Abuliya sahifasining manbasini koʻrish

'''Abuliya''' ({{lang-grc|ἀ-}} — inkor yuklamasi va {{lang-grc2|βουλή}} — iroda) [[nevrologiya]] va [[psixiatriya]] sohasiga oid tibbiy atama boʻlib, bemor zarurligini anglasada, harakatni amalga oshirishga qodir boʻlmagan, zarur qaror qabul qila olmaydigan irodaning patologik yetishmasligi holatini bildiradi.

Bunday holatda bemorlar har qanday faoliyatga (qisman yoki toʻliq) xohish yetishmasligini his qilishadilar<ref name="Блейхер">{{kitob manbasi|author=Блейхер В. М., Крук И. В.|chapter=Абулия|title=Толковый словарь психиатрических терминов|publisher=МОДЭК|year=1995|isbn=5-87224-067-8}}</ref>. Iroda faoliyatining pasayishining uncha ogʻir boʻlmagan holati [[gipobuliya]] hisoblanadi. Abuliya motivatsiyaning pasayish darajasi boʻyicha [[Apatiya|apatiyaning]] yengilroq holati va akinetik mutizmning anchayin ogʻir holati oʻrtasida joylashgan. Abuliyaning harakatsizlik bilan birga kelishi abulik-[[Akineziya|akinetik]] sindrom va apatiya bilan kelishi esa - apatiko-abulik, shuningdek, apato- abulik deb ham ataladi<ref name="Блейхер" />.

== Abuliyaning namoyon boʻlishi bilan bogʻliq kasalliklar ==
Abuliya koʻplab nevrologik va [[Ruhiy kasallik|ruhiy kasalliklar]]: [[shizofreniya]], [[Depressiya (tibbiyot)|depressiya]], [[Parkinson kasalligi]], Xantington kasalligi, Pik kasalligi, demensiya, [[Insult|insultdan]] keyin, neyroinfeksiyalar, toksik miya shikastlanishi, bosh travmasıda uchraydi. Abuliya shuningdek tugʻma ham, chuqur darajadagi [[Oligofreniya|aqliy zaiflik]]da ham boʻladi<ref name="Блейхер">{{kitob manbasi|author=Блейхер В. М., Крук И. В.|chapter=Абулия|title=Толковый словарь психиатрических терминов|publisher=МОДЭК|year=1995|isbn=5-87224-067-8}}</ref> va torpid (apatik) oligofreniya uchun xosdir.

Vaqtinchalik abuliya katatonik, psixogen yoki melanxolik hurujda yuzaga kelishi mumkin<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.psychologies.ru/glossary/01/abuliya/|sarlavha=Абулия - Psychologies}}</ref>.

[[Inson miyasi (Encephalon)|Bosh miyada]] qon aylanishining yetishmasligi va old qismining shikastlanishi, bazal gangliyalar, oldingi singulat poʻstlogʻi va korpus kallosumning kapsulyar tizzasiga zarar etkazish abuliya rivojlanishiga olib keladi.

Abuliya -shizofreniyaning {{Comment|облигатный|обязательный}} belgisi. Yillar davomida shizofreniya bilan ogʻriganlarda ruhiy nuqson paydo boʻladi, salbiy oʻzgarishlar shu jumladan irodaning zaiflashishi kuchayadi. Vaqt oʻtishi bilan bemorlar tobora passiv boʻlib, gigiena qoidalariga rioya qilishmay qoʻyadilar, oʻzlariga xizmat qilish qobiliyatini yoʻqotadilar va koʻp vaqtlarini yotoqda oʻtkazadilar. [[Gallyutsinatsiya|Gallyutsinatsiyalar]] va aljirashlarsiz apato-abulik sindromi shizofreniyaning oddiy shaklida uchraydi. Shizofreniyada abuliya parabuliya (irodaning buzilishi) bilan kelishi mumkin.

Hozirgi vaqtda abuliya mutaxassislar tomonidan alohida kasallik sifatida qaralmaydi. [[Motiv (psixologiyada)|Abuliyani Motivatsiyaning]] buzilishi nuqtai nazaridan koʻrib chiqishga urinishlar mavjud.

== Abuliya belgilari ==
Abuliya quyidagi alomatlar bilan tavsiflanadi:

* maqsadga yoʻnaltirilgan harakatlarni boshlash va davom ettirishning qiyinligi;
* kutilmagan harakatlar va imo-ishoralarning kamligi yoki etishmasligi;
* sekin fikrlash va harakatlanish;
* nutqning yetishmasligi, undagi qoʻshimcha elementlarning yoʻqligi;
* hissiy reaktsiyaning pasayishi yoki etishmasligi;
* tashabbusning yetishmasligi;
* soʻrovga javob berish muddatining choʻzilishi;
* passivlik;
* ijtimoiy aloqalarning ozayishi;
* dam olish faoliyatiga qiziqishning pasayishi.

== Davolash ==
Abuliyani davolash uchun psixostimulyatorlar (dekstroamfetamin, metilfenidat), yordamchi antidepressantlar (bupropion, tranilsipromin, proptilin, dafomin agonistlari (levodopa, bromokriptin, amantadin, selegilin, pramipeksol) va boshqa baʼzi psixofarmakologik preparatlar (xususan, analeptik modafinil) qoʻllanadi.

== Yana qarang ==

* [[Neyroleptik tanqislik sindromi]]
* [[Giperbuliya]]
* [[Energiya salohiyatining pasayishi]]

== Manbalar ==
<references />
[[Turkum:Kasalliklar]]
[[Turkum:Ruhiy kasalliklar]]