Aksa Energy
| Акса Энергй мақоласи „Мавзули ойлик“ лойиҳаси доирасида ўтказилган „Туркия ойлиги“ давомида яратилган. |
Акса Энергй — 1997-йилда ташкил этилган ва электр энергияси ишлаб чиқарадиган оммавий савдога чиқарилган энергетика компанияси[1]. Акса Энергй’нинг асосий аксиядори — Казанcı Ҳолдинг. Компания бошқарув кенгаши раиси ва бош директори (CЕО) — Cемил Казанcı[2]. Акса Энергй 8 та мамлакатда 13 та электр стансияси инвестициясига эга бўлиб, лойиҳа ишлаб чиқишдан тортиб та’минот, қурилиш ва ўрнатишгача бўлган барча жараёнларни ўз ташкилоти доирасида амалга оширади[3].
| Тури | Аксиядорлик жамияти |
|---|---|
| Тармоғи | Энергетика |
| Эгаси | Казанcı Ҳолдинг (79,42 %) |
| Жойлашуви | Истанбул, Туркия |
| Даромади |
|
| Ишчилар сони | 17 000+ (2023) |
| Вебсайти | аксаэнержи.cом.тр/эн/ҳоме/ |
Акса Энергй ҳозиргача Кўмир, ёқилғи мойи, биогаз, табиий газ, шамол ва гидроэнергия каби турли манбалардан фойдаланган ҳолда 30 тадан ортиқ электр стансиясини қуриб, ишга туширган ва бошқарган[4].
2010-йилда Акса Энергй аксиялари Борса Истанбул’да АКСЕН коди остида савдога чиқарила бошланди. Компания аксиялари БИСТ 100, БИСТ Элеcтриcитй, БИСТ Сустаинабилитй ва БИСТ Cорпорате Говернанcе индексларида ҳам муомалада[5]. Акса Энергй Туркиянинг 500 та энг йирик компанияси киритилган 2023-йилги Фортуне 500 тадқиқотида 31-ўринни эгаллаган. Компания 2023-йилги Cапитал 500 тадқиқотида 38-ўринда қайд этилган[6]. У Ургеwалд нодавлат ташкилоти тузадиган Глобал Cоал Эхит Лист рўйхатига киритилган[7].
Тарихи
Манба:[8]
1997
- Акса Энержи Üретим А.Ş. ташкил этилди[9].
2003
- Шимолий Кипрдаги Калеcик ёқилғи мойида ишловчи электр стансияси ишга туширилди.
2008
- Али Метин Казанcı номидаги Анталия табиий газга асосланган комбинациялашган сиклли электр стансияси фойдаланишга топширилди.
2010
- Акса Энержи Üретим А.Ş. оммавий савдога чиқарилди.
- Шанлиурфа табиий газга асосланган комбинациялашган сиклли электр стансияси тижорат фаолиятини бошлади.
2015
- Болу Гойнук иссиқлик электр стансияси тижорат ишлаб чиқаришни бошлади.
- Акса Энергй БИСТ Барқарорлик индексига киритилди.
- Акса Энергй ўзининг илк облигация эмиссиясини амалга оширди.
2017
- Гана, Мадагаскар ва Мали давлатларидаги ёқилғи мойида ишловчи электр стансиялари тижорат фаолиятини бошлади.
- Мадагаскардаги Соcиэте Жиро Сй Рано Малагасй (Жирама) компаниясига тегишли CТА-2 ёқилғи мойи электр стансиясини реконструксия қилиш ҳамда эксплуатация ва техник хизмат кўрсатиш бўйича шартнома имзоланди, 12 МВт қувват ишга туширилди ва декабр ойида тижорат фаолияти бошланди.
2019
- Камерун Сув ресурслари ва энергетика вазирлиги (МИНЕЭ) билан Камерунда электр энергияси ишлаб чиқариш лойиҳасини ривожлантириш бўйича дастлабки англашув меморандуми имзоланди ҳамда Газ ду Cамероун С.А. билан табиий газ етказиб бериш бўйича мажбурий бўлмаган протокол тузилди.
- Конго Республикасида табиий газ асосида электр энергияси ишлаб чиқариш ва сотиш бўйича икки лойиҳа учун дастлабки лицензия олинди.
2020
- Ўзбекистон Энергетика вазирлиги билан мамлакат пойтахти Тошкент шаҳрида 240 МВт ўрнатилган қувватга эга табиий газга асосланган комбинациялашган сиклли электр стансиясини барпо этиш ҳамда ушбу стансияда ишлаб чиқариладиган электр энергиясини 25 йил давомида АҚШ долларида кафолатланган қувват тўлови асосида сотиш бўйича битим имзоланди.
