Adelaide porti
Порт Аделаида — Аделаида порт томонидаги ҳудуд, Аделаида CБДнинг шимоли-ғарбида жойлашган. Бу шунингдек, Порт-Аделаида шаҳрининг Энфилд кенгаши номи ва Аделаида шаҳрининг асосий порти. Порт Аделаида Аделаида ва Жанубий Австралиянинг шаклланишида муҳим рол ўйнади, порт Аделаида дунёнинг қолган қисмига асосий таъминот ва маълумот алоқаси бўлган. У Каурна номи билан ҳам аталади, гарчи расмий равишда иккиламчи ном сифатида қабул қилинмаган бўлса ҳам.
Тарихи

Европа тураржойига келгунга қадар Порт Аделаида мангров ботқоқлари ва сув тошқини ботқоқлари билан қопланган ва тор сой бўйида жойлашган эди[1]. Бу вақтда у Аделаида текисликларини, Баросса водийсини, Флеуриэу ярим оролининг ғарбий томонини ва Сноwтоwндан шимолга ўтиб кетган Каурна халқи яшаган ҳудудларни ўз ичига олган[2]. Каурна халқи Порт Аделаида ҳудудини Яртапуулти[3] ва Порт дарёсининг бутун ерларини Ертабулти (Ерта Булти) деб атаган, бу „уйқу ёки ўлим мамлакати“ деган маънони англатади[4].Порт дарёси ҳақида биринчи марта европаликлар 1831-йилда хабар беришган. У 1834-йилда капитан Генри Жонс томонидан ўрганилган[5].
1860—1970 йиллар — Порт Аделаиданинг гуллаган даври

1874-йилда Порт Аделаида институти ўзининг янги штаб-квартирасини қуришни бошлади, у икки йилдан сўнг катта шов-шувга сабаб бўлди, бу ташкилотга кутубхонани жойлаштириш ва ҳудудни ўқиш зали, музей, маъруза зали ва синф хоналари билан таъминлаш учун жой тақдим этди[6].

Шаҳарда биринчи электр ёритгичи 1889-йилнинг январ ойида ўрнатилди. 1876-йилга келиб, 500 та уйда 5000 киши истиқомат қилган. 1911-йилга келиб порт штатнинг иккинчи йирик шаҳри бўлган, аҳолиси Аделаида шаҳрининг ярмидан кўпроғига эга эди[1].
Географияси

Порт дарёси
Порт дарёси, расман Порт Аделаида дарёси сифатида танилган[7][8]. Порт дарёси кўк сузувчи қисқичбақалар, ғарбий қисқичбақалар савдоси учун муҳим жойда жойлашган. Ҳозиргача дарёда 30 дан ортиқ интродуксия қилинган денгиз турлари аниқланган[9].
Порт Аделаида шимолда ва ғарбда Порт дарёси ва ички бандаргоҳ билан, жанубда эса Wебб кўчаси ва Гранд Жунcтион Роад билан ўралган. Порт Аделаиданинг асосий чизиғи Сент-Винсент кўчаси бўйлаб жойлашган. Порт Аделаида муҳим сув оқими порти бўлиб, эстуарий бўйлаб бир нечта юк ташиш жойлари мавжуд[10].
Парклар
Порт Аделаида кўплаб парклар мавжуд. Энг сўнггиси 2014-йилнинг май ойида очилган Порт Аделаидадаги Ҳартъс Милл паркидир.
Бозорлар
Порт Аделаидада турли бозорлар жойлашган, шу жумладан Торренс оролининг озиқ-овқат бозори ва Порт Аделаида портининг ички бандаргоҳидаги сўнгги қолган Wҳарф Шед 1 да жойлашган Балиқчилар соҳиллари бозори. 2016-йилнинг декабр ойида Балиқчилар соҳилидаги бозор квартиралар ва жамоат майдонини қуриш учун бузиб ташланган[11].
Транспорт ва кўприклар

