Ziyosfera

Akmeizm

Акмеизм (қадимги юнонча: ἀκμή „гуллаш; гуллаш вақти“) — 1910-йилларда рус шеъриятида мавжуд бўлган поэтик йўналиш. Акмеистлар моддийликни, мавзулар ва тасвирларнинг обективлигини, сўзнинг аниқлигини етакчи ўринга қўйганлар. Акмеизм — бу аниқликни кўкларга кўтариш, тасвирнинг „моддийлиги“, „аниқ ўлчанган ва мувозанатли сўзлар санъати“дир. Унинг дастури илк марта 1912-йилнинг 19-декабрида Санкт-Петербургдаги „Дайди ит“ кабаресида оммавий равишда эълон қилинган.

Янги тенденсиянинг шаклланиши "Шоирлар сехи " уюшмаси фаолияти билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, у „Шеър академияси“ фаолиятига мухолиф саналган, унинг асосий вакиллари — акмеизм асосчилари Николай Гумилёв, Анна Ахматова, „Сех“ котиби лавозимида ишлаган Сергей Городецкий эди.

Замондошлар ушбу атаманинг келиб чиқишига оид турли талқинларни илгари сурганлар: Владимир Пяст унинг келиб чиқишини Анна Ахматованинг тахаллуси билан боғлаган, баъзилар эса лотин тилида акматус дея талаффуз этиладиган атаманинг юнонча ἀкмк — „'ўткир“ сўзи билан боғлиқлигини таъкидлаганлар.

„Акмеизм“ атамаси 1912-йилда Николай Гумилёв ва Сергей Городецкий томонидан таклиф қилинган: уларнинг фикрига кўра, инқирозга юз тутган символизм ўрнини ўтмишдошларнинг тажрибасини умумлаштирувчи ва шоирни ижодий муваффақиятнинг янги чўққиларига олиб чиқадиган йўналиш эгаллаши жараёни яқинлашаётганди.

Андрей Белийнинг сўзларига кўра, адабий оқимнинг номи баҳс-мунозаралар асосида қизғин холатда танланган ва тўлиқ асосланмаган: Вячеслав Иванов ҳазил тариқасида „Акмеизм“ ва „адамизм“ ҳақида гапирган, Николай Гумилёв тасодифан тушган сўзларни олиб, ўзига яқин бўлган шоирлар гуруҳини акмеистлар дея атаган.

Акмеизмнинг хусусиятлари:

  1. Маълум бир нарса ва ҳаётдаги ҳар бир ҳодисасини қадрлаш;
  2. Санъатнинг мақсади — инсон табиатини юксалтириш;
  3. Ҳаётдаги номукаммал ҳодисаларини бадиий жиҳатдан ўзгартиришга интилиш;

Акмеизм ёзувчиларнинг асарларида

Акмеизм Николай Гумилёв („Символизм ва акмеизм мероси“ мақоласи, 1913-йил), Сергей Городецкий („Замонавий рус шеъриятидаги баъзи оқимлар“ 1913), Осип Манделстам (1919-йилда нашр этилган „Акмеизм тонги“ мақоласи), Анна Ахматова, Михаил Зенкевич, Георгий Иванов, Елизавета Кузмина-Караваэванинг назарий асарлари ва бадиий амалиётида ўз ўрнини топган.

1912-1913-йилларда „Шоирлар сехи“нинг „ Гиперборея“ журнали нашр этилган.

БУ АСРНИНГ СҲОИРЛАРИ ИЛҲОМЛАНТИРГАН

Ко'пинча, акмеизмнинг кашфиёти бо'лган рамзийлик мусиқа билан солиштирилган. У сирли, полимемантик, ҳар қандай тарзда талқин қилиниши мумкин. Бундай услублар замонавий услубда бу тушунчага айланди. О'з навбатида, акмеизм адабиётда оқим бо'либ, аввалгисининг жуда катта қарама-қаршилигига айланди. Бу ё'налишдаги шоирлар о'зларининг ишларини мусиқа билан эмас, балки ме'морчилик ёки ҳайкал билан солиштиришади. Уларнинг ше'рлари жуда чиройли, аммо айни пайтда аниқ, қатлам ва ҳар қандай томошабинга жуда аниқ. Ҳар бир со'з то'г'ридан-то'г'ри, унда ҳеч қандай шубҳасиз ёки таққослашсиз, ундаги асл ма'нони англатади. Шунинг учун Аcмеист оятлари барча мактаб о'қувчиларининг хотирасини о'ргатиш жуда осон ва шунинг учун уларнинг моҳиятини тушуниш жуда осон.

