Agrofizika

Агрофизика, агрономик физика — ўсимликларнинг ҳаёт шароитларини физик усуллар билан тадқиқ этиш ва улар ҳаёт фаолиятининг физик жараёнлари ҳақидаги фан. Агрофизика экинларининг ҳосилдорлиги ва тезпишарлигини ошириш учун ташқи муҳитнинг физик хусусиятларини ўрганади ва уларни бошқариш усулларини ишлаб чиқади. Агрофизиканинг бўлимлари: тупроқ физикаси (тупроқ ҳавоси физикаси, тупроқ гидрофизикаси, тупроқнинг қаттиқ қисми физикаси, иссиқлик ва бошқалар); ҳавонинг ер атрофи қатлами физикаси (аэродинамик, радиацион ва бошқа кўрсатгичлар); ўсимликлар радиобиологияси ва ёруғлик физиологияси, шунингдек, қишлоқ хўжалиги экинларининг ўсиши ва ривожланиши учун қулай табиий шароитлар яратиш мақсадида экинларга ҳамда ташқи муҳитга фаол таъсир кўрсатадиган агрофизик усуллар, воситалар. Агрофизика фан сифатида ХХ асрда шаклланган ва ҳозирги замон табиацҳунослиги, айниқса, биофизика, шунингдек, электроника, кибернетика ва бошқа фанларнинг назарий ютуқлари негизида ривожланди, натижада ўсимликларнинг ўзида ва ташқи муҳитда содир бўладиган 169 жараёнларни миқдорий баҳолаш имкониятлари яратилди. Агрофизикани ривожлантиришда К. А. Тимирязев, Д. Н. Прянишников, Н. А. Качинский, А. А. Роде (Россия), Э. Рассел (Буюк Британия), В. Шоу (АҚСҲ) ва бошқа катта ҳисса қўшган. Агрофизик тадқиқотларда вегетацион ва дала усуллари қўлланади, ташқи муҳит шароитларини ўрганиш учун аниқ ўлчов асбоблари ишлатилади. Тадқиқот натижаларидан тупроқнинг сув, ҳаво, иссиқлик режимларини яхшилашда, оптимал экиш усуллари ва муддатларини, тупроққа ишлов бериш, суғориш меъёрлари ва бошқаларни белгилашда фойдаланилади. Агрофизика тадқиқотлари хулосалари, айниқса, экинларнинг ҳосилдорлигини программалашда ва дала ишлари сифа-тини баҳолашда катта аҳамиятга эга. Фитотрон, оранжерея, иссиқхоналарда иқлимни бошқариш, тупроқ иссиқлик балансипи, ўсимлик транспирацияси, уларга озиқ моддалар ва сувнинг шимилиши тезлигини ўлчайдиган асбоблар яратилган. Агрофизик асбобларни қўллаш йирик омборхоналарда картошка ва меваларни сақлаш жараёнларини автоматлаштириш, нобудгарчиликни камайтириш, маҳсулот сифатини бузмай сақлаш, чиқиндилар миқдорини камайтириш имкониятини беради. Деҳқончилик ва ўсимликшуносликнинг физик муаммолари Тупроқшунослик ва агрокимё илмий тадқиқот институти, Ўзбекистон пахтачилик илмий тадқиқот институти, олий ўқув юртлари кафедраларида ўрганилади. Абдураҳим Эрматов.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил