Ahmad polvon

Аҳмад полвон (Толиббоев) (1865-1914 Тошкент шаҳри Шайхонтоҳур мавзеси) — машҳур ўзбек полвони. Ёшлигидан курашга қизиқиб келган. 1895-йил машҳур немис полвони Риппел (вазни 133 кг) Тошкентга келганда у билан сиркда беллашган ва енгган. Кураги ерга тегмай юрган қувалик Хўжа полвон ҳам Аҳмад полвонга бас келолмаган (1904-йил). Аҳмад полвон биринчи бор франсузча кураш мусобақасида иштирок этиб, 1911-йил Германия чемпиони Гюгнер устидан ғалаба қозонган.

Аҳмад полвон номи билан машҳур бўлган бу инсон асли келиб чиқиши Тошкентлик бўлиб, ёшлигидан курашга қизиққан. Тарихдаги қўлёзма ва сур’атларга қараб ҳукм чиқарилса, у киши суякдор, жуда ҳам семиз эмас, қадди-қомати келишган, анча хушсурат киши бўлган. Бешёғоч даҳасининг Чақар маҳалласида туғилиб ўсган, Ўрта Осиёда жуда машҳур бўлиб бирорта паҳлавонга енгилмаган. Тошкентлик Мўминжон Мухаммаджоновнинг „Турмуш уринишлари“ номли китобида келтирилишича, 1895-йили 23-июнда Тошкентга келган немис паҳлавони Риппел билан Тошкент сиркида кураш тушиб йиқитган. Маълум бўлишича йиқилган паҳлавон майиб бўлиб қолса шикоят қилмаслиги шарт қилиб қўйилган. Аммо кураш бошланишидан бир неча дақиқа ўтгач, Аҳмад полвон рақибини йиқитиб қўйган ва дўстлари у кишини олиб қочиб кетган эканлар. Аламига чидолмаган Риппел ўзини отиб қўйган деб манбаларда келтирилган. Бу вақтда Аҳмад полвон йигирма саккиз ёшда бўлган. Юқорида зикр этилган китобда Аҳмад полвоннинг 1904-йилда Қувадан келган Хўжа полвон билан курашгани ва йиқитгани батафсил баён этилган. Бу даврга келиб Аҳмад полвоннинг белига яра чиқиб тузалмай юрар, кураш тушишга жуда қийналса ҳам кўпчиликнинг сазасини қолдирмас ва курашиб енгар эди.

1907-1908 йиллари Фарғонадан яна бир Тўппонча полвон лақаби билан машҳур паҳлавон келган ва Тошкент атрофларидан келган полвонларнинг ҳаммасини йиқитиб, Аҳмад полвонга талабгор бўлган экан. Кўпчилик кураш ишқибозлари яна Аҳмад полвонни илтимос қилиб курашга мажбур қилган. Аҳмад полвон ўз одати бўйича курашга тушиш олдидан ўз рақибига илтимос қилиб кураш тушмасликка ундар, ҳатто ўзини енгилган ҳисоблашга ҳам рози эканлигини билдирган. Аммо рақиби кўнмагач, белбоғини боғлаб икки қўлини кўтариб рақибига ушлатар, ундан кейин эса ўзи рақибининг белбоғидан ҳавол ушлаганча кураш тушар экан. Бу сафар ҳам худди шундай бўлган, бир неча дақиқадан сўнг рақибини кўкрагига олиб, аста қулоғига: „Меҳмонсиз сийладим“ деб ерга қўяди. Бу кураш тугагач ўз ишқибозларини, яъни курашга мажбур қилувчиларни чақириб, чопонини ечиб орқасини кўрсатган. Полвоннинг белида 7 та одамнинг муштидай келадиган яра бўлиб ҳаммаси ёрилиб, маддаси чиқиб ётган экан. Шундан кейин ҳатто энг яқин дўстлари ҳам кураш тушишга ундамайдиган бўлиб қолган. Тиббиётнинг ожизлигиданми ёки Аҳмад полвон билан курашган рақиблари белидаги ҳамма мушакларини эзғилаб ташлагани учунми, яралар тузалмас аҳволга келган.

