Abu Tolib ibn Abdulmuttalib: Versiyalar orasidagi farq
UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Abu Tolib ibn Abdulmuttalib<br>أبو طالب بن عبد المطلب|portret=أبو طالب بن عبد المطلب.png|tavsif=Abu Tolibning arabcha yozuvi|tugʻilgan paytidagi ismi=Abdulmonaf bin Abdulmuttalib|fuqaroligi=|bilimi=|kasbi=Tujjor, savdogar|faoliyat_yillari=|partiyasi=|turmush oʻrtogʻi=[[Fotima bint Asad]]|bolalari=Tolib <br /> Aqil <br /> Jafar ibn Abu Tolib <br />Ali|mukofotlari=|imzo=|dipnotlar=}}'''Abu Tolib''' (toʻliq ismi '''Abdulmanof ibn Abdulmuttalib ibn Hoshim al-Qurayshiy,''' {{lang-ar|أبو طالب بن عبد المطلب}}) - [[Islom]] paygʻambari [[Muhammad|Muhammadning]] amakisi va [[Ali ibn Abu Tolib|Ali]]ning otasi edi. | |||
[[Abdulmuttalib ibn Hoshim|Abdulmuttalib ibn Hoshimning]] oʻn nafar oʻgʻlidan biri. U [[Muhammad|Muhammadni]] 8 yoshidan to 25 yoshga to‘lgunga qadar boqib, tarbiyalagan. Uylanganidan keyin ham Muhammad uni himoya qilishda va qoʻriqlashda davom etdi. 619 yili [[Makka|Makkada]] vafot etgan. U Muhammadni yaxshi bilganlardandir. | |||
== Hayoti == | |||
Koʻpgina manbalarda Abu Tolib [[islom]] paygʻambari [[Muhammad|Muhammaddan]] 35 yil oldin tugʻilgan, ya'ni u oʻzidan 35 yosh katta edi. Shu munosabat bilan, ehtimol u 535 yilda tugʻilgan. U oʻz davrida moliyaviy inqirozga uchraganiga qaramay, [[Quraysh]] qabilasida tinglanadiganlardan biri edi. U Muhammadning otasi [[Abdulloh ibn Abdulmuttalib|Abdulloh]] va boshqa amakisi Zubayrning ukasi. | |||
Otasi [[Abdulmuttalib ibn Hoshim|Abdulmuttalib]] vafotidan keyin otasining vazifalari Abu Tolib zimmasida qoldi<ref name="a">{{Veb manbasi|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ebu-talib|sarlavha=EBÛ TÂLİB - TDV İslâm Ansiklopedisi|kirish sanasi=5 Şubat 2022|til=Türkçe|ish=TDV İslam Ansiklopedisi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200923102939/https://islamansiklopedisi.org.tr/ebu-talib|arxivsana=23 Eylül 2020}}</ref>. [[Abdulmuttalib ibn Hoshim|Abdulmuttalib]] Abu Tolibga oʻlimidan oldin sakkiz yoshga toʻlgan, otasi va onasidan ayrilgan [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] gʻamxoʻrlik va himoya qilishni vasiyat qildi. Shu tariqa Muhammad o‘z amakisining qo‘lida va uyida tarbiyalangan. | |||
=== Savdogarlik yillari === | |||
Abu Tolib savdo-sotiq bilan shugʻullangan. Ammo Muhammadga gʻamxoʻrlik qilganda, u moddiy qiyinchiliklarga duch kelgan va oilasi ham koʻp boʻlganligi sababli, bu qiyinchilik biroz uzoq davom etgan. [[Muhammad]] 12 yoshga to‘lganda, Abu Tolib katta kolonna bilan savdo qilish uchun [[Suriya|Suriyaga]] ketishga qaror qiladi<ref>İbn Sa‘d, I, 153</ref>. O‘zining qattiq iltimosiga ko‘ra jiyanini o‘zi bilan olib ketdi. | |||
Manbalarga koʻra, savdo karvoni [[Suriya|Suriyaning]] [[Damashq]] shahri yaqinida joylashgan va oʻsha paytda [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiya]] hukmronligi ostida boʻlgan [[Busro|Busra]] deb nomlangan hududga yetib borgan. Katta [[Monastirlar|monastirda]] [[Bahira]] ismli keksa, tanho va mashhur [[ruhoniy]] yashar edi. Karvon u yerga yetib borgach, [[Bahira]] Muhammadni ko‘rmoqchi ekanligini aytdi [[Muhammad|va Muhammad bilan gaplashgandan so‘ng]], Abu Tolibga uning jiyani [[Injil|Injilda]] u yuborilishi [[Paygʻambar|bashorat qilingan oxirgi payg‘ambar]] ekanligini