Аҳмет Кая (1957-йил 28-октябр,[1] Малатя – 2000-йил 16-ноябр, Париж) – турк мусиқачиси, 1980- ва 1990-йиллардаги албомлари ва консертлари билан танилган.

Аҳмет Кая
Dosta Düşmana Karşı albomidagi tasviri, 1998
Доста Дüşмана Карşı албомидаги тасвири, 1998
Умумий маълумот
Таваллуди 28-октябр 1957-йил
Малтая
Вафоти 16-ноябр 2000-йил(2000-11-16)
(43 ёшда)
Париж
Касби Мусиқачи, шоир
Фаолият йиллари 1985–2000

Ҳаёти

Аҳмет Кая 1957-йилда Малатяда туғилган. Унинг отаси Адıяманлик курдлардан. Онаси Малатялик Стймпинардан турк. Аҳмет Кая оилада бешинчи фарзанди эди[2][3]. Унинг отаси Сüмербанк тўқув фабрикасида ишчи эди. У Малатядаги бошланғич мактабда ўқиди. Олти ёшида эса отаси совға қилган бағлама билан мусиқа билан танишди. У мактабдан қолган вақтларида пластиналар ва кассеталар сотадиган дўконда ишлай бошлади. Оиласининг молиявий қийинчиликлари туфайли улар 1972- йилда Истанбул Коcамустафапашага кўчиб кетишди ва мактабни тарк этишга мажбур бўлди. У турли иш жойларида савдогар ва шогирд бўлиб ишлаган. Бу даврда у кичик аҳоли пунктидан катта шаҳарга кўчиб ўтиш ва унга кўникиш каби қийинчиликларни бошидан кечирди.

Онларла конуşмуёрдум; çüнкü онларла конуşамıёрдум. Гийимлери баşкайдı, конуşмаларı баşкайдı. Онлар гиби конуşмая çалışıёрдум. Месела терзие гидип онлар гиби пантолон диктирмее филан баşламışтıм. Терзинин яптıрдığı пантолонларıн üзериме уймадığıнı гöрüёрдум. Онлара якışıёрду бана якışмıёрду. Бир кıз вардı бизим окулда; ҳеркесин бир илк аşкı вардıр, çоcуклук аşкı. Бир гüн гиттим дедим ки "Бираз сенинле конуşак беş дакика, яни каçıёрсун ҳеп ики тане лаф эдек." Бана деди ки "Риcа эдерим" деди. Öйле бир аğрıма гитти ки яв дедим "Бен де сана риcа эдерим." Бен о заман риcа эдерим'ин анламıнı билмиёрдум яни ону бир кüфüр гиби заннеттим билиёр мусунуз[4].

Ўн олти ёшида у плакатларни ноқонуний чоп этгани учун қамалган. Кейинчалик у бир неча дўстлари билан „Халқ бирликлари“ уюшмаси фаолиятига қўшилди. Бу машғулотлар давомида турли тадбирларда боғлама чалишни давом эттирди. Боғозичи университетида бўлиб ўтган тадбирда Руҳи Су билан учрашиш имконига эга бўлди ва „ Махсус Маҳал“ номли Руҳи Су халқ қўшиғини куйлади. 1978- йилда Гелиболу шаҳрида ҳарбий хизматни ўтаган, мусиқа бўйича ўқишини эса ҳарбий оркестрда давом эттирган. Ҳарбий хизматдан қайтгач, биринчи рафиқаси Эминега уйланди ва уларнинг қизи Чиғдем 1982-йилда туғилди[1] Бироқ, бу никоҳ узоқ давом этмади. Кейинчалик у Юсуф Хаялўғлининг синглиси Гултен Хаялўғлига уйланди. Бу никоҳдан иккинчи қизи Мелис 1987-йилда туғилган[1]

