Oqtoʻba: Versiyalar orasidagi farq
UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | ||
# | {{Bilgiquti aholi punkti | ||
{{ | | oʻzbekcha nomi = Oqtoʻba<br/>[[Qozoq tili|qoz.]] Ақтөбе | ||
| mavqe = shahar | |||
| mamlakat = Qozogʻiston | |||
| mintaqa turi = viloyat | |||
| mintaqa = Oqtoʻba viloyati | |||
| jadvalda mintaqa = Oqtoʻba viloyati | |||
| tuman turi = | |||
| tuman = | |||
| jadvalda tuman = | |||
| jamoat turi = | |||
| jamoat = | |||
| jadvalda jamoat = | |||
| qaram = | |||
| gerb =Aktobe_seal_-_2.png | |||
| bayroq = | |||
|lat_dir =N |lat_deg = 50 |lat_min = 16 |lat_sec = | |||
|lon_dir =E |lon_deg = 57 |lon_min = 13 |lon_sec = | |||
|CoordAddon = |type:city(400000)_region:KZ | |||
| CoordScale = | |||
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 300 | |||
| mintaqa xaritasi oʻlchami = | |||
| tuman xaritasi oʻlchami = | |||
| mamlakat xaritasi = | |||
| mintaqa xaritasi = | |||
| tuman xaritasi = | |||
| ichki bolinishi = | |||
| rahbar turi = Akim | |||
| rahbar = Umarov Yerhan Bulatjanovich | |||
| asos solingan = 1869 | |||
| ilk eslatilishi = | |||
| avvalgi nomlari = | |||
| qachondan beri = 1880 | |||
| maydon = 235 | |||
| balandlik turi = | |||
| AP markazi balandligi = | |||
| iqlim = | |||
| rasmiy til = qozoqcha | |||
| aholi = {{Koʻpayish}} 377,520<ref name="Казстат 2012">{{Veb manbasi|url=http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT074902|title=Численность населения Республики Казахстан по областям, городам и районам на 1 января 2014 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=2014-02-18|arxivsana=2021-04-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210422135818/https://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT074902}}</ref> | |||
| sanalgan yil = 2014 | |||
| zichlik =1606 | |||
| aglomeratsiya =421 740 | |||
| milliy tarkib = | |||
| konfessiyaviy tarkib = | |||
| etnoxronim = | |||
| vaqt mintaqasi = +5 | |||
| DST = | |||
| telefon kodi = +7 7132<ref>[http://kazindex.ru/03/index.html Telefonnie kodi]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | |||
| pochta indeksi = 030000<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Почтовые индексы Казахстана |url=http://kazindex.ru/03/1.html |qaralgan sana=2013-10-28 |arxivsana=2013-07-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130715075330/http://www.kazindex.ru/03/1.html }}</ref> | |||
| pochta indekslari = | |||
| avtomobil kodi = D, 04 | |||
| identifikator turi = | |||
| raqamli identifikator = | |||
| Commons turkumi = | |||
| sayt = http://www.akimataktobe.gov.kz/ | |||
}} | |||
[[Fayl:Nurdaulet mosque 1.jpg|300px|right|thumb|Oqtoʻba shahri]] | |||