va bu bolada bashoratli alomatlar borligini aytdi. . Shundan so‘ng Bahira ular [[Damashq|Damashqqa]] borib savdo qilishlari xavfli bo‘lishini, chunki u yerda oxirgi payg‘ambar haqida biladigan [[yahudiylar]] yoki [[Vizantiya imperiyasi|rimliklar]] borligi, shuning uchun bolani yaxshi himoya qilish kerakligini qo‘shimcha qildi<ref name="a2">{{Veb manbasi|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ebu-talib|sarlavha=EBÛ TÂLİB - TDV İslâm Ansiklopedisi|kirish sanasi=5 Şubat 2022|til=Türkçe|ish=TDV İslam Ansiklopedisi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200923102939/https://islamansiklopedisi.org.tr/ebu-talib|arxivsana=23 Eylül 2020}}</ref>. Abu Tolib Shomga borishdan voz kechdi, mollarini [[Busro|Busrada]] sotdi va tezda [[Makka|Makkaga]] qaytib keldi. | |||
=== Islomning dastlabki yillari === | |||
[[Muhammad|Muhammad sollallohu alayhi vasallamga]] [[Islomdagi birinchi vahiy|birinchi vahiy]] tushganidan so‘ng, Abu Tolib jiyani Muhammad va o‘z o‘g‘li [[Ali]] yashirincha [[Namoz|namoz o‘qiyotganini]] bilgach, ota-bobolarining dinini tark etmasligini aytdi, balki o‘z dinini himoya qilishini va umrining oxirigacha jiyani himoya qilishini ham aytdi. Darhaqiqat, Muhammad paygʻambar Makkaliklarni ochiqdan-ochiq [[Islom|Islomga da'vat]] qila boshlaganlarida va [[Butparastlik|butlardan]] voz kechishlarini soʻraganlarida, unga qarshi chiqqan Makkalik mushriklarga qarshi turib, Muhammad alayhissalomni ularning qoʻliga topshirishni talab qildilar va men ularni butlardan voz kechishni talab qildilar. Paygʻambarni hech qachon ularga topshirmang. | |||
== Vafot etishi == | |||
[[Quraysh]] [[Islom|islom dinini qabul]] qilishi bilan kuch-qudratga erishayotgan Muhammadni va u topgan tarafdorlarini zararsizlantirishga qaror qildi. Bu maqsadga erishilgunga qadar, [[Hoshimiylar]] o‘z oilalarini dushman deb e’lon qilib, ularni [[boykot]] qildilar. Bu holatda Abu Tolib [[Muhammad]] va uning tarafdorlarini ''Shi'bu Abu Tolib'' nomi bilan mashhur mahallasiga olib bordi va ularni qoʻllab-quvvatladi<ref name="a3">{{Veb manbasi|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ebu-talib|sarlavha=EBÛ TÂLİB - TDV İslâm Ansiklopedisi|kirish sanasi=5 Şubat 2022|til=Türkçe|ish=TDV İslam Ansiklopedisi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200923102939/https://islamansiklopedisi.org.tr/ebu-talib|arxivsana=23 Eylül 2020}}</ref>. Bu boykot tugaganidan ko‘p o‘tmay, Abu Tolib keksaligi va voqealardan charchaganligi sababli kasal bo‘lib qoladi va 619 yili [[Makka|Makkada]] vafot etadi. | |||
== Qarama-qarshi e'tiqod == | |||
Abu Tolibning [[musulmon]] boʻlganligi yoki boʻlmaganligi bugungi kunda ham noma'lum. Ba'zi [[islom]] ulamolari uning [[musulmon]] ekanligini aytishsa, boshqalari buni rad etishadi. [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|Sunniylar]] koʻpincha Abu Tolib musulmon boʻlmasdan oldin vafot etgan desa, [[Shialik|shialar]] musulmon boʻlib vafot etgan deyishadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://sorularlaislamiyet.com/peygamberimizin-amcasi-ebu-talib-hanif-miydi-yoksa-musrik-miydi|sarlavha=Peygamberimizin amcası Ebu Talib, hanif miydi yoksa müşrik miydi? » Sorularla İslamiyet|kirish sanasi=5 Şubat 2022|sana=4 Ekim 2014|til=Türkçe|ish=Sorularla İslamiyet|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220205101038/https://sorularlaislamiyet.com/peygamberimizin-amcasi-ebu-talib-hanif-miydi-yoksa-musrik-miydi|arxivsana=5 Şubat 2022}}</ref>. | |||
