Akra (Quddus)

Ўрта аср қўлёзмасидаги миниатюрадаги Акра

Акра (ибронийча: חקרא‎ қора, арам. Ҳакра, қадимги юнонча: Ἄκρα, „баланд, мустаҳкам жой“) — Қуддусдаги қал’а, милоддан аввалги 168-йилда Салавкийлар давлати ҳукмдори Антиох Эпифан томонидан қурилган. Қал’а Маккабий қўзғолони атрофидаги воқеалар ва Хасмонлар қироллигининг шаклланишида муҳим рол ўйнаган. Уни Саймон Маккаби кураш пайтида уни йўқ қилган.

Илгари, бу "қадимги Қуддуснинг Қуйи шаҳар деб аталадиган, жанубдан ярим доира ичида Юқори шаҳарни (аслида Сион) ўраб турган кварталларидан бирининг номи деган нуқтаи назар кенг тарқалган эди. Шоҳ Довуд томонидан қурилган ва уни Довуд шаҳри деб атаган.

Эллинистик Қуддусни ўрганиш учун муҳим бўлган Акранинг аниқ жойлашуви узоқ давом этган мунозараларга сабаб бўлди. Тарихчилар ва археологлар, асосан, ҳикоя манбаларидан олинган хулосаларга таянган ҳолда, Қуддусда турли жойларни таклиф қилишди. 1960-йилларнинг охирида археологик қазишмаларнинг бошланиши муносабати билан мунозара бошқа даражага кўтарилди. Янги кашфиётлар қадимий адабий манбаларни, Қуддус географиясини ва илгари топилган артефактларни қайта кўриб чиқишга туртки бўлди. Маъбад тоғи платформасининг жануби-шарқий бурчагидаги бир гуруҳ тузилмаларни Аcренинг мумкин бўлган позициясига ишора сифатида изоҳлади. 1968-1978-йилларда тоғнинг жанубий ёнбағирига туташган ҳудудда олиб борилган қазишмалар пайтида Акра билан боғлиқ бўлиши мумкин бўлган элементлар, жумладан казармадаги хоналар ва улкан сардоба топилди. 2015-йил ноябр ойида Исроил қадимий ашёлар бошқармаси Акранинг бошқа жойда, Маъбад тоғининг жануби-ғарбида ва Довуд шаҳрининг шимоли-ғарбида топилиши мумкинлигини эълон қилди.

Тарихи

Антонио Сизири
Маккабийларнинг шаҳидлиги (1863-йил).
Маъбад зинапоясида ётган жасадлар устида бир аёл қўлларини осмонга кўтаради. Антиох тахтда ўтирган ҳолда тасвирланган

Милоддан аввалги 323-йилда Александр Македонский вафотидан кейин Яҳудия ҳудуди Мисрда ҳукмронлик қилган Птолемей ва Сурия ва Месопотамияда жойлашган Селевк томонидан баҳсли ҳудудга айланган эди. Милоддан аввалги 200-йилда император Антиох ИИИ нинг Птолемейлар устидан қозонган ғалабасидан сўнг Салавкийлар назорати остига олди. Қуддуснинг яҳудий аҳолиси Антиохга Қуддусдаги Миср гарнизонининг мустаҳкамланган базаси бўлган Барисани қамал қилишда ёрдам берган. Уларнинг ёрдами яҳудийларнинг диний мухториятини тасдиқловчи низом билан тақдирланди, жумладан, чет элликлар ва нопок ҳайвонларнинг маъбадга киришини тақиқлаш ҳамда маъбадда диний маросимларни бажариш учун расмий маблағ ажратиш. Гарчи уларга ибодат қилиш эркинлиги берилган бўлса-да, кўп яҳудийлар юнон турмуш тарзининг элементларини қабул қилишган. Император маданияти сиёсий ва моддий тараққиёт йўлини таклиф қилди ва бу яҳудий аҳолиси орасида эллинистик элитанинг шаклланишига олиб келди. Элленизация анъанавий яҳудийлар ва уларнинг юнон маданиятини қабул қилган биродарлари ўртасида кескинликни келтириб чиқарди.

Қурилиши

Шаҳардаги ўз ҳукмронлигини мустаҳкамлаш, Маъбад тоғидаги воқеаларни кузатиб бориш ва Қуддусдаги эллинлашган аҳолини ҳимоя қилиш учун Антиох шаҳарга гарнизон жойлаштирди:

„Акра“ номи юнонча „акропол“ сўзидан келиб чиққан бўлиб, шаҳарга қараган баланд мустаҳкам жой деган маънони англатади. Қуддусда бу сўз „худосизлар ва ёвузлар“ қал’аси номи билан яҳудийларга қарши бутпарастликнинг рамзига айланди. Шаҳарда ҳам, унинг атрофида ҳам ҳукмронлик қилган қал’ани нафақат юнон гарнизони, балки эллинлашган яҳудийлар ҳам эгаллаган.