Биринчи профессионал иш

Ишсизлик туфайли иқтисодий қийинчиликларга дуч келди. Бу орада хотини ундан ажралиб қолди. Бу иқтисодий муаммолардан халос бўлиш умидида ўз таъбири билан айтганда "тизимга қарши ҳаракат" қилиб, қамоққа тушишга ҳаракат қилди. Ниҳоят, 1984-йилда узоқ курашдан сўнг чиқарган „Аглама Бебейим“ албомини чиқарди. Истанбул Сан театрида кичик консерт берди. Албом чиқарилган йили эсга олинди, аммо кейинчалик цензурадан ўтказилди. 1985-йилда у Чанге Студио билан биринчи албоми каби Ҳолдинг он то Паин номли иккинчи албоми учун шартнома тузди. Студиянинг эгаси ўша пайтда Метрис ҳарбий қамоқхонасида бўлган Селда Багжоннинг укаси Сезер Багжон эди[5]... У қамоқхонада учрашган 12-сентабрдаги давлат тўнтариши[6] қурбони бўлган Гултен Хаялўғлу ва Аҳмет Кая ўртасидаги учрашувда воситачилик қилган. Албом чиққандан кейин улар турмуш қуришди. Гултен Ҳаялоғлу, қамоқда ўлимга ҳукм қилинган Невзат Челикнинг "Тонг қўшиғи " шеърини Аҳмет Каяга етказди. Шундай қилиб, кенг танилган албом 1985-йилда ишлаб чиқарилган ва 1986-йилда чиқарилган Шафак Туркусу эди. У бу албом устида аранжировкачи Оğуз Абадан билан ишлаган ва деярли барча композицияларни ўзи яратган. Худди шу йили у Ан Инcоме албомини чиқарди.

Юсуф Ҳаялоғлу билан танишиши

Гултен Хаялўғли билан учрашганида укаси Юсуф Ҳаялоғлу ва шеърлари билан танишган. Кўпчилик сўзлари Юсуф Хаялўғлига тегишли бўлган „Ёргун Демократ“ албоми 1987-йилда чиқди. 1988-йилда „И’м Башдирим“ албоми чиқди, унинг фақат иккита қўшиғи Ҳаяоғлу томонидан ёзилган, қолган сўзлари эса таниқли шоирларнинг шеърлари эди. Кейин, 1989-йилда „Реcиталлер-1“ концертларининг фақат баглама ва вокалдан иборат тўплами нашр этилди. Худди шу йили Усмон İşменнинг аранжировкаси билан, аксарияти Ҳаяоғлу томонидан ёзилган „Оптимсер Бир Гул“ албоми чиқди. 1990-йилда Реcиталлер-1 нинг давоми бўлган Реcиталлер-2 албоми чиқди. Ўша йилнинг октябр ойида у турли шоирларнинг шеърларидан иборат „Муҳаббат девори“ номли албомини чиқарди.

Мй Сонгс Моунтаинс албоми 2 800 000 бандролл билан рекорд ўрнатди[7]. Бу албомдаги „Текин қўнғироқ“ қўшиғида тилга олинган Абин бир куни „Мени қучоқлайсан, болам“ деган сўзлари туфайли тоғдан қайтариб олиб кетилган, албоми мусодара қилинган ва унга бериш тақиқланган. консерт[8].

1990-йилда татар Рамазон, 1992-йилда сургундаги татар Рамазон мусиқаларини яратган. 1994-йилда Гултен Кая ва Юсуф Ҳаялоғлу томонидан ишлаб чиқарилган ва Канал Дда эфирга узатилган Аҳмет Аби пароми дастурини яратди. Ушбу дастур атиги 13 ҳафта давом этди. Ниҳат Акгüннинг ушбу дастурдаги иштироки ва ЖетПА ҳомийлиги катта танқидга учради.[манба керак]