Aytishlaricha, u eng og‘ir sharoitlarda jiyani Muhammadni himoya qilgan bo‘lsa-da, [[Arablar|arab]] boshliqlarining mag‘rurligi va ajdodlari yo‘liga bog‘liqlik zaifligi tufayli Islomni qabul qilganini ochiq aytishga jur’ati yetmagan. | |||
Yana Abu Tolib jiyani [[Muhammad|Muhammadni]] va unga ishonganlarni himoya qilish uchungina [[Islom|islom dinini]] qabul qilganini ochiq aytmagani, e’tiqodini yashirib, natijada [[musulmon]] bo‘lganligi ham aytiladi. | |||
== Zamonaviy madaniyatdagi oʻrni == | |||
* U 1976-yilda [[Islom|islom dinining]] <nowiki>tug'ilishi haqida hikoya qiluvchi</nowiki> " [[Qoʻngʻiroq (film)|Qoʻngʻiroq]] " filmida [[Inglizlar|ingliz]] aktyori [[:en:|Andre Morell]] tomonidan tasvirlangan. | |||
* U 2015-yilda suratga olingan [[Muhammad]] payg‘ambarning bolalik yillari haqida hikoya qiluvchi “ [[Muhammad: Rasululloh|Muhammad: Allohning Rasuli]] ” filmida [[Eroniylar|eronlik]] aktyor [[:en:|Mahdi Pakdel]] tomonidan tasvirlangan. | |||
== Manbalar == | |||
[[Turkum:Sahobalar]] | |||
[[Turkum:Kishilar]] | |||
[[Turkum:539-yil tugʻilganlar]] | |||
[[Turkum:619-yil vafot etganlar]] | |||
[[Turkum:Muhammad oilasi]] | |||
[[Turkum:Muhammadning oilasi]] | |||
{{DEFAULTSORT:Tolib, Abu}} | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Abu Tolib ibn Abdulmuttalib أبو طالب بن عبد المطلب | |
|---|---|
 | |
| Tavalludi |
Abdulmonaf bin Abdulmuttalib |
| Kasbi | Tujjor, savdogar |
| Turmush oʻrtogʻi | Fotima bint Asad |
| Bolalari |
Tolib Aqil Jafar ibn Abu Tolib Ali |
Abu Tolib (toʻliq ismi Abdulmanof ibn Abdulmuttalib ibn Hoshim al-Qurayshiy, arabcha: أبو طالب بن عبد المطلب) - Islom paygʻambari Muhammadning amakisi va Alining otasi edi.
Abdulmuttalib ibn Hoshimning oʻn nafar oʻgʻlidan biri. U Muhammadni 8 yoshidan to 25 yoshga to‘lgunga qadar boqib, tarbiyalagan. Uylanganidan keyin ham Muhammad uni himoya qilishda va qoʻriqlashda davom etdi. 619 yili Makkada vafot etgan. U Muhammadni yaxshi bilganlardandir.
Hayoti
[tahrir | manbasini tahrirlash]Koʻpgina manbalarda Abu Tolib islom paygʻambari Muhammaddan 35 yil oldin tugʻilgan, ya'ni u oʻzidan 35 yosh katta edi. Shu munosabat bilan, ehtimol u 535 yilda tugʻilgan. U oʻz davrida moliyaviy inqirozga uchraganiga qaramay, Quraysh qabilasida tinglanadiganlardan biri edi. U Muhammadning otasi Abdulloh va boshqa amakisi Zubayrning ukasi.
Otasi Abdulmuttalib vafotidan keyin otasining vazifalari Abu Tolib zimmasida qoldi[1]. Abdulmuttalib Abu Tolibga oʻlimidan oldin sakkiz yoshga toʻlgan, otasi va onasidan ayrilgan Muhammad alayhissalomga gʻamxoʻrlik va himoya qilishni vasiyat qildi. Shu tariqa Muhammad o‘z amakisining qo‘lida va uyida tarbiyalangan.
Savdogarlik yillari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Abu Tolib savdo-sotiq bilan shugʻullangan. Ammo Muhammadga gʻamxoʻrlik qilganda, u moddiy qiyinchiliklarga duch kelgan va oilasi ham koʻp boʻlganligi sababli, bu qiyinchilik biroz uzoq davom etgan. Muhammad 12 yoshga to‘lganda, Abu Tolib katta kolonna bilan savdo qilish uchun Suriyaga ketishga qaror qiladi[2]. O‘zining qattiq iltimosiga ko‘ra jiyanini o‘zi bilan olib ketdi.
