Agsu (shahar)
Бу мақола автомат таржима қилинган ёки машина таржимаси тайинли ўзгартиришсиз чоп этилгани эътироф этилмоқда. Таржимани текшириб чиқиш ҳамда мақоладаги мазмуний ва услубий хатоларини тузатиш керак. Сиз мақолани тузатишга кўмаклашишингиз мумкин. (Шунингдек, таржима бўйича тавсиялар билан танишиб чиқишингиз мумкин.) ДИҚҚАТ! БУ ОГОҲЛАНТИРИСҲНИ ЎЗБОСҲИМCҲАЛИК БИЛАН ОЛИБ ТАСҲЛАМАНГ! Мақоланинг оригинали кўрсатилинмаган. |
Агсу ( озарбайжонча: Аğсу ) — Озарбайжонда жойлашган Агсу туманидаги шаҳар ва пойтахт.
Агсу Аğсу | |
|---|---|
| Cитй & Муниcипалитй | |
|
| |
| Аҳолиси (2011) |
20 100[1] |
| Вақт минтақаси | УТCАЗТ |
Тарихи
Аббосгулу Боқихоновнинг таъкидлашича, Нодиршоҳ 1735-йилда Шомахи аҳолисини Агсу дарёси бўйидаги янги қурилган шаҳарга кўчириш тўғрисида буйруқ берган. Ҳозирда Агсу шаҳри ( Агсу тумани маркази) номи баъзи манбаларда Янги Шамахи сифатида кўрсатилган. Бу Шамахи аҳолисининг Агсу шаҳрига кўчирилиши билан боғлиқ. О'шандан бери тарихий Шамахи Эски Шамахи, Агсу - Янги Шамахи деб аталади.
ХВИИИ асрда мавжуд бўлган шаҳар номи кўпинча, “Агсучай”дан келиб чиққан ҳолда , Агсу деб кўрсатилган. “Харобий шаҳар” – ХВИИИ аср хотирасидаги Агсу шаҳри харобалари Агсу шаҳрининг шимолида жойлашган.

С. Броневский шаҳар қал'а деворлари билан о'ралганлигини, уларнинг ташқарисида хандақ қазилганлигини та'кидлаган. Қал'анинг то'ртбурчак ва думалоқ миноралари бор эди. Уйларнинг пастки қисмлари ерто'лалардан иборат бо'либ, турар-жойларнинг юқори қисмлари шу ерто'лаларга қулаб тушган тешиклар - подваллар ва уйларнинг қолдиқлари бор. Турар-жой бинолари бир-бирига жуда яқин қурилган. Ко'чалар тор эди ва вагонлар билан ташиш мумкин эмас эди. Марказий ко'чалар нисбатан кенг эди.
Агсу шаҳридан ўрта асрларга оид сопол идишлар ва Сурхайхон номи ёзилган танга топилган. Танга Нодиршоҳнинг шаҳарни ободонлаштириш ҳақидаги қароридан олдин зарб қилинган эди. Аммо бу Агсу шаҳрининг аллақачон мавжуд Агсу қишлог'и негизида яратилиш эҳтимолини оширади. Шу билан бирга, “Хароб шаҳар”да дастлабки тадқиқотлар давомида Шомахини Нодиршоҳ босиб олишидан 100–150 йил аввалига оид материаллар ва сопол буюмлар топилган. Балки, Нодиршоҳ қишлоқ аҳолиси кўчирилганидан кейин қўшимча ишлар учун буйруқ бергандир.
Агсу шаҳри ХВИИИ асрда мустаҳкам қал’а деворлари ва мудофаа минораларига эга эди. Шаҳар аста-секин ривожланиб, ХВИИИ аср охирида Озарбайжоннинг энг йирик шаҳарларидан бирига айланди. В.Левиатовнинг таъкидлашича, Янги Шамахи (Агсу) аҳолиси 10 мингга яқин бўлганида, Ганжа, Ардабил, Шуша, Нуха, Боку ва бошқа шаҳарлар аҳолиси 3-8 мингдан ошмаган эди.
Агсу шаҳри ўрта асрлар охирида Озарбайжоннинг ижтимоий-сиёсий ва ҳарбий ҳаётидаги етакчи шаҳарлардан бири бўлган. 1734-йилда Нодиршоҳ ўз қўшинлари билан Шамахига ҳужум қилди. Сурхайхон шаҳарни тарк этганига қарамай, Шомахи аҳолиси ҳужумга қаршилик ко'рсатди. 1734-йил августида Нодиршоҳ қўшинлари қаршиликни енгиб, шаҳар ёндирилди. 1735-йилда Нодиршоҳ Агсучой бўйида янги шаҳар қуриш тўғрисида фармон чиқарди. Янги шаҳар қурилгач, Шамахи аҳолиси бу ерга ко'чирилди. Бу ерга Шомахи ҳукмдорларининг қароргоҳлари ҳам ко'чирилган.