Мусиқий услуб

Биринчи давр албомларида у асосан багламага эътибор қаратган. Аҳмет Каянинг услуби эстрада, турк халқ мусиқаси ва арабеск тоифаларига тўлиқ киритилмаганлиги сабабли, у оригинал мусиқа деб атала бошланди[9]. У ўзининг мусиқий услубининг инқилобий арабеск ёки норозилик сифатида таърифига қарши чиқди[10]. [сайт ишламайди] [11] Аттила Илҳан, Cан Йüжел, Невзат Челик, Ҳасан Ҳусейин Коркмазгил, Энвер Гўкçэ, Аҳмед Ариф, Фриэнд Зекаи Ўзгер, Аҳмет Эрҳан каби таниқли шоирларнинг шеърлари билан бирга сўзларини ёзган. У қўшиқларида кўпинча ижтимоий масалаларга тўхталиб ўтган. Ҳаммаси бўлиб, унинг йигирма иккита албомида фақат битта курд қўшиғи (Карван) ва курд тилида битта очилиш мавжуд.[манба керак]

Боғозичи университетида Руҳи Су билан учрашиб, Маҳсус Маҳал қўшиғини ижро этганида, Руҳи Су, багламанинг от каби бу тарзда чалинмаслигини айтди. Йиллар ўтиб, концертда боғлама чаларкан, Аҳмет Кая бу воқеага ҳазил билан ишора қилиб, „Бағлама мана шундай чалинади“, дейди[12].

Айбловлар

У 1999-йил 10-февралда Журналлар Журналистлари Уюшмаси Принcесс Ҳотел конгресс залида бўлиб ўтган тақдирлаш маросимида йилнинг энг яхши рассоми мукофотини олди ва ўзининг тақдирлаш нутқида: "Мен Инсон ҳуқуқлари ассоциациясига, шанбалик оналарга, барча матбуот ходимларига миннатдорчилик билдираман. ишчилар ва бутун турк халқи бу мукофот учун раҳмат. Менда ҳам изоҳ бор: ҳозир тайёрланаётган ва яқин кунларда чиқадиган албомимда курдча қўшиқ куйлайман ва шу қўшиққа клип суратга оламан. Мен орамизда бу клипни кўрсатишга жур’ат этган телеўйинчилар борлигини биламан, агар бўлмаса Туркия халқи билан қандай ҳисоб-китоб қилишларини биламан". деди. Унинг сўзларига меҳмонларнинг баъзилари муносабат билдиришди ва сўкинишди ва турли нарсаларни отишди[13]. Кая МГД ходимлари томонидан ноодатий шароитларда конгресс залидан олиб чиқилди[14].