Manbalarga koʻra, savdo karvoni Suriyaning Damashq shahri yaqinida joylashgan va oʻsha paytda Vizantiya hukmronligi ostida boʻlgan Busra deb nomlangan hududga yetib borgan. Katta monastirda Bahira ismli keksa, tanho va mashhur ruhoniy yashar edi. Karvon u yerga yetib borgach, Bahira Muhammadni ko‘rmoqchi ekanligini aytdi va Muhammad bilan gaplashgandan so‘ng, Abu Tolibga uning jiyani Injilda u yuborilishi bashorat qilingan oxirgi payg‘ambar ekanligini va bu bolada bashoratli alomatlar borligini aytdi. . Shundan so‘ng Bahira ular Damashqqa borib savdo qilishlari xavfli bo‘lishini, chunki u yerda oxirgi payg‘ambar haqida biladigan yahudiylar yoki rimliklar borligi, shuning uchun bolani yaxshi himoya qilish kerakligini qo‘shimcha qildi[3]. Abu Tolib Shomga borishdan voz kechdi, mollarini Busrada sotdi va tezda Makkaga qaytib keldi.
Islomning dastlabki yillari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Muhammad sollallohu alayhi vasallamga birinchi vahiy tushganidan so‘ng, Abu Tolib jiyani Muhammad va o‘z o‘g‘li Ali yashirincha namoz o‘qiyotganini bilgach, ota-bobolarining dinini tark etmasligini aytdi, balki o‘z dinini himoya qilishini va umrining oxirigacha jiyani himoya qilishini ham aytdi. Darhaqiqat, Muhammad paygʻambar Makkaliklarni ochiqdan-ochiq Islomga da'vat qila boshlaganlarida va butlardan voz kechishlarini soʻraganlarida, unga qarshi chiqqan Makkalik mushriklarga qarshi turib, Muhammad alayhissalomni ularning qoʻliga topshirishni talab qildilar va men ularni butlardan voz kechishni talab qildilar. Paygʻambarni hech qachon ularga topshirmang.
Vafot etishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Quraysh islom dinini qabul qilishi bilan kuch-qudratga erishayotgan Muhammadni va u topgan tarafdorlarini zararsizlantirishga qaror qildi. Bu maqsadga erishilgunga qadar, Hoshimiylar o‘z oilalarini dushman deb e’lon qilib, ularni boykot qildilar. Bu holatda Abu Tolib Muhammad va uning tarafdorlarini Shi'bu Abu Tolib nomi bilan mashhur mahallasiga olib bordi va ularni qoʻllab-quvvatladi[4]. Bu boykot tugaganidan ko‘p o‘tmay, Abu Tolib keksaligi va voqealardan charchaganligi sababli kasal bo‘lib qoladi va 619 yili Makkada vafot etadi.
Qarama-qarshi e'tiqod
[tahrir | manbasini tahrirlash]Abu Tolibning musulmon boʻlganligi yoki boʻlmaganligi bugungi kunda ham noma'lum. Ba'zi islom ulamolari uning musulmon ekanligini aytishsa, boshqalari buni rad etishadi. Sunniylar koʻpincha Abu Tolib musulmon boʻlmasdan oldin vafot etgan desa, shialar musulmon boʻlib vafot etgan deyishadi[5].
Aytishlaricha, u eng og‘ir sharoitlarda jiyani Muhammadni himoya qilgan bo‘lsa-da, arab boshliqlarining mag‘rurligi va ajdodlari yo‘liga bog‘liqlik zaifligi tufayli Islomni qabul qilganini ochiq aytishga jur’ati yetmagan.
Yana Abu Tolib jiyani Muhammadni va unga ishonganlarni himoya qilish uchungina islom dinini qabul qilganini ochiq aytmagani, e’tiqodini yashirib, natijada musulmon bo‘lganligi ham aytiladi.
Zamonaviy madaniyatdagi oʻrni
[tahrir | manbasini tahrirlash]- U 1976-yilda islom dinining tug'ilishi haqida hikoya qiluvchi " Qoʻngʻiroq " filmida ingliz aktyori Andre Morell tomonidan tasvirlangan.
- U 2015-yilda suratga olingan Muhammad payg‘ambarning bolalik yillari haqida hikoya qiluvchi “ Muhammad: Allohning Rasuli ” filmida eronlik aktyor Mahdi Pakdel tomonidan tasvirlangan.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „EBÛ TÂLİB - TDV İslâm Ansiklopedisi“ (Türkçe). TDV İslam Ansiklopedisi. 23 eylül 2020da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 5 şubat 2022.
- ↑ İbn Sa‘d, I, 153
- ↑ „EBÛ TÂLİB - TDV İslâm Ansiklopedisi“ (Türkçe). TDV İslam Ansiklopedisi. 23 eylül 2020da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 5 şubat 2022.
- ↑ „EBÛ TÂLİB - TDV İslâm Ansiklopedisi“ (Türkçe). TDV İslam Ansiklopedisi. 23 eylül 2020da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 5 şubat 2022.
- ↑ „Peygamberimizin amcası Ebu Talib, hanif miydi yoksa müşrik miydi? » Sorularla İslamiyet“ (Türkçe). Sorularla İslamiyet (4 ekim 2014). 5 şubat 2022da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 5 şubat 2022.