамагани нақл қилинади.

Ҳадис олими Шуайб ибн Ҳарб Абдулазиз ибн Абу Равводнинг беш юз илмий мажлисларида иш­тирок этиб, унинг бирор марта ҳам гуноҳга сабаб бўладиган ҳолатга тушганини кўрмаганини нақл қилган. Бу хабардан Абдулазиз ибн Абу Раввод шогирдларга эга бўлгани ва тасаввуфий таълим фаолиятини олиб борганини кўриш мумкин.

Абдулазиз ибн Абу Раввод иймон фақатгина қалбнинг тасдиғи ва тилнинг иқроридан иборат деб ҳисоблагани ва гуноҳи кабира қилувчиларни Аллоҳга ҳавола қилгани учун муржиалардан ҳисобланган. Шу сабабдан ҳадис олимлари билан ораси ажралган. У мазкур фикрга умрининг сўнгги йилларида келган бўлиб, илгари гуноҳи кабира қилувчилар масаласида муҳаддислар билан қарашлари бир бўлган. Унинг иржо фикрини танқид қилганлардан бири – ҳадис илмида шогирди, зуҳдда дўс­ти бўлган Суфён ас-Саврийдир.

Баъзи ҳадисшунослар фикрича, Абдулазиз ибн Абу Равводнинг ҳофизаси заиф деб топилса-да, одатда ишончли ровий сифатида қабул қилинган. Аҳмад ибн Ҳанбал, ан-Насоий, ад-Дорақутний ва Ибн Абу Ҳотимлар асарларида унинг ривоятлари келтирилган. У Нофеъ, Ато, Икрима, аз-Заҳҳок ибн Музоҳим, Солим ибн Абдуллоҳ каби улуғ тобеъинлардан ҳадис тинг­лаган. Шу’ба, Вакий’, Абдурраззоқ, Зоида, Суфён ас-Саврий, Ибн ал-Муборак, Яҳё ибн Саъид ал-Қаттон ва бошқа таниқли олимлар ундан ҳадис ривоят қилганлар.

Адабиётлар

• Ибн Саъд. Ат-Табақāт ал-кубрā. – Байрут: 1968. ИВ, 166-168; В, 493;
• Ибн Ҳиббон. Китāб ал-маж­рӯҳӣн. – Ҳалаб: 1396. ИИ, 136-138;
• Аз-Заҳабий. Сияр. ВИИ, 184-187;
• Ибн Ҳажар. Таҳзӣб ат-таҳзӣб. ВИ, 338-339;
• Ибн Касир. Ал-Бидāя. – Қоҳира: 1932-39. И, 131;
• Аш-Шаъроний. Ат-Табақāт ал-кубрā. – Қоҳира: 1954. И, 61.