'''Oqtoʻba shahri''' ({{lang-kz|Ақтөбе}}) — [[Qozogʻiston|Qozogʻiston Respublikasining]] Aqtoʻba viloyatidagi shahar, viloyat markazi<ref name="ukaz1999">[http://work.dkcomp.kz/index.php?page=23&vi1=94.000&tit=Указ%20Президента%20Республики%20Казахстан%20от%2011%20марта%201999%20года%20N%2082%20О%20переименовании%20отдельных%20административно-территориальных%20единиц%20Жамбылской%20и%20Северо-Казахстанской%20областей%20и%20об%20изменении%20транскрипции%20названия%20города%20Актюбинска Ukaz Prezidenta Respubliki Kazaxstan „O pereimenovanii otdelnix administrativno-territorialnix edinits Jambilskoy i Severo-Kazaxstanskoy oblastey i ob izmenenii transkripsii nazvaniya goroda Aktyubinska“]</ref>. Respublikaning shimoli-garbida, Ilek daryosining (Ural tarmogʻi) chap sohilida, Orenburg — Toshkent temir yoʻl yoqasida joylashgan. Avtomobil va havo yoʻllarining muhim tuguni. Shahar [[1869-yil]]da Oqtoʻba (Oqtepa) qalʼasi sifatida vujudga kelgan. [[1891-yil]]dan shahar. [[Rossiya]]ning [[Orenburg viloyati]] bilan, Qozogʻistonning [[G'arbiy Qozog'iston viloyati|Gʻarbiy Qozogʻiston]], [[Atirau viloyati|Atirau]], [[Qo'stanoy viloyati|Qoʻstanoy]], [[Qizilo'rda viloyati|Qiziloʻrda]] va [[Mang'istov viloyati|Mangʻistov]] viloyatlari bilan chegaradosh. [[Oqtoʻba viloyati]]ning markazi. Shaharda 300 mingdan ziyod aholi istiqomat qilishadi. Shaharda 3 oliy oʻquv yurti, teatr, 2 muzey mavjud<ref>{{Yangiliklar manbasi|url=http://www.rgo.ru/2010/06/gde-konchaetsya-evropa/|title=Где кончается Европа?|work=Урал - граница Европы и Азии|publisher=[[Русское географическое общество]]|datepublished=2010-06-18|accessdate=2010-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/20121222201531/http://www.rgo.ru/2010/06/gde-konchaetsya-evropa/|archivedate=2012-12-22|access-date=2013-05-26|archive-date=2012-12-22|archive-url=https://web.archive.org/20121222201531/http://www.rgo.ru/2010/06/gde-konchaetsya-evropa/|url-status=dead}}</ref>. | |||
== Aholisi == | |||
Shahar aholisi koʻp millatli hizoblanadi. Shaharda [[2012-yil]]gi maʼlumot boʻyicha 367,220 kishi istiqomat qilishadi. Aholining milliy tarkibi quyidagicha<ref>{{Citation |year= |title=Численность населения РК по областям, городам и районам, полу и отдельным возрастным группам, отдельным этносам на 1-01-2010 |url=http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar |access-date=2021-02-27 |archivedate=2012-06-27 |archiveurl=https://www.webcitation.org/68j77qjAC?url=http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar }}</ref>: | |||
# [[qozoqlar]] — 68,72 % | |||
# [[ruslar]] — 19,58 % | |||
# [[ukrainlar]] — 5,69 % | |||
# [[tatarlar]] — 2,21 % | |||
# [[olmonlar]] — 0,92 % | |||
# [[beloruslar]] — 0,35 % | |||
# [[koreyslar]] — 0,34 % | |||
# [[moldavanlar]] — 0,26 % | |||
# [[ozarbayjonlar]] — 0,23 % | |||
# [[chechenlar]] — 0,20 % | |||
# [[oʻzbeklar]] — 0,15 % | |||
# [[bulg'orlar]] — 0,14 % | |||
# [[boshqirdlar]] — 0,14 % | |||
# [[armanlar]] — 0,12 % | |||
== Tarixi == | |||