Ушбу воқеадан сўнг дарҳол Аҳмет Каянинг 1993-йилда Берлиндаги Курд Ишбилармонлар Уюшмаси томонидан уюштирилган кечада берган концертининг фотосуратлари Ҳуррият газетасида чоп этилди ва "У бўлгинчи ПКК террор ташкилотига ёрдам бераётган эди. Ихтилофларни ҳисобга олган ҳолда нафрат ва адоват уйғотгани иддаоси билан унга қарши Истанбул Давлат хавфсизлик маҳкамасида жами 10,5 йил оғир қамоқ жазоси талаб қилинган икки алоҳида даъво очилди[15]. Аҳмет Кая 1999-йилда судга берган ҳимоясида, "Ҳуррият газетасининг 1999-йил 14-феврал сонида чоп этилган „Уят сенга, кўзим“ сарлавҳали айбловга асосланган айблов хулосасини акс эттирмайди. фактлар. Юқорида айтиб ўтганимдек, 1993-йилнинг кузида мен оркестрим билан Европа гастролларида қатнашганман, бу эсимда санъаткор дўстим Зуҳал Олжай эди. Мен бу дўстлар билан Европанинг кўплаб шаҳарларида, жумладан Берлинда консерт бердим. Бу концертлар орасида Германияда 'Курд Ишбилармонлар Уюшмаси' деган ташкилот уюштиргани иддао қилинган, фақат ПКК қатнашган консертига қатнашмадим. Бундай уюшма ҳақиқатда бор ёки йўқлигини ҳам билмайман. Газетадаги мақола устида олиб борган тадқиқотим давомида мен 1994-йил бошида Берлинда „Савдогарларнинг демократик иттифоқи“ деб номланган ташкилот томонидан ташкил этилган кечада қатнашганимни аниқладим. Кечани ташкил этган „Демократик савдогарлар уюшмаси“ юборган мактубда айтилишича, бу оқшомнинг ҳеч қандай ташкилот ёки бошқа муассасага алоқаси йўқ. Эсимда, бу ташкилот Берлиндаги барча хорижий савдогарлар томонидан тузилган профессионал ташкилотдир. Прокуратурага берган аризамда айтганимдек, навбатим келгунча саҳнани кўриш насиб этмади. Саҳнага чиққанимдан кейин суратдаги баннерни кўрган бўлсам ҳам, қўлимдан ҳеч нарса келмасди. Агар концертни бекор қилсам, қўшиқларимни тинглагани келган минглаб тингловчиларнинг ҳақли муносабатини олардим ва ўша тунги муҳитда ўша залдан ҳам чиқолмасдим; лекин саҳнадан пайқаганимдек, залнинг турли жойларида бошқа баннерлар осилган; лекин ёруғлик нурлари ва юқори ёруғлик туфайли уларнинг мазмунини ҳам кўриш насиб этмади. Ҳар доимгидек ўз қўшиқларимни куйлаб, саҳнани тарк этдим. Шунча синчковлигимга қарамай, ушбу консерт давомида олиниши мумкин бўлган сурат йиллар ўтиб, мутлақо ҳақиқатга тўғри келмайдиган янгилик билан қўллангани мени хафа қилди. Бундай фотосуратнинг мавжудлиги ва шу пайтгача чоп этилмагани ҳар қандай жиддий журналистик ёндашувга тўғри келмайди ва бу хабарнинг ҳақиқатга тўғри келмаслиги ва бу бошқа мақсадлардаги нашриёт ёндашуви эканлигини яққол очиб беради. Мен бу борадаги ихтиёрингизни Ҳурматли судингизга қолдираман." [16] У 1999-йил 16-июнда Туркияни тарк этди. Суд жараёнлари натижасида у ўзи йўқлигида жами 3 йил 9 ойга оғир қамоқ жазосига ҳукм қилинди[16][17].

Бундан ташқари, Аҳмет Кая Туркия Республикаси Конституциясига зид равишда консертлари давомида қўшиқларининг сўзларини ўзгартирганлиги сабабли унга қарши кўплаб даъволар очилган.

Ўлими

2000-йил 16-ноябрда "Алвидо, менинг кўзим" албомини ёзаётганда у Парижнинг Порт де Версал туманидаги уйида бир кечада юрак хуружидан вафот этди[1] У Париждаги Пер Лачаисе қабристонининг 71-қисмида 2000-йил 17-ноябрда 30 000 дан ортиқ киши иштирок этган маросимда дафн қилинди[1]

Унинг ўлимидан кейин

Ҳар фурсатда „Мени ўлганимда эмас, тириклигимда тушунинг“ деган Аҳмет Кая [18].. га қарши линч кампанияси уюштирилди[19].

2002-йилда 20 та таниқли санъаткор Аҳмет Каянинг қўшиқларини куйлаган "Тингланг Азиз Üлкем" албоми чиқди. Пер Лачаисе қабристонининг 71-бўлимида жойлашган унинг қабри 2003-йилда қайта ташкил этилган. Оғирлиги 3,5 тонна бўлган қабрида қорбола нақшлари, асбоблар, Кастамону ёзув нақшлари, Истанбул силуэти, қўшиқ матни ва бюсти бор[20]. У яна тўртта албом чиқарди , Калсıн Беним Давам ва Менинг Кўзларим Минг Йилда (2006-йил декабр) .

