Ad - Diriya

Ад — Дирия Ад-Дирия (араб.ادرعية) — Саудия Арабистонидаги шаҳар, Ар-Риёднинг ғарбий чеккасида. Ар-Риёд вилоятидаги худди шу номдаги губернаторлик маркази. Аҳолиси 2004-йил маълумотларига кўра 33213 киши. Саудия Арабистонининг ҳукмрон сулоласи Саудияларнинг келиб чиқиши билан машҳур. 1744-йилдан 1818-йилгача Ад-Дирия биринчи Саудия давлатининг пойтахти бўлган. 2010-йил 31 июлда Ад-Дириянинг марказий ҳудуди — Ал-Турайф[эн] (арабча ạлтẖрйф‎) ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон мероси рўйхатига киритилди

Жойлаши

Денгиз сатҳидан 677 м баландликда жойлашган .

Эски Дирия шаҳри асосан вайронага айланган ва тор Води Ҳанифа водийси устида жойлашган бўлиб, жанубдан Ар-Риёдгача ва ундан ташқарида давом этади. Ҳаробалар учта туманга — Гусайба, Эл-Мулайбид ва Ал-Турайфга бўлинган ва лойдан қурилган бинолардан иборат. Ат-Турайф бошқа икки тумандан юқорида жойлашган. Янги (замонавий) шаҳар Ал-Турайф билан бир қияликда жойлашган, аммо иккинчисидан пастроқ. Боғлар ва палма плантациялари шаҳар шимолидаги Води Ҳанифада жойлашган.

Тарих

Эд-Дирия ҳақидаги илк маълумотлар ХВ асрга тўғри келади. Нажд йилномаларига кўра, шаҳарга 1446 ёки 1447-йилларда ҳозирги саудияликларнинг бобоси Мани ал-Мурайдий[эн] асос солган. Мани ва унинг Мурда уруғи (араб. ạлмрдẗ‎) Арабистон ярим оролининг шарқидаги Ал-Катиф воҳасидан замонавий Ар-Риёд ўрнида жойлашган ҳудуд ҳукмдори Ибн Диръа таклифига биноан келган. Балки Ибн Дир' Мани ал-Мурайдийнинг қариндоши бўлган ва кўчириш аслида уларнинг тарихий ватанига қайтиш эди. Дастлаб мурдалар Гусайба ва Ал-Мулайбидда жойлашдилар, аммо бутун аҳоли пункти Ибн Дир’а номи билан аталган Ад-Дирия деб аталди. Ат-Турайф кейинроқ жойлашди[5]. Атрофдаги қишлоқлардан кўплаб оилалар охир-оқибат Ад-Дирияга кўчиб ўтишди ва 18-асрга келиб, иккинчиси Нажднинг энг муҳим шаҳарларидан бирига айланди. 18-асрда Ад-Дирияда ҳукмронлик қилувчи Мани авлодлари бўлган Муқрин уруғи (арабча ạл мқрн‎) ичидаги уруғ-аймоқ кураши Саудия сулоласининг асосчиси ҳисобланган Муҳаммад ибн Сауднинг ғалабаси билан якунланди. Муҳаммад ибн Сауд Эд-Дирия амири (ҳукмдори) бўлди. 1744-йилда у водийдан тахминан 30 км узоқликда жойлашган Уяина шаҳридан қувилган илоҳиёт олими Муҳаммад ибн Абд ал-Ваҳҳобнинг ҳимоясига олди. Ибн Сауд Абд ал-Ваҳҳобнинг диний таълимотини қабул қилди ва бу момент пойтахти Ад-Дирия бўлган биринчи Саудия давлатининг асоси ҳисобланади. Кейинги ўн йилликларда Ибн Сауд ва унинг авлодлари Арабистон ярим оролининг ғарбий ва шарқий қисмидаги бутун Неждни ўзига бўйсундиришга муваффақ бўлишди ва ҳатто ҳарбий юришлар жўнатишди. 1818-йилда шаҳар вайрон бўлгач, аҳоли Ад-Дирияни бутунлай тарк этди. Атрофда 20-асрда, асосан, бадавийлар томонидан аҳоли қайта тикланди ва 1970-йилда янги Ад-Дирия шаҳрига асос солинди [6]. Кейинчалик янги шаҳар аста-секин ўсиб борди ва маъмурий марказга айланди. Қадимги Ад-Дирия харобаларини тиклаш Саудия Арабистони ҳукумати кўмагида амалга оширилмоқда.

Адабиётлар

ҳттпс://ру.wикипедиа.орг/wики/%Д0%АД%Д0%Б4-%Д0%94%Д0%Б8%Д1%80%Д1%8А%Д0%Б8%Д1%8Ф Ад — Дирия