Abulfath an-Nosir ad-Daylamiy
Abulfath an-Nosir ad-Daylamiy (1053-yilda vafot etgan) Yamandagi Zaydiya davlatining imomi boʻlib, taxminan 1038-yildan 1053-yilgacha faoliyat yuritgan.
Nasabnomasi
- Imom Ali al-Murtazo
- Imom Hasan al-Mujtabo
- Zayd
- al-Hasan
- Ali
- Abdulloh
- Ahmad
- Abdulloh
- Muhammad
- Iso
- Muhammad
- al-Husayn
- Abulfath an-Nosir ad-Daylamiy
Daylamondan Yamanga
Abulfath an-Nosir ad-Daylamiy asl nasabiga koʻra sayyid edi, biroq Rassiylar sulolasiga mansub emasdi. U oʻz nasabini xalifa Alining nevarasi Zayd ibn al-Hasan ibn Alidan boshlagan[1]. U Kaspiy dengizining janubida joylashgan, zaydiya jamoasi istiqomat qilgan Daylamonda tugʻilib oʻsgan, shu bois unga „ad-Daylamiy“ nisbasi berilgan. Abulfath 1038-yilda yoki undan keyin Yamanga kelib, oʻzini Zaydiy imomati daʼvogari deb eʼlon qildi. 1046-yilda Hamdan qabilalari uni qabul qildilar va u shu yiliyoq Saʼda hamda Sana shaharlarini egallashga muvaffaq boʻlishdi. Yangi hukmdor Yaman togʻli hududini tartibga keltirishga kirishib, mansabdorlarni tayinladi va yer soliqlari hamda zakotni yigʻishni yoʻlga qoʻydi. Doimiy qarorgohi sifatida u Zibin yaqinidagi mustahkam togʻni tanladi. 1047-yilda bir qancha boshqa togʻli guruhlar ham Abulfathga boʻysundilar. Ular orasida Husayniyya zaydiya firqasining yetakchisi va imom al-Mahdiy al-Husaynning ukasi, amir Jaʼfar ham bor edi.
Sulayhiylar gʻalabasi
Biroq imom hokimiyatining poydevori mustahkam emas edi. Koʻp oʻtmay Jaʼfar va Hamdan boshligʻi Ibn Abu Hashid u bilan kelisha olmay qoldilar va u yana Sana shahridan ayrildi. Abulfath Zibindagi qoʻrgʻoniga chekinib, u yerda Jaʼfar bilan jang qildi. Uning qudrati togʻli hududlarda kengaya boshlagan shia Sulayhiylar sulolasi tufayli yanada soʻna bordi. Abulfath bir joydan ikkinchi joyga koʻchib yurishga majbur boʻldi va Zabiddagi mamluk Najohiylar sulolasi koʻmagini olishga urindi. 1053-yilda (yoki boshqa rivoyatga koʻra 1055-yilda) Sulayhiylar qoʻshini Najd al-Jahda imomni tor‑mor keltirdi va u 70 nafar tarafdori bilan birga oʻldirildi. Oʻldirilgan imom Ans viloyatidagi Radmon qishlogʻiga dafn qilindi va uning qabri keyinchalik ziyoratchilar tomonidan muqaddas maskanga aylantirilgan[2]. Uning asarlari orasida ikki Qurʼon tafsiri hamda fiqhiy va ilohiy masalalarga berilgan javoblar toʻplamini tilga olish mumkin. Rivoyatlarga koʻra, uning baʼzi aqidaviy qarashlari gʻayrioddiy boʻlgan. Yamandagi faoliyati davomida u ehtimol Kaspiy mintaqasidan zaydiya taʼlimoti va adabiyotlarining kirib kelishiga taʼsir koʻrsatgan boʻlishi mumkin[3].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ The filiation is: Zaid — al-Hasan — Ali — Abdallah — Ahmad — Abdallah — Muhammad — Isa — Muhammad — al-Husayn — Abu’l-Fath an-Nasir ad-Dailami.
- ↑ Cesare Ansaldi, Il Yemen nella storia e nella leggenda. Roma 1933, p. 135.
- ↑ „DEYLAMĪ, ABU’L-FATḤ NĀṢER“ (en-US). Encyclopaedia Iranica. Qaraldi: 2026-yil 19-fevral.