Ahdamlar
Аҳдамлар, ал-аҳдам (арабча: الأخدام пл. خادم дан ҳ „хизматкор“) — Яманда яшовчи этник ва ижтимоий гуруҳ (каста). Улар араб тилида гаплашади ва мамлакат аҳолисининг аксарияти каби ислом динини қабул қилади. Ижтимоий изоляция қилинган аҳдамлар Ямандаги ижтимоий иэрархиянинг энг қуйи қисмида жойлашган[1] ва асосан йирик шаҳарларда оғир жисмоний меҳнат билан шуғулланади. Турли маълумотларга кўра, аҳдамлар сони 500 мингдан 3,5 миллион кишигача.
Аҳдамларнинг келиб чиқиши ҳақида турли фикрлар мавжуд: улар қадимги химиярлар[2], Африкадан келган қуллар[3], Эфиопия босқинчилари[2] авлодлари ҳисобланган.
Мағрур бадавийлар кўп нафратланган ҳунармандчиликдан воз кечишади ва улар билан фақат Аҳдамлар шуғулланадилар: тери териш, чойшаб ювиш, қозон ясаш, чорва сўйиш. Бу ҳаракатлар уларни " ҳаромлаши ", гарчи аҳдамлар шунчалик ҳаром ҳисобланмасалар ҳам, уларнинг қўлидан чиқадиган нарсаларни бошқалар ишлатиб бўлмайди деб хисобланган[4].
Аҳдамларга масжидларга киришга рухсат берилган, лекин арабларнинг уйларига эмас. Улар ҳар доим чеккада, одатда шаҳар ва қишлоқлардан ташқарида яшайдилар. Илгари улар ҳеч қандай солиқ тўламаган, уларни ҳар қандай давлат ишларига жалб этиш ҳукмдор учун уят саналган. Ҳатто каста тушунчалари расман тан олинмаган Адан шаҳрида ҳам Аҳдамлар махсус кварталда яшайдилар, лекин кўп ҳолларда аҳолининг бошқа қисмларига қараганда камроқ ўтроқ ҳаёт кечирадилар, бунинг натижасида Карстен Ниэбур (1733-1815) уларни лўлилар билан солиштирган[4]. Араблар аҳдам аёллари билан бирга яшаган ҳолатлар мавжуд[2].
Айрим аҳоли пунктларида сартарошлар бир хил ижтимоий мавқега эга бўлган махсус каста сифатида Ахдамлардан ажралиб туради. Яманда эса, ҳақиқий парияларнинг иккита кастаси, Шурр ва Шофеди, энг жирканч ишларни бажарадилар. Бу касталар (Ҳиндистондаги каби) мусиқачилар, қўшиқчилар ва сеҳргарларни ўз ичига олиб, уларга масжидларга бориш тақиқланади[4].
Манбалар
- ↑ Оганесян Н. О.. Характерные черты социально-политического развития арабских стран в 1950-1970-е годы: Сб. статей. Изд-во АН Армянской ССР, 1980 — 79-бет.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Лебедев 1981.
- ↑ Прошин Н. И., Кураков Л. И.. Зарубежная Азия: общий обзор, Юго-Западная Азия. Мысль, 1979 — 296-бет.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Ратцель 1901.
Адабиётлар
- Ратцель, Ф.. Народоведение. ИСБН 9785446055395.
- Лебедев, Е. А.. Арабские страны: История и современность: социальные, экономические и политические проблемы. Наука, 1981.
Ҳаволалар
- Йемен: жизнь среди мусора. — Би-би-си Украина, 11 октября 2012.
- Йеменская этническая группа аль-ахдам. — ФотоТелеграф.
- Емен’с Ал-Акҳдам фаcе брутал оппрессион. — CНН иРепорт, Жулй 3, 2013. Архивировано 29 ноябр 2014 года.