1743-йилда аҳоли Нодиршоҳ бо'йинтуруг'ига қарши исён ко'тарди. Сафавилернинг ёлғончи шаҳзодалари – И, ИИ, ИИИ Сом Мирзолар чиқди. Улардан иккитаси Ширвон шаҳрида фаолият юритган. И Сам Мирзо Сурхайхоннинг эллик минглик аскарлари ҳамроҳлигида Янги Шамахини (Агсув) эгаллади. Нодиршоҳ қўйган солиқларни бекор қилди. Лекин Сом Мирзо урушда Нодиршоҳнинг ўғли Насрулло Мирзо томонидан ўлдирилган.
ИИ Сом Мирзо 1743-йилда Муҳаммад (Сурхайнинг ўғли) билан бирга Ширвонда катта қўзғолон кўтарди. Агсу аҳолиси Эрон расмийларини шаҳардан қувиб чиқарди. Аммо уч марта мағлубиятга учраганига қарамай, Насрулло Агсу қал’асини эгаллади. Манбага ко'ра, форслар шаҳарни о'раб олишган. Бир неча кундан кейин шаҳар босиб олинди ва одамлар ҳалок бо'лди. Нодиршоҳ бу кунни “Аллоҳ ота” (Аллоҳим, менга ёрдам бер) деб атаган эди.
Нодиршоҳ вафотидан кейин (1747) мустақил хонликлар ташкил топди. Хонликлардан бири Ширвон (1747—1763) бўлиб, унинг устунлиги диархия эди. Бу вақтда Озарбайжонда феодаллар ўзаро кураш олиб борган, 1755-йилда Шаки хони Ҳожи Чалабийхон мавжуд шароитда Агсу шаҳрини ўраб олган. Ҳожи Чалабийхон Агсу атрофидаги урушда оғир йўқотишдан кейин чекинди. Ҳожи Муҳаммад Алихон шаҳар калитини унга топширганига қарамай, Ҳусайн Алихон ўз хонлигига қайтди. 1762-йилда Зақафқазия вабо билан қопланган.
1763- йилда Агсу ва Шамахи бирлаштирилди. Муҳаммад Саидхон ва Агасихон Агсувни эгаллаб, кейин Ҳожи Муҳаммад Алихонни ўлдиришди. Пойтахт Агсудан Шамахига кўчирилди. 1767-йилда Фаталихон (Губа хонлиги хони) ва Ҳусайнхон (хонлик хони Шаки) қўшилиб, Шамахини икки томондан ўраб олдилар. Аммо Муҳаммад Саидхон ва Оғасихон қаршилик кўрсата олмадилар. Натижада пойтахт Агсувга ко'чирилди. Ширвоннинг Сардор ва Ҳасан мулклари Шаки хонлигига, қолган мулклари Губа хонлигига бирлаштирилди.
1769- йилда Агсу шаҳри Фатали хон (хонлик хони Губа) томонидан вайрон қилинган, аҳолиси Шамахига кўчирилган. Манбаларга ко'ра, қисқа вақт ичида барча аҳоли Шомахига жойлаштирилди. С.Гмелин Агсуда бўлганида вайрон бўлган бинолардан бошқа ҳеч нарса топа олмаганини таъкидлади.
Саёҳатчилар М.Биберштейн, С.Броневский ва бошқаларнинг ёзма маълумотларига кўра, Фаталихон аҳолини депортацияга мажбурлаганида, баъзи кўчалар ҳувиллаб қолган. Кейинги йилларда Агсу шаҳри ҳужумларга учради. Айниқса, Оға Муҳаммад Шоҳ Гажар Озарбайжонга юриш қилганида, омон қолган аҳоли Губа ва бошқа вилоятларга кўчиб келган, омон қолмаганлар эса йўқ қилинган. Демак, Нодиршоҳ асос солган Агсу шаҳри Муҳаммадшоҳ Гажар оға томонидан вайрон қилинган.
Агсу шаҳри ХВИИИ асрда бир неча бор феодал хуружларига учраган. Тез-тез депортация қилиш, вайронагарчиликлар аҳолини шаҳарда яшашдан ҳафсаласи пир бо'лди. Шу сабабли, аҳоли мафтункор бинолар, қабрлар, масжидлар, ҳаммомлар, ижтимоий ва расмий бинолар қуришга тайёргарлик ко'рмаган. 1967-йилда Агсу шаҳар типидаги аҳоли пункти мақомига эга бо'лган бо'лса, о'ша йили шаҳар мақоми берилган.
Агсу 1943-йил 8-октябрдан маъмурий-ҳудудий округ сифатида фаолият юритиб келмоқда.
Маданияти
Спорт

Шаҳарда битта профессионал футбол жамоаси бор, " Агсу " ҳозирда Озарбайжон футболининг иккинчи тоифаси, Озарбайжон Биринчи дивизионида рақобатлашмоқда[2].
Манбалар
- ↑ Wорлд Газеттеэр: Азербаижан [сайт ишламайди] – Wорлд-Газеттеэр.cом
- ↑ „ру:АФФА должна пересмотреть решение о лимите в первом дивизионе“ (ру). Азериспорт.cом. Қаралди: 2013-йил 21-май.