Abu Yusuf

Ёқуб ибн Иброҳим ибн Ҳабиб ал-Ансори ал_Куфи
;
Исм	Ёқуб ибн Иброҳим ибн Ҳабиб ал-Ансори ал_Куфи
Таваллуди	731 - йил
Вафоти	798 -йил
Фалсафа мактаби	{{{мактаби}}}

Яъқуб ибн Иброҳим ал-Ансорий (арабча: يعقوب بن إبراهيم الأنصاري‎‎) Абу Юсуф номи билан машҳур (арабча: أبو يوسف‎‎) (в. 798) фақиҳ Абу Ҳанифанинг ^[1] (в.767) шогирди бўлиб, ўз асарлари ва эгаллаб турган давлат лавозимларида ҳанафий мазҳабининг ислом ҳуқуқи мазҳаби таъсирини ёйишга ёрдам берган.

У Ҳорун ар-Рашид даврида бош қози (қоди ар-қудот) бўлиб ишлаган. Унинг энг машҳур асари " Китоб ал-Хараж " бўлиб, солиққа тортиш ва давлатнинг молиявий муаммоларига бағишланган.

Ҳаёти

Абу Юсуф ВИИИ асрда ҳозирги Ироқ ҳудудидаги Куфа ва Бағдодда яшаган. Унинг насабномаси Пайғамбар даврида Мадинада бўлган ёш Саъд ибн Ҳабтага бориб тақалади ва унинг туғилган санаси ўлим санасидан келиб чиқиб, тахминан ҳижрий 113 -йил (милодий 729) деб тахмин қилинади .

Ривоятларга кўра, Абу Юсуф камбағал бўлиб, лекин илмга иштиёқи баланд эди. Онаси унинг илмий иштиёқини маъқулламади ва пул топишга ёрдам бериш учун у қандайдир ҳунарни (баъзи манбаларга кўра, тикувчилик санъати) эгаллашини талаб қилди. Гарчи буни тўлиқ тасдиқлаш мумкин бўлмаса-да, ҳикоялар у онасининг хоҳиш-истакларини бажарганини, аммо ўқишни давом эттирганини кўрсатади ^[2]. Унинг истеъдоди ва садоқатини охир-оқибат Абу Ҳанифа тан олди, у Абу Юсуф билан унинг „юлдузли“ шогирди сифатида унинг устози бўлди. У билим ва фиқҳни тушуниш учун тинимсиз интилишда бўлган ақл бовар қилмайдиган ўрганувчи шахс сифатида тасвирланган ^[2] . Унинг болалиги ҳақидаги маълумотларнинг аксарияти баъзан бир-бирига қарама-қарши бўлган ривоятларга асосланган бўлса-да, Куфа ва Мадинада бир қанча олимлар, (Молик б. Анас, ал-Лайс б. Саъд ва бошқалар) жумладан Абу Ҳанифадан диний ҳуқуқ ва анъаналарни ўргангани тасдиқланган. Куфа ва Мадинада бир қанча олимлар, жумладан Абу Ҳанифадан диний ҳуқуқ ва анъаналарни ўргангани тасдиқланган. Абу Ҳанифа раҳнамолигида Абу Юсуф ақл бовар қилмайдиган муваффақиятларга эришди ва ислом ҳуқуқининг Ҳанафий мазҳабининг таъсирини ривожлантириш ва тарқатишга ёрдам берди.

Абу Юсуф Бағдодга қози этиб тайинлангунга қадар Куфада яшади. У Маҳдий, ал-Ҳадий ёки Ҳорун ар-Рашид томонидан тайинланганми, аниқ эмас. Бир ривоятда айтилишича, Абу Юсуф давлат амалдорига диний қонунларга оид асосли маслаҳатлар бера олган ва у уни саховатли тарзда мукофотлаб, уни халифа Ҳорун ар-Рашидга тавсия қилган. У халифага қониқарли ҳуқуқий фикр билдиришда давом этди ва уни ўз доирасига тортди ва охир-оқибат уни қози этиб тайинлади. Ушбу воқеаларнинг далили ҳақиқатга яқин бўлса-да, у аслида ҳақиқий эмас ва яна мустақил равишда текширилиши ҳам шарт эмас. Маълумки, Абу Юсуф Аббосийлар халифаси Ҳорун ар-Рашиднинг яқин таниши бўлиб, охир-оқибат унга Буюк Қози ёки Қоди’л-қудот унвонини берган; Ислом тарихида биринчи марта бундай унвон кимгадир берилган эди . Ўша пайтда у шарафли унвон сифатида назарда тутилган бўлса-да, халифа ҳуқуқий ва молиявий сиёсатда Абу Юсуф билан тез-тез маслаҳатлашиб турди ва ҳатто унга империядаги бошқа қозиларни тайинлаш имкониятини ҳам берди. Бу Буюк Қозининг мавқеини замонавий бош судяга таққослаб қойди. Абу Юсуф улуғ қози лавозимида вафотига қадар фаолият юритди (182/798) .

Адабий асарлар

Абу Юсуф ўз ҳаёти давомида ислом фиқҳи, халқаро ҳуқуқ, тўпланган ривоятлар (ҳадислар) ва бошқа мавзуларда бир қанча адабий асарлар яратди. Ибн ан-Надим томонидан Х асрда ёзилган китобларнинг библиографик тўплами бўлган " Китоб ал-Фиҳрист "да Абу Юсуф муаллифлигидаги кўплаб номлар тилга олинади. Битта истисно билан, " Фихрист "да санаб ўтилган бу асарларнинг ҳеч бири бизгача етиб келмаган. Бундан мустасно, унинг халифа Ҳорун ар-Рашиднинг илтимосига биноан ёзилган " Китоб ал-Хараж " номли китоби, империя олдида турган солиқ ва молиявий масалаларга оид рисоладир . Ислом империяси ўз рисоласини ёзаётган пайтда ўзининг қудрати чўққисида эди, у халифага молиявий сиёсатни диний қонунларга мувофиқ тўғри олиб бориш бўйича маслаҳат беришга ҳаракат қилди. Халифа баъзи таклифларни қабул қилиб, бошқаларни эътиборсиз қолдирган бўлса-да, умумий натижа ҳукмдорнинг солиқ тизимидаги ихтиёрини чеклаш эди ^[3]. Фихристда учрамайдиган бошқа асарлар ҳам сақланиб қолган. „ Китоб ал- атар“ у ривоят қилган куфий анъаналари (ҳадислар) тўпламидир. " Китоб Ихтилоф Аби Ҳанифа ва Ибн Аби Лайло „ ҳуқуқий идоралар, Абу Ҳанифа ва Абу Лайло ўртасидаги фикрларни солиштиришдир. “Китоб ал-Радд "Ала Сияр ал-Авзоий " машҳур суриялик олим ал-Авзоийнинг уруш қонунларига оид фикрларини „кенг тизимли ишланмаларга асосланган раддия“дир. Унинг бошқа турли асарларидан ўзининг бутунлигича сақланиб қолмаган айрим парчалари шогирдлари томонидан ёзилган матнларга киритилган ва кейинги авлодларга ўтиб кетган. Масалан, Абу Юсуфнинг " Китобал-ҳиёл " („Ҳуқуқий воситалар китоби“) китобидан парчалар унинг шогирди Муҳаммад аш-Шайбоний томонидан ёзилган "Китобал-махаридж фи ’л-ҳиёл" китобига киритилган .

Абу Ҳанифанинг шогирди сифатида Абу Юсуфнинг таълимоти асосан устозининг таълимотини асосланади. Унинг асарлари ва кўзга кўринган сиёсий мавқелари ислом империясида ҳанафий мазҳабининг ислом ҳуқуқининг ривожланишига ёрдам берди . Унинг аксар ҳуқуқий фикрлари (фатволари) собиқ устози томонидан қўллаб-қувватланган таълимот ва методикадан мустаҳкам ўрин олган бўлса-да, у ўзининг ҳуқуқий тафаккурини очиб берган айрим жиҳатлари ҳам бор. Абу Юсуфнинг энг катта мероси Ҳанафий ҳуқуқий мазҳабини Ислом империясида ҳуқуқий фикрнинг асосий манбаи сифатида тасдиқлаш ва ривожлантириш ҳамда молия сиёсатида халифалик ҳокимиятини белгилаш ва чеклаш учун ҳуқуқий асос яратишдир.

Унинг энг машҳур асари " Китоб ал-Хораж " халифага тайёрланган солиқ ва давлатнинг молиявий муаммоларига оид рисоладир.
Усул ал-фиқҳ — ислом ҳуқуқшунослиги асослари бўйича маълум бўлган энг қадимги асар. Асарларининг бир қисми халқаро ҳуқуққа бағишланган ^[4] .
" Китоб ул-атар " ривоятлари (ҳадислар) тўпламидир.
„ Китоб Ихтилоф Аби Ҳанифа ва Ибн Абу Лайло “ қиёсий фиқҳга оид илк асарлардан бири.
Китоб ар-Радд 'Ала Сияр ал-Авзоий, машҳур суриялик ҳуқуқшунос ва урф-одат, ал-Авзоийнинг уруш қонуни бўйича раддияси. Ушбу 3 та китоб Ал - Иҳё Ал - Маъариф ан Нъомания томонидан Абул Вафо Ал - Афғоний раҳбарлигида нашр этилган.

Андоза:Ислам счоларс диаграм

Манбалар

↑ А.C. Броwн, Жонатҳан. Мисқуотинг Муҳаммад: Тҳе Чалленге анд Чоиcес оф Интерпретинг тҳе Пропҳет'с Легаcй. Онеwорлд Публиcатионс, 2014 — 35-бет. ИСБН 978-1780744209.
↑ ^2,0 ^2,1 „Қадҳи-ул-Қудҳаат Ал-Имам Абу Юсуф (раҳимаҳуллаҳ): Тҳе греат счолар оф тҳе Ҳанафи Фиқҳ“ (2003). Қаралди: 2011-йил 14-феврал.
↑ Cоşгел, Метин, Раша Аҳмед анд Тҳомас Миcели.
↑ Жоҳн Эспосито, Тҳе Охфорд Диcтионарй оф Ислам, Охфорд Университй Пресс, 2003

Ҳаволалар

[jacb2-1] А.C. Броwн, Жонатҳан. Мисқуотинг Муҳаммад: Тҳе Чалленге анд Чоиcес оф Интерпретинг тҳе Пропҳет'с Легаcй. Онеwорлд Публиcатионс, 2014 — 35-бет. ИСБН 978-1780744209.

[Abu-2] 2,0 ^2,1 „Қадҳи-ул-Қудҳаат Ал-Имам Абу Юсуф (раҳимаҳуллаҳ): Тҳе греат счолар оф тҳе Ҳанафи Фиқҳ“ (2003). Қаралди: 2011-йил 14-феврал.

[Metin-3] Cоşгел, Метин, Раша Аҳмед анд Тҳомас Миcели.

[John-4] Жоҳн Эспосито, Тҳе Охфорд Диcтионарй оф Ислам, Охфорд Университй Пресс, 2003

[1]

[2]

[3]

[4]