Afyonkarahisar
Афёнкараҳисар Афёнкараҳисар тумани | |
|---|---|
| Туман | |
 | |
 ТуркияБайроқ  Герб | |
| Мамлакат | Туркия |
| Вилоят | Адıяман (вилоят) |
| Расмий тил(лар)и | турк тили |
| Вақт минтақаси | УТCУТC+03.00 |
| Телефон коди | +90 |
| Почта индекс(лар)и | 02002 |
| Автомобил коди | 02 |
Афёнкараҳисар ёки Афён, халқ орасида маълум бўлганидек, худди шу номдаги вилоят марказидир. Туркияда ва хорижда мармар ва озиқ-овқат соҳасида ном қозонган. Афён шаҳрининг номи 2005 йилда Афёнкараҳисарга ўзгартирилди[2].
Этимологияси
Қишлоқнинг эски номи Караҳисар-и Соҳиб эди. Караҳисар номи шаҳар ўртасида кўтарилган қоронғу вулқон жинслари ва унинг устидаги қалъанинг рангидан келиб чиққан. Соҳиб номи Анадолу салжуқийларининг сўнгги даврларида яшаган ва мўғуллар истилоси пайтида бу ерга келган Соҳиб ота Фаҳреддин Али унвонидан келиб чиққан. Бугунги кунда қўлланилаётган Афён номи қадим замонлардан бери минтақада кўкнори етиштиришга асосланган[3].
Тарихи
Шаҳар тарихи милоддан аввалги 3000-йилларга бориб тақалади. Милоддан аввалги 2000-йилларнинг биринчи даврларида Ҳаттийлар ҳукмронлиги остида бўлган аҳоли пункти милоддан аввалги 2-минг йиллик ўрталарида Хеттлар тасарруфига ўтган. Хет давлати парчаланганда, аҳоли пункти милоддан аввалги 1000 йилларда фригияликлар ҳукмронлиги остига ўтган. Фригийлар даврида қал’ага „Акрониум“ номи берилган, кейин бу ном шаҳарда қўлланила бошланган. Милоддан аввалги ВИ асрнинг охирларида фригияликларнинг ҳукмронлиги тугади ва аҳоли пунктларида форслар ҳукмронлик қилади. Иссос жангида Александрос билан мағлубият билан якунланди. Милоддан аввалги 30 йилдан бери у жойлашган ҳудуд Рим империяси ҳукмронлиги остида эди. Римликлар даврида аҳоли пункти „Акроэнос“ деб номланган. Милодий 395-йилда Рим империясининг бўлиниши билан аҳоли пункти Византия империяси ҳудудида қолган ва аҳоли пункти „Акронион“ [4] деб номланган.
ХИИ асрнинг охирларида аҳоли пункти турклар ҳукмронлиги остига ўтди. Анадолу Салжуқийлар давлатининг Кўседағ жангида мағлубиятга учраши натижасида Афён ҳам бўлган ҳудуд вазир Соҳиб Ато Фаҳреддин Али назоратига ўтган ва пойтахти Афёнкараҳисар бўлган Соҳиб Атаўғуллари князлиги 1275-йилда ташкил топган.1341-йилда Гермияноğуллари беклиги ҳудудига қўшилган аҳоли пункти 1390-йилда Усмонлилар ҳукмронлиги остига ўтган.1402 йилги Анқара уруши натижасида Афёнкараҳисар яна Гермияноğуллари томонидан босиб олинди.
Усмонлилар даврида „Караҳисар-ı Девле“, „Караҳисар“ ва „Караҳисар-и Саҳиб“ номлари билан илк бор санжак маркази сифатида танилган турар-жой, ҳужжатларда 1684-йилда „Афёнкараҳисар“ деб атала бошлаган."Қўшин 1833-йилда Кавалали Иброҳим пошо қўшинлари томонидан босиб олинган, аммо ўша йили яна Усмонлилар ҳукмронлиги остида қолган[5].
Иқтисодиёти
Афёнкараҳисар мармар заводлари билан 2005-йил ҳолатига кўра катта ва кичик 356 та мармар бой ва юқори сифатли мармар конларини ишлатиш ва қайта ишлаш секторнинг жадал ривожланишига имкон берди. Озиқ-овқат саноати ҳам ривожланган. Айниқса қаймоқли кадайиф ва Афён локуму машҳур. Бундан ташқари, колбаса яна бир муҳим озиқ-овқат маҳсулотидир. Картошка ва тухум ишлаб чиқаришда ҳам ном қозонган. Афёнкараҳисар ўзининг жойлашуви ва аҳолиси жиҳатидан атрофдаги вилоятларга қараганда камроқ саноатлашган. Ривожланиш учун устувор минтақага киритилган бўлса-да, жиддий сармоя ололмаган.
Маданият ва туризм вазирлиги томонидан Öмер-Геcек, Худаи,Ҳейбели ва Газлиғол термал ҳудудлари Термал туризм ҳудуди деб эълон қилинди. Шу нуқтаи назардан, сўнгги йилларда хусусий сектор томонидан термал туризм учун кўплаб меҳмонхона ва турар жой бинолари қурилиб, фойдаланишга топширилди.
Таълим
Университетлар
Шаҳарда иккита университет бор: Афён Коcатепе университети ва Афёнкараҳисар соғлиқни сақлаш фанлари университети . Ушбу университетлар Афёнкараҳисардаги учта кампусда таълим фаолиятини давом эттирмоқда.2015-2016 ўқув йилида университет факултетларида 42 803 нафар талаба таҳсил олмоқда[6].
Спорт
Профессионал лигаларда Афёнкараҳисар шаҳри,ТФФ 2. Аёллар 2-лигаси Афжет Афёнспор футбол жамоаси билан,1-лигада Афён İдманюрду аёллар футбол жамоасидан ташқари, ИНГ Баскетбол Суперлигасида ҲДИ Инсуранcе Афён Беледиеси эркаклар баскетбол жамоаси ва АХА Инсуранcе Эфелер Лигасида Авşар Минерал Сув Афён Беледие Йüнтаş волейбол эркаклар жамоаси.
Шаҳарнинг энг йирик спорт иншоотлари: 15 000 ўринли „Зафер“ стадиони ва Проф. Др. Вейсел Эроғлу спорт зали.
Маданияти
Афёнкараҳисарда жазз фестивали 2001-йилдан буён ўтказиб келинмоқда[7].
Афёнкараҳисарда чоп этиладиган маҳаллий газеталар қуйидагилардир: Афён Постаси,Коcатепе,Газете 3,Туркели, Одак, Кадıнана.
Ресторанлар
| Географик кўрсаткичнинг номи | Турк патент ва товар белгилари идорасининг рўйхатдан ўтган санаси |
|---|---|
| Опиум Гап | 29.04.2021 |
| Опиум Тwист | 11.06.2020 |
| Афён қаймоқли нон Кадайиф | 15.08.2017 |
| Афён креми | 10.07.2009 |
| Афён кабоби | 29.04.2021 |
| Афён Турк Локуми | 25.01.2021 |
| Афён Буффало Ёгурт / Афёнкараҳисар Буффало Ёгурт | 27.07.2021 |
| Афён Пастрами | 02.08.2005 |
| Афён патлıcан пишириқлари | 29.04.2021 |
| Афён колбаса | 02.08.2005 |
| Афён Веленсе хамирга қарши эмлаш / Афёнкараҳисар Веленсе хамирга қарши эмлаш | 29.04.2021 |
| Афён Илибада тўлдирилган/Афён Илибада тўлдирилган/Афёнкараҳисар Илибада тўлдирилган/Афёнкараҳисар Илибада тўлдирилган | 10.03.2021 |
| Афёнкараҳисар Гоcе кöфте / Афён Гоcе кöфте | 15.11.2021 |
| Афёнкараҳисар хурмо баклава / Афён хурмо баклава | 23.05.2022 |
| Афёнкараҳисар ясмиқ гуруч / Афён ясмиқ гуруч | 23.05.2022 |
| Афёнкараҳисар картошка нони | 30.07.2018 йил |
| Афёнкараҳисар чуллама кöфте | 17.03.2021 |