2021
- Ўзбекистон пойтахти Тошкент шаҳрида 230 МВт қувватга эга иккинчи табиий газга асосланган комбинациялашган сиклли электр стансияси ва Бухоро шаҳрида 270 МВт қувватга эга учинчи шундай стансияни барпо этиш бўйича алоҳида битимлар имзоланди.
- 240 МВт қувватга эга Тошкент А электр стансиясида дастлабки синов ишлаб чиқариши амалга оширилди.
- Конго Республикасида 50 МВт қувватга эга табиий газ электр стансиясини 30 йил муддатга эксплуатация қилиш ҳуқуқи бўйича консессия шартномаси имзоланди.
2022
- Ўзбекистондаги энг йирик турк энергетика сармояси ҳисобланган Тошкент А, Тошкент Б ва Бухоро электр стансияларида тижорат ишлаб чиқариш бошланди.
- Қозоғистон Энергетика вазирлиги томонидан ўтказилган 240 МВт қувватга эга Қизилўрда комбинациялашган иссиқлик ва электр стансияси бўйича қувват тендерида ғалаба қозонилди ва инвестиция ишлари бошланди.
- Гана Республикаси билан АҚШ долларида 15 йиллик электр энергияси сотиш шартномаси имзоланди.
- Конго табиий газ электр стансиясида ишлаб чиқарилган электр энергиясини Конго Демократик Республикасига экспорт қилиш бошланди.
Директорлар кенгаши
Манба:[10]
| Исми | Лавозими |
|---|---|
| Cемил Казанcı | Бошқарув раиси ва бош директор |
| Наcи Аğбал | Раис ўринбосари |
| Сердар Ниşли | Раис ўринбосари |
| Öмер Музаффер Бактıр | Директорлар кенгаши а’зоси |
| Коркут Öзтüркмен | Директорлар кенгаши а’зоси |
| İлҳан Ҳелваcı | Мустақил директорлар кенгаши а’зоси |
| Ҳалит Ҳайдар Йıлдıз | Мустақил директорлар кенгаши а’зоси |
| İлкай Демирдаğ | Мустақил директорлар кенгаши а’зоси |
Маҳаллий электр стансиялари
Али Метин Казанcı Анталя табиий газ комбинацияланган иссиқлик электр стансияси (900 МВт) 2008-йилда электр энергияси ишлаб чиқаришни бошлаган Али Метин Казанcı Анталя табиий газ комбинацияланган иссиқлик электр стансиясининг умумий ўрнатилган қуввати 900 МВтни ташкил этади. Стансиянинг йиллик электр энергияси ишлаб чиқариш ҳажми тахминан 7 миллиард кВт·соатга тенг.
Болу Гöйнüк кўмир ёқилғисидаги иссиқлик электр стансияси (270 МВт) Ўрнатилган қуввати 270 МВт бўлган Болу Гöйнüк иссиқлик электр стансияси Туркияда биринчи бўлиб нам тутун газларини тозалаш тизими ҳамда суюқлантирилган қатламли қозон технологиясига эга бўлган электр стансия ҳисобланади[манба керак].
Шанлиурфа табиий газ комбинацияланган иссиқлик электр стансияси (147 МВт) 2011-йилда 120 МВт ўрнатилган қувват билан электр энергияси ишлаб чиқаришни бошлаган Шанлиурфа табиий газ комбинацияланган иссиқлик электр стансияси 2012-йилда 11,5 МВт қувватга эга Дрессер-Ранд буғ турбинасининг ишга туширилиши ҳамда 2015-йилда амалга оширилган қувватни ошириш ишлари натижасида умумий қуввати 147 МВтга етказилган. Стансиянинг йиллик электр энергияси ишлаб чиқариш ҳажми 1 миллиард кВт·соатни ташкил этади[манба керак].