Порт Аделаиданинг кучли спорт анъаналари ва маданияти бошқа спорт турларига ҳам тааллуқлидир, кўпчилик клублар қора ва оқ ранглардан фойдаланадилар.
Спорт клублари
- Порт Аделаида атлетика клуби (тахминий 1870-йил)
- Порт Аделаида эшкак эшиш клуби (тахминий 1877-йил)
- Порт Аделаида елканли клуби (тахминий 1897-йил)
- Порт Аделаида крикет клуби (тахминий 1897-йил)
- Порт Аделаида велосипед клуби (тахминий 1897-йил)
- Порт Аделаида бейсбол клуби (тахминий 1889-йил)[13]
- Порт Аделаида Пиратес (Футбол) (тахминий 1903-йил)
- Порт Аделаида боулинг клуби (тахминий 1903-йил)
- Порт Аделаида Регби Иттифоқи клуби (тахминий 1933-йил)
- Порт Аделаида округи хоккей клуби (тахминий 1934-йил)
- Порт Аделаида теннис клуби (тахминий 1973-йил)
Порт Аделаида футбол клуби
Порт Аделаида Порт Аделаида Футбол Клубига мезбон бўлиб, Австралия қоидаларига амал қиладиган футбол жамоасидир. Унинг штаб-квартираси ва машғулот базаси ўйинлари учун уй — Албертон Овалдир. 1870-йилда ташкил этилган клуб 1877-йилдан 1996-йилгача САНФЛда, 1997-йилдан эса Австралия Футбол Лигасида АФЛда иштирок этиб келади. Клуб Жанубий Австралияда иккинчи АФЛ лицензиясига сазовор бўлди. АФЛга ўтишдан олдин у 34 та САНФЛ Премершипида ғалаба қозонган. Клуб ҳали ҳам САНФЛда ўзининг захира жамоаси билан иштирок этади.
Таълим муассасалари
Тауонди Аборигинал коллежи Липсон кўчаси, 1-уйда жойлашган[14].
Музейлар

Жанубий Австралия денгиз музейи

Липсон кўчасида, тарихий омбор ичида Жанубий Австралия денгиз музейи жойлашган[15]. Денгиз музейи аввалги ташкилотлар, жумладан Порт Аделаида институти меросига асосланади. Музей 1872-йилда Институт томонидан асос солинган ва ҳозирда Австралиядаги энг қадимги денгиз коллексияси ҳисобланадиган тўпламга эга.
Жанубий Австралия авиация музейи
Жанубий Австралия авиация музейи штатнинг расмий авиация музейи ҳисобланади. У Жанубий Австралиянинг Ҳисторй Труст томонидан аккредитация қилинган мустақил нотижорат ташкилоти томонидан бошқарилади. Музей 1984-йилда Гленелг шаҳрида ташкил этилган ва 1986-йилда собиқ Порт Аделаида Флоурмиллга кўчирилган.1996-йилда у яна Порт Аделаидадаги самолёт ангарига кўчирилди ва 2006-йилнинг январ ойида темир йўл музейига боғланганЛипсон кўчасидаги ҳозирги жойида очилди[16].
Аустбуилт денгиз музейи
Порт Аделаида тарихий жамияти томонидан бошқариладиган Аустбуилт денгиз музейи Петерҳеад, Флетчер Роадда жойлашган. Унда марҳум Кейт Ле Леу томонидан тўпланган денгиз ёдгорликларининг кенг тўплами мавжуд. Кейт Ле Леу ҳаёти давомида Порт Аделаида атрофида оммага намойиш қилиш учун бошқа денгиз артефактларини ҳам тўплаган. Буларга Биркенҳеад тавернаси ташқарисида ва Ле Февре ўрта мактаби ташқарисида жойлашган иккита катта лангар киради.
Австралиянинг болалик музейи
Австралиянинг болалик музейи 1890-йиллардан бошлаб Австралияда ишлаб чиқарилган ўйинчоқлар тўпламини намойиш этади[17]. Ўйинчоқлар Алан Гриффиц томонидан 30 йил давомида йиғилган[18].
Транспорт ва кўприклар
Шаҳар атрофидаги биринчи транспорт инфратузилмаси 1 миля (1.6 км) портдан ҳозирги Албертон меҳмонхонасигача бўлган йўлдир. Йўл 1840-йилнинг октябрида очилган[19].

Дарёни биринчи марта 1850-йилларда ёғоч кўприк кесиб ўтган. Бу 1878-йилда темир Жервоис кўприги билан алмаштирилди;У сер Уилям Жервоис томонидан ўзининг шарафига номланган. Жервоис кўприги дастлаб от кучи билан, кейин эса механик воситалар ёрдамида бошқариладиган очиладиган кўприк эди. Австралиядаги биринчи баскул кўприги 1940-йилда очилган[20]. 2004-йилда Бош вазир Майк Ранн штат ҳукумати Порт дарёси устидан 178 миллион долларга янги темир йўл ва автомобил кўприкларини қуришини айтди. 2005-йил 3-апрелда у „очилиш ва ёпиш“ кўприклари бепул бўлишини ва йўл ҳаракатидаги узилишларни камайтириш учун кунига икки марта очилишини эълон қилди. У 2008-йил 3-августда ҳаракатланиш учун очилган. У Порт Аделаидадаги 1 ва 2 доклар орасида жойлашган ва шарқда Френсис кўчаси ва ғарбда Виктория йўли билан боғланган.
Том 'Дивер' Деррик кўприги, одатда „Дивер“ Деррик кўприги деб аталади, Порт дарёси устидаги очиладиган, бир баргли баскулли кўприкдир[21]. У қўшни темир йўл кесишмаси ва Мери МакКиллоп кўприги билан бир вақтда қурилган[22].
Порт Аделаида ва Ле Февре Пенинсула Паром компанияси 1877-йилда ўз фаолиятини бошлади, йўловчиларни Тижорат йўлининг охиридан дарёнинг нариги томонига олиб ўтди. 1943- йилда Биркенхед кўприги очилиши сабабли паром ўз фаолиятини тўхтатди[23].
1856-йилнинг апрел ойида темир йўл Аделаидадан деярли бўш текисликни кесиб ўтиб, портга этиб келди[24].Аделаидадан магистрал линиялар билан боғланган кўплаб темир йўл линиялари қурилган[25]. 1879-йилда Порт Аделаидадан Алберт Паркга отли трамвай линияси қурилган[26].
Машҳур портонияликлар
Порт Аделаида атрофида яшаган одамларга қуйидагилар киради:
- Браян Доу
- Жон Харт
- Канчо Билл Фентон
- Мортимер Менпес
- Жон Менадю
- Боб Қуинн
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Тҳе Порт оф Аделаиде. Тҳе Адвертисер (1911-йил 29-апрел), с. 7.
- ↑ „Мап(с) оф Каурна Cоунтрй“. Каурна Wарра Пинтянтҳи. Тҳе Университй оф Аделаиде. 2021-йил 25-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 6-сентябр.
- ↑ Амерй, Роб „Чаптер 10. Пиннинг доwн Каурна намес: Лингуистиc иссуэс арисинг ин тҳе девелопмент оф тҳе Каурна Плаcенамес Датабасе“, . Тҳе Ланд ис а Мап: Плаcенамес оф Индигеноус Оригин ин Аустралиа Ҳерcус: . АНУ Пресс, Марч 2009 — 206-бет. ИСБН 978-1921536571.
- ↑ „Баркер Инлет анд Порт Ривер Эстуарй“. Эстуарй Cаре Фоундатион. Қаралди: 2020-йил 23-ноябр.
- ↑ Парсонс (1986), п.18.
- ↑ „Порт Аделаиде Институте | СА Ҳисторй Ҳуб“ (эн). саҳисторйҳуб.ҳисторй.са.гов.ау. Қаралди: 2021-йил 12-сентябр.[сайт ишламайди]