Яҳудо Маккаби Акрни қамал қилди. миниатюра , 1430-йил

Довуд шаҳридаги мустаҳкам турар жой

Мавжуд манбалар шуни кўрсатадики, Акра маъбаднинг жанубида жойлашган ва Маккабийларнинг биринчи китоби Маккабий қўзғолонининг замонавий ҳисоби бўлгани сабабли, унинг Акра тавсифи энг ишончли ҳисобланади. Иосиф Ф. Акра турган тепаликнинг вайрон бўлиши ҳақида маълумот беради, лекин у Буюк қўзғолоннинг (милодий 70) тугашини тасвирлайди. Акра Маъбад тоғининг жанубида жойлашганлиги ҳақида қўшимча далиллар келтиради:

2015-йилги кашфиётлар

2015-йил ноябр ойида Исроил қадимий ашёлар бошқармаси Акра топилиши мумкинлигини эълон қилди. Археологлар Дорон Бен-Ами, Ян Чехановец ва Саломе Коэннинг сўзларига кўра, Довуд шаҳрининг жанубида жойлашган Гивати автотураргоҳида қазиш ишлари олиб борилган, улар Акра деб аниқлаган бир қатор турар-жой ва истеҳкомларни топдилар. Бу уни аввалги тавсия этилган жойлардан бироз жанубда жойлашган Опел тепалигига жойлаштиради. Топилмалар орасида қал’а деворлари, ўлчами 4х20 метр бўлган қўриқ минораси ва музлик бор. Бу жойдан Антиох ИВ Эпифаннинг эмблемаси бўлган тридент билан белгиланган бронза ўқ учлари, қўрғошин тошлари ва баллиста тошлари топилган. Бу жойнинг ҳарбий характери ва қамал қилинганлигидан далолат беради. Қазишмалар чоғида Антиох ИВ дан Антиох ВИИгача бўлган тангалар, шунингдек, маркалари бўлган кўплаб сопол идишлар топилган.

Бироқ, Акра Гиватида жойлашганлиги ҳақидаги назария, адабий манбаларда таърифланганидек, бу жой Маъбад тоғини кузатиш ва назорат қилиш учун жуда пастда жойлашганлиги сабабли танқид қилинди.

Ҳаволалар

• „Первая книга Маккавейская“. Официальный сайт Московского патриархата. Қаралди: 2017-йил 19-ноябр.
• „Вторая книга Маккавейская“. Официальный сайт Московского патриархата. Қаралди: 2017-йил 19-ноябр.
• Иосиф Флавий. „Иудейские древности“. Библиотека «Вехи». Қаралди: 2017-йил 19-ноябр.
• Иосиф Флавий. „Иудейская война“. Викитека. Қаралди: 2017-йил 19-ноябр.
• Ойербах М. „История еврейского народа (Часть И, глава 11)“. Қаралди: 2017-йил 19-ноябр.
• Чрйслер А.Б. „Тҳе Акра“ (эн). Библиcал Арчаэологй Трутҳ (2011-йил 3-август). 2014-йил 21-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 19-ноябр.
• Эисенбуд Д.. „Арчеологиcал финд ин Жерусалем'с Cитй оф Давид май ансwер анcиэнт мйстерй“ (эн) (2015-йил 3-ноябр). Қаралди: 2017-йил 19-ноябр.
• Ҳассон Н.. „Афтер 100-еар Сеарч Тҳе Акра, Эпипҳанес' Лост Стронгҳолд ин Жерусалем, Ис Фоунд“ (эн). Ҳааретз (2015-йил 3-ноябр). Қаралди: 2017-йил 19-ноябр.
• Нго Р. „Тҳе Селеуcид Акра: 2,200-Еар-Олд Жерусалем Фортресс Унcоверед?“ (эн). Библе Ҳисторй Даилй. Библиcал Арчаэологй Соcиэтй (2015-йил 13-ноябр). Қаралди: 2017-йил 19-ноябр.
• Ритмеер Л. „Тҳе мйстериоус Акра ин Жерусалем“. Ритмеер Арчаэологиcал Десигн (2015-йил 11-ноябр). Қаралди: 2017-йил 20-ноябр.
• Ритмеер Л. „Wас Оне оф Жерусалем’с Греатест Арчаэологиcал Мйстериэс солвед?“. Ритмеер Арчаэологиcал Десигн (2015-йил 3-ноябр). Қаралди: 2017-йил 20-ноябр.
• Ритмеер Л. „Тҳе Темпле Моунт дуринг тҳе Ҳелленистиc анд Ҳасмонеан периодс (332-37 БC)“. Ритмеер Арчаэологиcал Десигн (2014-йил 18-ноябр). Қаралди: 2017-йил 20-ноябр.
• Ритмеер Л. „Wҳат ҳаппенед то Соломон’с Палаcе ин Жерусалем?“. Ритмеер Арчаэологиcал Десигн (2012-йил 1-октябр). Қаралди: 2017-йил 20-ноябр.
• Ритмеер Л. „Тҳе моунд он тҳе моунт: а поссибле солутион то тҳе “проблем wитҳ Жерусалем”?“. Ритмеер Арчаэологиcал Десигн (2011-йил 11-июл). Қаралди: 2017-йил 20-ноябр.