Шимолий Кипр Калеcик ёқилғи мойида ишловчи иссиқлик электр стансияси (153 МВт) Шимолий Кипр Турк Республикаси ҳудудидаги Калеcик комбинацияланган сиклли ёқилғи мойи билан ишловчи иссиқлик электр стансияси 2003-йилда электр энергияси ишлаб чиқаришни бошлаган. Энергия талабининг узлуксиз ўсишини та’минлаш мақсадида босқичма-босқич ишга туширилган агрегатлар ҳисобига стансиянинг ўрнатилган қуввати 153 МВтга етказилган. Таркибида 8 та 17,8 МВт қувватга эга Wäрцилä 18В46 дизел двигатели мавжуд бўлган ушбу стансия Шимолий Кипр Турк Республикасининг электр энергиясига бўлган эҳтиёжининг тахминан 50 фоизини та’минлайди. Янги 15 йиллик ва АҚШ долларида кафолатланган келишув доирасида Акса Энергй Туркия ва Шимолий Кипр Турк Республикаси ўртасида сув ости кабели орқали энергетик кўприк барпо этишни режалаштирмоқда. Шунингдек, Калеcик комбинацияланган сиклли ёқилғи мойи электр стансиясида 35 МВт қувват оширилиши орқали оролдаги умумий ўрнатилган қувватни 188 МВт даражасига етказиш кўзда тутилган[манба керак].
Хориждаги электр стансиялари
Гана икки ёқилғили (ёқилғи мойи / табиий газ) электр стансияси (370 МВт) 2015-йилда Гана Республикаси ҳукумати билан электр стансияда ишлаб чиқарилган электр энергиясини АҚШ долларига асосланган тариф бўйича 6,5 йил муддатга сотиш тўғрисида шартнома имзоланган. Қурилиш ишлари 9,5 ой ичида якунланиб, стансия тезкор тарзда ишга туширилган ва 2017-йилда тижорий фаолиятини бошлаган. 2022-йилда мамлакатнинг электр та’миноти компанияси — Элеcтриcитй Cомпанй оф Гҳана (ЭCГ) билан АҚШ долларида 15 йил муддатга янги электр энергияси сотиш шартномаси тузилган. Ушбу келишувга мувофиқ, ўрнатилган қуввати 370 МВт бўлган Гана электр стансиясида ишлаб чиқарилган электр энергияси 15 йил давомида АҚШ долларида сотилади. Акса Энергй компаниясининг шўба корхонаси — Акса Энергй Cомпанй Гҳана Лимитед мамлакат ҳудудида 350 МВт қувватга эга табиий газ комбинацияланган сиклли электр стансияси қуриш орқали Ганадаги умумий ўрнатилган қувватни 720 МВтга етказишни режалаштираётганини ма’лум қилган.
Мадагаскар ёқилғи мойида ишловчи электр стансияси (66 МВт) Ўрнатилган қуввати 66 МВт бўлган Мадагаскар ёқилғи мойида ишловчи электр стансияси 2017-йил сентабр ойида ишга туширилган. Электр энергияси 20 йил муддатга кафолатланган харид шартномаси асосида, ўрнатилган қувватга мос равишда 60 МВт учун АҚШ долларида белгиланган тариф бўйича сотилади.
Мадагаскар CТА-2 ёқилғи мойида ишловчи электр стансияси (24 МВт) 2018-йил декабр ойида 12 МВт қувват билан ишга туширилган мазкур электр стансиянинг ўрнатилган қуввати 2019-йил январ ойида 24 МВтга етказилган. Стансияда ишлаб чиқарилган электр энергияси Жирама компаниясига АҚШ долларида белгиланган тариф асосида кафолатланган харид шартномаси орқали сотилади.
Мали ёқилғи мойида ишловчи электр стансияси (60 МВт) Мали Республикаси ҳукумати билан тузилган келишув асосида 2016-йилда қурилиши бошланган Мали ёқилғи мойида ишловчи электр стансиясининг умумий ўрнатилган қуввати 2021-йилда тузилган қўшимча келишув натижасида 60 МВтга етказилган.
Конго табиий газ электр стансияси (50 МВт) 2021-йил 21-январда Акса Энергй компаниясининг 100 фоизли шўба корхонаси — Акса Энергй Cомпанй Cонго ҳамда Конго Республикаси ўртасида Поинте-Ноире шаҳрида жойлашган, ўрнатилган қуввати 50 МВт бўлган табиий газ электр стансиясини бошқариш ҳуқуқи бўйича консессия шартномаси имзоланган. 2022-йилда эса мазкур электр стансиянинг қувватини ошириш ва 50 МВт қувватга эга табиий газ электр стансиясини 30 йил муддатга бошқариш ҳуқуқи бўйича янги консессия шартномаси тузилган.
Ўзбекистон табиий газ комбинацияланган сиклли электр стансиялари (740 МВт)
Ўзбекистон Тошкент А табиий газ комбинацияланган сиклли электр стансияси (240 МВт) Ўзбекистон пойтахти Тошкент шаҳрида жойлашган, Акса Энергй компаниясига қарашли икки электр стансиядан бири бўлган Тошкент А электр стансиясида ўрнатилган қувват 240 МВтни ташкил этади. Мазкур электр стансияда тижорат асосида электр энергияси ишлаб чиқариш 2022-йил 14-январда бошланган. Стансия таркибида 4 та ГЕ ЛМ6000 газ турбиналари, 2 та ГЕ Тҳермодйне 11МC9 буғ турбиналари ҳамда 4 та ИСТ қозонлари мавжуд.