- ↑ „Сеарч ресулт фор "Порт Аделаиде Ривер (СТРМ)" (Реcорд но СА0040455) wитҳ тҳе фоллоwинг лаерс беинг селеcтед – "Субурбс анд Лоcалитиэс", "Лоcал Говернмент Ареас" анд "Плаcе намес (газеттеэр)"“. Пропертй Лоcатион Броwсер. Говернмент оф Соутҳ Аустралиа. 2016-йил 12-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 2-май.
- ↑ „Сеарч ресулт фор "Порт Ривер (СТРМ)" (Реcорд но СА0040456) wитҳ тҳе фоллоwинг лаерс беинг селеcтед – "Субурбс анд Лоcалитиэс", "Лоcал Говернмент Ареас" анд "Плаcе намес (газеттеэр)"“. Пропертй Лоcатион Броwсер. Говернмент оф Соутҳ Аустралиа. 2016-йил 12-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 2-май.
- ↑ „Интродуcед Спеcиэс ин тҳе Порт Ривер & Wест Лакес“ (эн). иНатуралист. Қаралди: 2020-йил 13-июл.
- ↑ „Порт Аделаиде“. Флиндерс Порц. 2021-йил 18-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 22-ноябр.
- ↑ Писани. „Ҳанс Эҳманн'с план то демолиш Порт Аделаиде'с Фишермен'с Wҳарф Маркет фор $200м девелопмент“. Тҳе Адвертисер (2016-йил 2-декабр). Қаралди: 2017-йил 13-октябр.
- ↑ „Порт то лоббй фор САНФЛ флагс то cоунт ин ревисед АФЛ таллй“ (2014-йил 26-июн).
- ↑ „БАСЕБАЛЛ.“. Тҳе Эхпресс анд Телеграпҳ (1889-йил 21-март), с. 4 (Сеcонд Эдитион.). Қаралди: 2016-йил 7-март.
- ↑ „Ҳоме паге“. Тауонди Аборигинал Cоммунитй Cоллеге. Қаралди: 2021-йил 14-июл.
- ↑ Ҳисторй Труст оф Соутҳ Аустралиа. „Абоут Ус“. Говернмент оф Соутҳ Аустралиа. 2009-йил 11-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 1-феврал.
- ↑ Соутҳ Аустралиан Авиатион Мусеум. „Wелcоме то тҳе Соутҳ Аустралиан Авиатион Мусеум“. Қаралди: 2010-йил 1-феврал.
- ↑ Порт Аделаиде Виситор Информатион Cентре. „Тҳе Аустралиан Мусеум оф Чилдҳоод“. Cитй оф Порт Аделаиде анд Энфиэлд. 2009-йил 13-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 1-феврал.
- ↑ Тҳе Cоллеcторс. „Аустралиан Мусеум оф Чилдҳоод“. Аустралиан Броадcастинг Cорпоратион (2007-йил 23-декабр).
- ↑ Опенинг оф тҳе неw порт. Тҳе Сйдней Ҳералд (1840-йил 7-ноябр), с. 3.
- ↑ Тҳе Аустралиан энcйcлопаэдиа. Гролиэр Соcиэтй оф Аустралиа, 1983 — 85-бет.
- ↑ „Стаге 2 оф тҳе Порт Ривер Эхпрессwай“. Соутҳ Аустралиан Департмент фор Транспорт, Энергй анд Инфраструcтуре (2008-йил 25-июн). 2007-йил 21-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 25-май.
- ↑ Родригуэс, Сам. „Порт Ривер Эхпрессwай'с Дивер Дерриcк Бридге реадй то опен“. Тҳе Адвертисер. Неwс Лтд (2008-йил 24-июл). 2012-йил 23-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 6-сентябр.
- ↑ Парсон (1986), пп.82-83.
- ↑ Парсонс (1986), п.65.
- ↑ Тҳе Порт Аделаиде Раилwай Сйстем Эардлей, Гиффорд Аустралиан Раилwай Ҳисториcал Соcиэтй Буллетин, Жулй 1970 пп 146-160
- ↑ Тҳе Cритиc (1909), п.9-11.