Aglaonema
| Кенжа туркум: | Аглаонема |
|---|
| Аглаонема | |
|---|---|
| |
| Аглаонема cоммутатум | |
Сcиэнтифиc cлассифиcатион 
| |
| Кингдом: | Плантаэ |
| Cладе: | Трачеопҳйтес |
| Cладе: | Ангиоспермс |
| Cладе: | Моноcоц |
| Ордер: | Алисматалес |
| Фамилй: | Араcеаэ |
| Субфамилй: | Ароидеаэ |
| Трибе: | Аглаонематеаэ |
| Генус: | Аглаонема Счотт |
Аглаонема — гулли ўсимликларнинг арум оиласи, Араcеаэ туркуми. Уларнинг ватани Осиё ва Янги Гвинеянинг тропик ва субтропик минтақаларидир[1][2]. Улар одатда Хитой доимий яшил ўсимликлари сифатида танилган[3].
Тавсифи
Аглаонемалар доимий яшил ёки кўп йиллик ўсимликлар бўлиб, поялари тик ўсадиган ёки чўкиб кетган ва судралувчи; ер бўйлаб ўсадиган поялари бошқа ароидларга ўхшаш тугунларда фаол равишда илдиз отиши мумкин. Одатда кенг барглари тожи бор, улар ҳам ёввойи, ҳам маданий шаклларда кўпинча кумуш ва яшил рангга эга. Тўпгуллар бир жинсли гулларни спадих шаклида ўз ичига олади, унинг тагида урғочи гулларнинг қисқа зонаси ва учига яқинроқ эркак гулларнинг кенгроқ зонаси мавжуд. Меваси қизил рангда пишган беррй резавордир. Мева битта катта уруғни қоплайдиган юпқа қатламдир[2].
Ўсимликларининг ватани нам, сояли тропик ўрмонлар, одатда Жанубий ва Жануби-Шарқий Осиёдир[3].
Ўстириш ва фойдаланиш
Аглаонема асрлар давомида Осиёда омад келтирувчи манзарали ўсимликлар сифатида етиштирилди[3]. Улар 1885-йилда[3] Ғарбга биринчи марта Кеw Қироллик ботаника боғига олиб келинганида таништирилган[4]. Улар етиштирилган, гибридланган ва турли хил навларга айлантирилган. Улар кам ёруғлик шароитида яшашга мослаша оладилар ва шунинг учун уй ўсимликлари, шунингдек, кутиш жойларида, қабулхоналарда, офис биноларида ва ҳоказоларда кўринадиган ёпиқ ободонлаштириш учун кенг тарқалган. Уларнинг нисбатан паст ва ёрқин/билвосита ёруғлик даражаларини афзал кўришлари сунъий ёруғлик остида ривожланишига ёрдам беради[3].
Бу (асосан) тропик тур совуқ ҳароратга чидаб бўлмаслиги билан машҳурдир. Совутиш жароҳати 15 °C (59 °Ф)да бошланиши мумкин[5]. Шикастланиш барглардаги қоронғу, ёғли кўринишдаги доғларда намоён бўлади, бу ҳужайра деворлари совуқ ҳароратдан ёки ортиқча сувни ушлаб туриш натижасида ёрилиб кетади. Сувга бўлган туғма эҳтиёжига қарамай, Аглаонемалар узоқ вақт давомида илдизларнинг ҳаддан ташқари нам бўлишига тоқат қилолмайдилар ва чиришга йўл қўймаслик учун суғоришлар орасида „қуритиш“ даври кузатилиши керак; пахтакорлар қайта суғоришдан олдин субстрат қуриганини (камида бир ёки икки дюйм сиртдан) эътиборга олишлари яхшидир. Оптимал субстрат тез оқиб чиқадиган, лекин барибир доимий намликни сақлайдиган, асосан перлит, пемза, лава тури ва намликни сақлайдиган органик материаллардан, масалан, ёмғир қурти, ҳиндистон ёнғоғи, сфагнум мохи ёки торф мохидан иборат. Мажбурий бўлмаган секин чиқадиган донадор ўғитлар, минимал миқдорда бўлса-да, Хитойнинг доимий яшил ўсимликларига ҳам фойда келтиради. Аксарият аглаонемалар оғир озиқлантирувчилар эмас. Энг муҳими, инерт материаллар (дренаж учун) асосий ҳисобланади — ортиқча органик моддалар анаэроб тупроқ шароитларига ва охир-оқибат, илдизларнинг чиришига олиб келади[5].
Турлар шакли ва ҳажми, айниқса баргларнинг ранги ва нақшлари учун танланган. Кўпчилик оқ ёки крем рангли пояларга эга. Баъзилари совуқроқ ҳароратга тоқат қилиш учун ҳам ишлаб чиқилган[3]. Энг кенг тарқалган нав „Силвер Қуээн“[3] бўлиб, у Қироллик боғдорчилик жамиятининг Боғдаги хизматлари учун мукофотига сазовор бўлган[6][7]. Бошқа навларга „Cутласс“, „Спарклинг Сараҳ“, „Ред Сиам“ ва „Силвер Бай“ киради.
Аглаонеманинг кўпайиши сўқмоқлар билан ва базал куртаклар нишини бўлиш орқали амалга оширилади. Уй ўсимликига ғамхўрлик асосан уни совуқ ҳароратдан ва ҳаддан ташқари қуёш нурларидан ҳимоя қилишни ва ўсимликнинг умрини қисқартириши мумкин бўлган ҳар қандай гулзорларни олиб ташлашни ўз ичига олади[3]. Аглаонема сохта оқадилар (Бревипалпус cалифорниcус) га мойил. Улар, шунингдек, илдиз лезёнларини келтириб чиқарадиган илдиз нематодалари ва Пратйленчус турлари каби нематодалар популяциясини ҳам олишлари мумкин. Патогенлар орасида Мйротҳеcиум роридум замбуруғи ва Псеудомонас cичории, Эрwиниа чрйсантҳеми ва Хантҳомонас cампестрис каби бактериялар мавжуд бўлиб, уларнинг барчаси барг доғига олиб келиши мумкин. Cоллетотричум қўзиқоринлари антракнозга олиб келиши мумкин[8].
НАСА тоза ҳаво тадқиқоти шуни кўрсатдики, А. модестум тури умумий маиший ҳаво токсинлари формалдегид ва бензолни олиб ташлашда самарали ёрдам берган, бу уларнинг жамоат ва офис жойларида машҳурлигининг яна бир сабабидир.
Аглаонема ўсимликлари калций оксалат кристаллари туфайли заҳарли ҳисобланади; агар шиллиқ қават орқали ютилган ёки сўрилган бўлса, барча ароид ўсимликлари тирнаш хусусиятини келтириб чиқариши мумкин. Шарбат терининг тирнаш хусусияти, қичишиш ва оғриқли тошмаларга олиб келиши мумкин. Агар ютиб юборилса, дарҳол тиббий ёрдамга мурожаат қилинг. Қабул қилинган миқдорга қараб, сенсация „қумни ютиш“ ёки „шиша бўлаклари билан тўла томоқ“ билан таққосланган, шунинг учун „соқов қамиш“ лақаби Диэффенбачиа синглиси, шунингдек, Аглаонема учун қўлланади[9].
Турлари
Турларга қуйидагилар киради[1]:
- Аглаонема бревиспатҳум – Индочина
- Аглаонема чермсириwаттанаэ – Таиланд
- Аглаонема cочинченсе – Ветнам, Камбоджа, Таиланд, Малайзия
- Аглаонема cоммутатум – Филиппин, Сулавеси; Ғарбий Ҳиндистонда натурализация қилинган
- Аглаонема cордифолиум – Минданао
- Аглаонема cостатум – Тулки аглаонемаси, доғли доимий яшил – Пулау Лангкаwи, Индочина
- Аглаонема денсинервиум – Филиппин, Сулавеси
- Аглаонема флемингианум – Теренггану
- Аглаонема ҳоокерианум – Даржилинг, Ассам, Бангладеш, Бутан, Мянма
- Аглаонема марантифолиум – Малуку, Янги Гвинея
- Аглаонема модестум – япон-баргли – Бангладеш, Индочина, жанубий Хитой
- Аглаонема небулосум – Борнео, Малайзия, Суматра
- Аглаонема нитидум – Борнео, Малайзия, Суматра, Жава, Индочина
- Аглаонема оватум – Лаос, Таиланд, Ветнам
- Аглаонема пҳилиппиненсе – Филиппин, Сулавеси
- Аглаонема пиcтум – Ниас, Суматра
- Аглаонема пумилум – Мянма, Таиланд
- Аглаонема роэбелинии – Лузон
- Аглаонема ротундум – Суматра
- Аглаонема симплех – Малаян-қиличи – Юннан, Индочина, Малайзия, Индонезия, Филиппин
- Аглаонема триколор – Филиппин
- Аглаонема виттатум – Суматра, Лингга ороллари
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Кеw Wорлд Чеcклист оф Селеcтед Плант Фамилиэс[сайт ишламайди]
- ↑ 2,0 2,1 Аглаонема. Флора оф Чина.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Чен, Ж., эт ал. Cултурал Гуиделинес фор Cоммерcиал Продуcтион оф Интериорсcапе Аглаонема. ЭНҲ957. Энвиронментал Ҳортиcултуре. Флорида Cооперативе Эхтенсион Сервиcе. Университй оф Флорида ИФАС. 2003.
- ↑ Чен, Ж., эт ал. (2004). Генетиc релатионшипс оф Аглаонема спеcиэс анд cултиварс инферред фром АФЛП маркерс. Анналс оф Ботанй 93 (2), 157-66.
- ↑ 5,0 5,1 Чен, Ж., эт ал. Чиллинг Инжурй ин Тропиcал Фолиаге Планц: ИИ. Аглаонема. ЭНҲ843. Энвиронментал Ҳортиcултуре. Флорида Cооперативе Эхтенсион Сервиcе. Университй оф Флорида ИФАС. 2001.
- ↑ „РҲС Плант Селеcтор Аглаонема 'Силвер Қуээн' АГМ / РҲС Гарденинг“. Аппс.рҳс.орг.ук. Қаралди: 12-март 2020-йил.
- ↑ „АГМ Планц - Орнаментал“. www.рҳс.орг. Роял Ҳортиcултурал Соcиэтй (2018-йил ноябр). Қаралди: 27-феврал 2020-йил.
- ↑ Моорман, Г. W. Аглаонема Дисеасес. (Wайбаcк Мачине сайтида 20-август 2017-йил санасида архивланган) Пенн Стате Эхтенсион. Тҳе Пеннсйлваниа Стате Университй. 2013.
- ↑ Тохиc Планц. Сафе анд Поисоноус Гарден Планц. Агриcултуре анд Натурал Ресоурcес. Университй оф Cалифорниа.
Ҳаволалар
- Аглаонема жинси. (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-01-29 санасида архивланган) ароид.орг