Ўзбекистон Тошкент Б табиий газ комбинацияланган сиклли электр стансияси (230 МВт) Ўрнатилган қуввати 230 МВт бўлган Тошкент Б электр стансиясида тижорий электр ишлаб чиқариш 2022-йил 30-мартдан йўлга қўйилган. Электр стансия 24 та Wäрцилä 20В34СГ газ двигателлари, 2 та Дрессер-Ранд буғ турбиналари ва 24 та Аалборг қозонлари билан жиҳозланган.
Ўзбекистон Бухоро табиий газ комбинацияланган сиклли электр стансияси (270 МВт) Ўрнатилган қуввати 270 МВт бўлган Бухоро электр стансиясида тижорий ишлаб чиқариш 2022-йил 14-январда бошланган. Электр стансия 28 та Wäрцилä 20В34СГ газ двигателлари, 2 та Šкода-Жинма буғ турбиналари ва 28 та ОКА қозонлари билан та’минланган.
Қайта тикланувчи энергия
Акса Энергй компанияси Туркиянинг тўртта ҳудудида қайта тикланувчи энергия манбаларига асосланган, энергия сақлаш тизимига эга электр стансияларини барпо этиш учун умумий қуввати 343 МВт бўлган дастлабки лицензияларни қўлга киритган. Жумладан, Қиршаҳар вилоятида 50 МВт қувватга эга энергия сақлашли қуёш электр стансияси, Афёнкараҳисорда 110,76 МВт қувватли энергия сақлашли шамол электр стансияси, Мерсинда 100,08 МВт қувватли энергия сақлашли шамол электр стансияси ҳамда Манисада 82,16 МВт қувватли энергия сақлашли шамол электр стансияси учун дастлабки лицензиялар олинган.
Қурилиши давом этаётган электр стансиялари
Қозоғистон Қизилўрда иссиқлик ва электр энергияси ишлаб чиқарувчи комбинацияланган стансия
Акса Энергй Қозоғистон Энергетика вазирлигига қарашли Қайта тикланувчи энергия молиявий ҳисоб-китоб маркази (РФC) билан Қизилўрда шаҳрида барпо этилиши режалаштирилган электр стансия учун 15 йиллик қувват шартномасини имзолаган. Қуриб битказилгач, ўрнатилган қуввати 240 МВтни ташкил этадиган ушбу иссиқлик ва электр энергиясини биргаликда ишлаб чиқарувчи стансия шаҳарни ҳам иссиқлик, ҳам электр энергияси билан та’минлашни кўзда тутади. 2025-йилда якунланиши режалаштирилаётган лойиҳа тижорий фаолият бошлаганидан сўнг, компания портфелидаги бошқа электр стансиялардан фарқли равишда, бир вақтнинг ўзида иссиқлик ва электр энергияси ишлаб чиқаради.
Манбалар
- ↑ „АКСА Энержи | АКСА Энержи Üретим А.Ş. Абоут“. www.аксаэнержи.cом.тр. Қаралди: 2024-йил 9-май.
- ↑ „КАП“. www.кап.орг.тр. Қаралди: 2024-йил 9-май.
- ↑ „АКСА Энержи | Cомпанй Профиле“. www.аксаинвесторрелатионс.cом. Қаралди: 2024-йил 9-май.
- ↑ „КАЗАНCИ ҲОЛДİНГ“. www.казанcиҳолдинг.cом.тр. Қаралди: 2024-йил 9-май.
- ↑ „КАП“. www.кап.орг.тр. Қаралди: 2024-йил 9-май.
- ↑ „2023_CАП500(cиро)“. www.cапитал.cом.тр. 2023-йил 30-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 22-ноябр.
- ↑ „ГCЕЛ Дата – Глобал Cоал Эхит Лист“ (эн). www.cоалехит.орг. 2025-йил 10-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 24-апрел.
- ↑ „Акса Энергй Аннуал Репорт 2022“. аксаинвесторрелатионсcдн.мнcдн.cом.
- ↑ „АКСА Энержи | АКСА Энержи Üретим А.Ş. Абоут“. www.аксаэнержи.cом.тр. Қаралди: 2024-йил 9-май.
- ↑ „КАП“. www.кап.орг.тр. Қаралди: 2024-йил 9-май.