2007-йил 4-сентябрда Батман шаҳрида Туркияда ўз номидан очилган ягона жой Аҳмет Кая жамоат уйи очилди[21]. 2009-йилда АК партия ҳукумати томонидан қабрини Париждан Туркияга кўчириш ғоялари илгари сурилди[22]. Аҳмет Каянинг қабри ҳали ҳам Париждаги Пер Лачаисе қабристонида жойлашган.

2010-йилда, вафотининг ўн йиллиги муносабати билан, Умит Киванч томонидан тайёрланган "Менинг уçуртмам симларга ёпишди" ҳужжатли филми намойиш этилди[23].

2012-йил июн ойида Аҳмет Кая махсус мукофоти Журнал Журналистлари Уюшмаси томонидан берилиши эълон қилинди. Биринчи мукофотнинг Каянинг багламачи Üмит Йилмазга берилиши айтилди[24].

2013-йилнинг 28-октабр куни „Мусиқа“ соҳасидаги мукофот 2013-йилги Президентлик Маданият ва Санъат Катта Мукофотларида Аҳмет Каяга берилди[25].

2020-йил 1-сентабр куни Измирнинг Менемен туманидаги Асарлик Ирмак туманида Бутунжаҳон тинчлик куни муносабати билан унинг хотирасига бағишланган истироҳат боғи очилди[26].

Китоблари

  • Аҳмет Кая тасвирланган таржимаи ҳоли китоби – Ёмғирли мамлакатнинг сургун меҳмони (Гам нашрлари)
  • Ферзенде Кая – Мен муаммодаман (Гам Публиcатионс)
  • Ферзенде Кая – Серê мин Кетие Белайê (курд тилида), Wеşанêн Гам / Гам нашриёти, Истанбул, 2003-йил май. ИСБН 975-98900-1-1
  • Аҳмет Кая қўшиқларининг ноталари ва гитара аккордлари – Аҳмет Кая Нотебоок 1 (Гам нашрлари)
  • Аҳмет Кая қўшиқларининг ноталари ва гитара аккордлари – Аҳмет Кая Ноте Боок 2 (Гам Яйıнларı) ИСБН 975-98900-3-8
  • Аҳмет Кая қўшиқларининг ноталари ва гитара аккордлари – Аҳмет Кая Ноте Боок 3 (Гам Яйıнларı)
  • Аҳмет Кая қўшиқларининг ноталари ва гитара аккордлари – Аҳмет Кая Ноте Боок 4 (Гам Яйıнларı)
  • Очиқ яра овози – Илкай Кара (Алоқа нашрлари) [27]

