Adud ud-Davla
Аḍуд ал-Даwла ((Форсча: پناه خسرو, арабча: عضد الدولة, лит. 'Аббасид династияси устуни'; 24 сентабр 936 - 26 март 983) - Буйид династиясининг эмир, 949 йилдан 983 йилгача ҳукмронлик ва кучнинг юқори даражасида Макран Еман ва Ўрта ер денгизи соҳилларига қадар давом этаётган империя устидан ҳукмронлик қилгандир. У династиянинг энг буюк монархи сифатида кенг кўрилган ва ҳукмронлигининг охирида у Яқин Шарқдаги энг қудратли ҳукмдор бўлган. [1]
Рукн ал-Даwла ўғли Фанна Хусравга 948 йилда Аббасид халифи томонидан Адуд ал-Даwа деган унвон берилган. 974 йилда Адуд ал-Даwла отаси томонидан унинг укаси Изз ал-Даwалани исёндан қутқариш учун юборилган. Тинчлик кучларини мағлуб қилганидан сўнг, у ўзи учун Ироқ амирликга эга бўлди ва ўз амакисини сургунликка чиқишга мажбур қилди. Бироқ, унинг отаси бу қарорга ғазабланиб, Изз ал-Даwланинг ўрнига қайтади. Адуд ал-Даwланинг отаси вафот этганидан сўнг, унинг амакиси унга қарши исён кўтарди, аммо мағлуб бўлди. Адуд ал-Даwла кейинчалик Буйид сулоласининг ягона ҳукмдорини ташкил этди ва қадимги Эрон унвони Шаханшаҳ ("Қироллар шоҳи") деб номланди.[2][3]
Адуд ал-Даwла Ироқ амири бўлганида, пойтахти Бағдад диний низолар туфайли зўравонлик ва барқарорликсизликдан азоб чекаётган эди. Шаҳарда тинчлик ва барқарорликни та'минлаш мақсадида у оммавий намойишлар ва баҳс-мунозараларни тақиқлашга амр берди. Шу билан бирга, у ал-Муфид каби бир қатор шиа олимларга ҳам ғамхўрлик қилди ва бир қатор муҳим шиа ибодатхоналарнинг янгиланишини қўллаб-қувватлади.
Бундан ташқари, 'Адуд ал-Даwла ўз даврида бошқа илмий лойиҳаларни ҳомийлаштирган ва мижоз болиб қолган. Азопҳи ишлаган Исфаҳан шаҳрида унинг буйруғи билан обсерватория қурилган. Ал-Муқаддаси шунингдек, 960 йилда Шираз ва Истакҳр ўртасида катта бараж қурилишини буюрганини хабар қилади. Бу баравар Фарс вилояти тахминан 300 қишлоқни суғорган ва Банд-э Амир (Эмирнинг баравари) деб номланган. Унинг бошқа катта қурилишлари орасида Карун дарёсини Шатт ал-Араб дарёсини (Тигрис ва Фиръат дарёларининг учиши) бирлаштирадиган Ҳаффар каналининг қазилиши ҳам бор эди. Хоррамшаҳр портлари Хаффарда, Шатт ал-Араб билан ўтиш жойида қурилган.