Шунга қарамай 1911-йили Аҳмад полвон биринчи бор франсузча кураш мусобақасида иштирок этиб, Германия чемпиони Гюгнер устидан ҳам ғалаба қозонган.

Аҳмад полвон 1912-йил охирларида Маккага Ҳаж сафарига кетган. Маккаи Мукаррамага етгач, уч йил Ҳаж мавсумини ўтказган, оталари ва акалари учун Ҳаж бадал қилиб, ўзи ҳам Ҳожи бўлиб, 1915-йили қайтиб келган.

Тирикчилик мақсадида Макка ҳокимидан энг катта мешни сўраб олиб, ҳар куни Зам-зам қудуғидан бир меш сув келтирар ва Макка бозори ва кўчаларида: „Оби Худойи“ деб кишиларга улашар эканлар. Макка аҳли бир икки ямоқ пул эҳсон қилса, ўша пулга овқат сотиб олар ва тирикчилик қилар экан.

Маккадан қайтгач, Аҳмад полвон зерикмаслик учун Тошкентнинг Қоппон бозоридан (ҳозирги Чорсу меҳмонхонасининг атрофи) бир аллофлик дўкон очган ва шу ерда ғаллафурушлик қилган. Қозоқлар келтирган буғдойни ўлчашга тош топилмаса, у киши тарозининг бир палласига чиқар ва „Менинг оғирлигим бир ботмон (176 кг) у ёғига ғаллани тахлайбер“ дер экан. У киши ҳақиқатдан ҳам жуда оғир тошли ўн бир пуд келадиган киши бўлган деб Тўхтасин Тиллақори ўғлининг „Авлодлар шажараси“ китобида келтирилган. Доим минган отларининг бели букилиб, қорни осилиб юрар экан. 1920-йилларда дўконлар ҳукумат ихтиёрига ўтказилгач, шаҳар вакиллари келиб дўконни бўшатишни талаб қилганда, у киши айтибдиларки: „Агар менга кучинглар еца, тортиб чиқаринглар!“. Шунда келган кишилар ўн кишилаб ҳам тортиб дўкондан чиқара олмаган экан.

Аҳмад полвон ёзда Чилонзордаги боғда (ҳозирги Чилонзор савдо марказининг рўпараси) яшар экан. Википедия очиқ энсиклопедия манбаларига кўра Аҳмад полвоннинг яшаб ўтган даври 1865-1914 йилларга тўғри келади. Аммо Тўхтасин Тиллақори ўғлининг „Авлодлар шажараси“ тарихий қўлёзмасига назар ташласак, Аҳмад полвоннинг 1920-йилларда ҳам ҳаёт бўлганига оид маълумотлар мавжуд.

У кишидан ўғил фарзанд бўлмаган. Ягона қизлари бўлган. Айтишларича шу қизларидан бир ўғил дунёга келиб, у уй қурилиши инженери бўлиб етишган экан. 1954-йилда Чилонзор қурилиши бошлангач, қайсидир уйнинг бешинчи қаватидан йиқилиб, оламдан ўтган. Бола-чақаси бўлмаган. Шундай қилиб Аҳмад полвоннинг шажараси тугаган.

Аҳмад полвон Тошкент шаҳри Шайҳонтоҳур туманидаги Зах ариқ қабристонига дафн этилган

Бугунги кунда Тошкентнинг Шайҳонтоҳур туманидаги кўчаларидан бирига Аҳмад полвон номи берилган.

Мақола Тиллаев Фирдавс томонидан Тўхтасин Тиллақори ўғлининг „Авлодлар шажараси“ асари асосида тайёрланди.

2023-йил Давлат солиқ қўмитаси ҳузуридаги Фискал институтнинг „Фискал ёшлари“ журнали

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил

• Авлодлар шажараси. Тўхтасин Тиллақори ўғли. Тошкент, 1991-йил