Галерея

Мукофотлари

  • 2013-йил: Президентнинг Маданият ва санъат бош мукофоти

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 „Ҳаккıнда“. аҳметкая.cом. 17 эким 2014да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2 март 2011.
  2. ↑ „Арşивленмиş копя“. 13 ҳазиран 2022да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 8 эйлüл 2022.
  3. ↑ „Аҳмет Кая Кимдир? - Гüнcел Аҳмет Кая Ҳаберлери“. www.сабаҳ.cом.тр. 12 şубат 2019да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16 майıс 2021.
  4. ↑ Аҳмет Кая Айналар Белгесели Андоза:Wебарşив, УРЛ эриşим тариҳи: 27 Şубат 2012
  5. ↑ „Cебине 10 милёну коян стüдёя гириёр“. ҳурриет.cом.тр (21 касıм 2003). 1 теммуз 2015да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9 майıс 2012..(турк.)
  6. ↑ „Романтик бир солcунун портреси Аҳмет Кая“. ҳурриет.cом.тр (21 касıм 2010). 18 эким 2014да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9 майıс 2012..(турк.)
  7. ↑ „Аҳмет Кая'нıн арамıздан айрıлışıнıн 15. йıлı“. Т24. 18 касıм 2015да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10 эйлüл 2020.
  8. ↑ „сабаҳ.cом.тр, УРЛ эриşим тариҳи: 16 Касıм 2012“. 14 аралıк 2013да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6 аралıк 2013.
  9. ↑ „Ҳиcран Дергиси, 7 Нисан 2007, УРЛ эриşим тариҳи: 13 Ҳазиран 2008“. 8 касıм 2008да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12 ҳазиран 2008.
  10. ↑ „Cемал Сüрея Аҳмет Кая сöйлеşиси УРЛ эриşим тариҳи:5 Теммуз 2008“. 24 эким 2008да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5 теммуз 2008.
  11. ↑ „Cемал Сüрея'нıн Аҳмет Кая рöпортажı“. энсонҳабер.cом (1989). — „"Верилмиş адлардан ҳиçбирини кабул этмиёрум. Протест мüзик деğил. Баşкалдıрı да денилен протест мüзик тüрü ялнıз сосялист cамиада деğил, радикаллерде де вар, еşиллерде де вар. Феминистлерде биле вар. Онлар кенди каврайışларı дışıндаки анлайışлара табии ки мüзикле карşı çıкаcаклардıр. Öте яндан, беним яптığıм мüзиğэ "öзгüн мüзик" де диемиёрум."“. 30 эким 2014да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9 майıс 2012..(турк.)
  12. ↑ „Арşивленмиş копя“. 3 касıм 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9 март 2015.
  13. ↑ „Аҳметкая.cом, 11 Оcак 2007, УРЛ эриşим тариҳи: 13 Ҳазиран 2008.“. 10 март 2009да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10 март 2009.
  14. ↑ „Аҳмет Кая юҳаландı, Ҳüрриет, 12 Şубат 1999, УРЛ эриşим тариҳи: 12 Ҳазиран 2008.“. 8 касıм 2008да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12 ҳазиран 2008.
  15. ↑ „Кая'я ПКК давасı, Ҳüрриет, 18 Март 1999, УРЛ эриşим тариҳи: 12 Ҳазиран 2008.“. 19 касıм 2009да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12 ҳазиран 2008.
  16. ↑ 16,0 16,1 „Арşивленмиş копя“. 23 касıм 2018да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11 аралıк 2018.
  17. ↑ „45 ай ҳапис, Ҳüрриет, 11 Март 2000, УРЛ эриşим тариҳи: 12 Ҳазиран 2008.“. 15 март 2009да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12 ҳазиран 2008.
  18. ↑ „Апўю öзлемиş“ (Тüркçэ). www.ҳурриет.cом.тр. 19 касıм 2022да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19 касıм 2022.
  19. ↑ „Арşивленмиş копя“. 22 аралıк 2015да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20 аралıк 2015.
  20. ↑ „Аҳмет Кая'я мезар эв“. Акşам (7 касıм 2003). 13 şубат 2004да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13 ҳазиран 2008.
  21. ↑ „Батман, Аҳмет Кая Ҳалк Эви, УРЛ эриşим тариҳи: 13 Ҳазиран 2008“. 24 эким 2007да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13 ҳазиран 2008.
  22. ↑ „Радикал:АКП’ден бу сефер де Аҳмет Кая аçıлıмı 23 Şубат 2009, УРЛ эриşим тариҳи:27 Şубат 2009“. 17 аğустос 2010да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27 şубат 2009.
  23. ↑ "Уçуртмам Теллере Такıлдı гöстериме гириёр" ҳабери. 24 Касıм 2010 тариҳли кайнаğıндан арşивленди. Эриşим тариҳи: 30 Оcак 2018
  24. ↑ „Аҳмет Кая'дан öзüр дилееcеклер!“. 29 эким 2013да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19 ҳазиран 2012.
  25. ↑ „Кöşк’üн öдüлü Аҳмет Кая’я“. 1 касıм 2013да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30 эким 2013.
  26. ↑ „Аҳмет Кая Паркı Менемен’де аçıлдı“. 5 эйлüл 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4 эйлüл 2020.
  27. ↑ „Аçıк Яранıн Сеси“. 23 эким 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20 эким 2020.

Ҳаволалар