РУС АДАБИЙОТИДА АКМЕИЗМ ВАКИЛЛАРИ

Ушбу адабий тамойилнинг барча вакилларининг о'зига хос хусусияти нафақат бирлашма, балки до'стлик ҳам эди. Улар худди шу жабдуқда ишлаганлар ва о'зларининг ижодий ё'лларининг бошида Ленинградда "шоирлар" деб номланган семинарни яратиб, о'зларини баланд овоз билан э'лон қилишди. Уларда о'зига хос адабий платформа, ше'рият ёзиш учун зарур бо'лган стандартлар ёки бошқа ишлаб чиқариш тафсилотлари ё'қ эди. Айтиш мумкинки, шоирларнинг ҳар бири о'з ишининг нима эканлигини билишган ва у ҳар бир со'зни бошқаларга қандай тушуниш кераклигини билган. Анна Ахматова, унинг рафиқаси Николай Гумилев, Осип Манделстам, Сергей Городецкий, Владимир Нарбут, Михаил Кузмин ва бошқалар таниқли таниқли кишилар орасида ажралиб туради. Муаллифларнинг ҳар бирининг ше'рлари ҳам о'з таркибида, ҳам характери ва кайфиятида бир-биридан фарқ қилади. Бироқ, ҳар бир иш тушунарли бо'лади ва уни о'қиганингиздан кейин кераксиз саволлар бо'лмайди.

УЛАРНИНГ МАВЖУДЛИГИ ДАВРИДА АКТЙОРЛАР СҲАРАФЛАНГ

Адабиётда акмеизм пайдо бо'лганида, бу ҳақда одамлар биринчи бо'либ биз биладиган шоирларнинг таҳририяти остида нашр этилган Ҳйперборей журналида о'қишади. Айтганча, шу билан бог'лиқ равишда ко'пинча акмеистлар ҳам рус сан'атининг янгилиги ва го'заллиги учун курашган Ҳйпербореанслар деб номланган. Кейинчалик, ушбу адабий ё'налишнинг моҳияти очилган , мавжудлиги ювилиб кетган ва яна ко'п нарсаларни о'з ичига олган "Шоирнинг иши" нинг деярли ҳар бир а'зоси ёзган бир қатор мақола келди. Бироқ, ишда г'айратга ва ҳатто сан'атнинг янги ё'налишини асос солган барча шоирларнинг до'стлигига қарамай, русча адабиётда акмеизм сусай бошлади. 1922 йилга келиб, "Шоирлар учун семинар" аллақачон тугаган эди, уни қайта тиклашга уринишлар беҳуда бо'лди. О'ша адиб танқидчиларнинг ишонишича, маг'лубиятнинг сабаби, Аcмеистлар назарияси амалий ниятларга то'г'ри келмаган ва улар символизмдан бутунлай ажралиб қолишга эришолмаганлар.[1]

Адабиётлар

  • Казак В. ХХ аср рус адабиёти лексикаси = Лехикон дер руссисчен Литератур аб 1917 / [транс. у билан.]. — М. : РИК „Маданият“, 1996-йил. — ХВИИИ, 491, [1] билан. — 5000 нусха. — ИСБН 5-8334-0019-8.
  • Кикҳней Л. Г. Акмеизм: дунёқараш ва поэтика. — 2-нашр. — М.: Планета, 2005. — 184 б. — 5-88547-097-Х
  • Романова Г. И. „Акмеизм“, . Литературная энциклопедия терминов и понятий. Институт научной информации по общественным наукам РАН: Интелвак, 2001. ИСБН 5-93264-026-Х. 

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Akmeizm" dan olindi