| Афёнкараҳисар мақтови / Афён мақтови | 23.05.2022 |
| Динор Таптама кöфте / Динор Таптама кöфте | 06.06.2022 |
| Эмирдаг тўлдирилган кöфте | 26.05.2021 |
| Эмирдаг стеw | 19.01.2021 |
| Эмирдаг қўй ёгурти | 06.09.2021 |
| Эмирдаг тухумли пита | 26.05.2021 |
| Қутидаги кўкнори пастаси | 20.01.2022 |
| Қутидаги ёпилиш таоми | 17.12.2021 |
| Қутили белкуракли ҳалва | 20.01.2022 |
| Кўкрак сочли гўшт | 20.01.2022 |
| Шуҳут Кабоб | 11.12.2018 |
Транспорти
Темир йўл
Жойлашганлиги сабабли шаҳарга ҳар томондан темир йўл қатнови мавжуд. Усмонли давлати томонидан киритилган сармоялар натижасида шаҳарга олиб борадиган темир йўлда биринчи марта Афён шаҳар станцияси деб номланган стансия ташкил этилди. Кейинги йилларда Туркия Республикаси даврида темир йўлларга қилинган сармоялар натижасида бугунги кунда ҳам фойдаланилаётган Афён вокзал биноси қурилиб фойдаланишга топширилди.
Анқара-Измир тезюрар поезд линиясининг Афёнкараҳисарга олиб борилиши натижасида тезюрар поезд линияси шаҳар орқали ўтади ва шаҳарда тезюрар поэзд станцияси қурилади. Тадқиқотлар ТCДД назорати остида давом этмоқда.
Аэропорт
НАТОнинг иккинчи ва Туркиядаги энг йирик ҳарбий аэропортига эга. Бироқ, у фуқаролик мақсадларида ишлатилмайди.2012-йил ноябр ойида фуқаролик мақсадларида фойдаланишга топширилган Зафер аэропортидан фойдаланиш режалаштирилган. Бу аэропорт Туркиянинг энг катта 4-аэропортидир.2012-йил 29-октябрда фойдаланишга топширилган. Кüтаҳяга 39 км,Афёнкараҳисаргача 60 км, Ушоқгача 103 км ва Эскишеҳирга 113 км узоқликда жойлашган.
Магистрал йўл
Шаҳар чорраҳада жойлашгани учун йўл қатнови жуда осон ва ривожланган. Вилоят бўйлаб йўллар яхши ҳолатда. Бундан ташқари, автовокзалдан жамоат транспорти мавжуд.
Расм галереяси
-
Республика майдони ва Ғалаба монументи -
Кожатепедан кўриниш -
Кожатепедаги ёдгорлик -
Бüйüккалеcик шаҳрининг кўриниши
Манбалар
- ↑ Андоза:Wеб кайнаğı
- ↑ „Арşивленмиş копя“. 30 март 2018да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30 март 2018.
- ↑ „"АФЙОНКАРАҲİСАР" cилт: 1, сайфа: 443-446, йıл: 1988“. 27 касıм 2015да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26 касıм 2015.
- ↑ „"Вилает Салнамелеринде Афёнкараҳисар" Афён Коcатепе Üниверситеси, Сосял Билимлер Энститüсü, Тариҳ Анабилим Далı, Йüксек Лисанс Тези, йıл: Афёнкараҳисар 2011, Кадир КОПАРАЛ“. 26 эйлüл 2015да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26 касıм 2015.
- ↑ „"ХВИИ. Йüзйıлıн Сонларıнда Афёнкараҳисар Санcаğıнıн İдари ве Физики Япıсı" Тариҳ İнcелемелери Дергиси, Cилт: 17, Сайı:2, Сайфа:39-57, Аралıк 2002“. 27 касıм 2015да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26 касıм 2015.
- ↑ „Арşивленмиş копя“. 11 теммуз 2019да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3 эйлüл 2016.
- ↑ „Афён’да cаз заманı - Магазин Ҳаберлери“. Ҳüрриет (30 майıс 2008). 29 нисан 2018да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28 нисан 2018.