Shahar [[1869-yil]] 28-mayda Oqtoʻba (Oqtepa) qalʼasi sifatida vujudga kelgan. Shaharning qurulishi boshlanishini Peterburgning „Birjeviye vedomosti“ gazetasi bunday yozadi: „… Oqtoʻba qamaliga Yelek daryosining chap tarafida Yelek himoyasidan 180 verst, Orenburg-Qazali karvon yoʻliga yaqin, Qargʻali daryosining tarmogʻidagi Ilinka stansiyasidan 170 verst uzoqlikda yer tanlab olindi. Qurulish hozirning oʻzida boshlanib ketdi, Yelek uezd boshqarmasini kuzgacha koʻchirish koʻzlanmoqda“<ref name="bre1">Bolshaya Rossiyskaya ensiklopediya: V 30 t. / Predsedatel nauch.-red. soveta Yu. S. Osipov. Otv. red S. L. Kraves. T. 1. A — Anketirovanie. — M.: Bolshaya Rossiyskaya ensiklopediya, 2005. — 766 s.: il.: kart.</ref>. | |||
Oqtoʻbani rivojlantirishning bosh rejasi [[1881]]-yili qabul qilindi. | |||
[[1880-yil]] Oqtoʻba ilk marotaba aholi sanogʻi oʻtkazildi, aholi soni 409 kishini tashkil qildi. Ular 38 uyda yashashdi va uning 5 uyi daraxtdan, 33 uyi somon gʻishtdan qurulgan edi. | |||
Oqtoʻbada birinchi maktab [[1884-yil]] barpo etilddi. Birinchi „Triumf“ sinematogrofi [[1910-yil]]dan boshlab faoliyat yuritdi. | |||
[[1901-yil]]i birinchi marta [[Toshkent]] va [[Orenburg]]ni Oqtoʻba orqali bogʻlovchi temir yoʻl qurulishi boshlandi. | |||
== Sanoati == | |||
Qozogʻistonning yirik iqtisodiy va madaniy markazi. Ferroqotishma va xrom birikmalari zavodlari, mashinasozlik (rentgen apparatlari va qishloq xoʻjaligi mashinasozligi zavodlari), yengil va oziq-ovqat sanoatlari korxonalari (goʻsht va sut kombinatlari, tegirmon, elevator, trikotaj, mebel va tikuvchilik fabrikalari), „Aktyubinskkimyoplastmass“ ishlab chiqarish birlashmasi bor. Qurilish materiallari ham ishlab chiqariladi.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> | |||
== Galeriya == | |||
<gallery widths="120px" heights="120px"> | |||
Fayl:Nurdaulet Aktobe.jpg|Nurdaulet mechiti | |||
Fayl:Abulkhair Khan Prospect 2.jpg|Oqtoʻbaning koʻchasi | |||
|Ulugʻ Vatan Urushi fahriylariga atalgan haykal | |||
Fayl:Aktobe bazar, 06.2008.jpg|Markaziy bozor | |||
Fayl:Aktobe photo15.jpg|Oqtoʻbaning yangi binolari | |||
Fayl:Aktrain.jpg|Oqtoʻba vokzali | |||
</gallery> | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
== Havolalar == | |||
* [http://www.akimataktobe.gov.kz Ofitsialniy sayt Elektronnogo akimata goroda Aktobe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208230021/http://www.akimataktobe.gov.kz/ |date=2015-12-08 }} | |||
* [http://www.google.ru/imglanding?imgurl=http://shotel.kz/aktobe_img/karta_aktobe.jpg&imgrefurl=http://shotel.kz/&h=2895&w=2765&sz=309&tbnid=S3BCHl1uwoGXgM:&tbnh=150&tbnw=143&prev=/images%3Fq%3Dактобе&zoom=1&q=актобе&usg=__7iwvFJYB43IxWDYwZxtTOJ4Hkxs%3D&sa=X&ei=90b5TK2MN8-eOp-glNgK&ved=0CDkQ9QEwAg Karta Aktobe]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | |||
{{Oqtoʻba viloyati}} | |||
{{Qozogʻiston shaharlari}} | |||
[[Turkum:Qozogʻiston shaharlari]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
Oqtoʻba qoz. Ақтөбе | |
|---|---|
| shahar | |
 Gerb | |
| 50°16′0″N 57°13′0″E / 50.26667°N 57.21667°E | |
| Mamlakat | Qozogʻiston |
| viloyat | Oqtoʻba viloyati |
| Hukumat | |
| • Akim | Umarov Yerhan Bulatjanovich |
| Asos solingan | 1869 |
| Qachondan beri shahar | 1880 |
| Maydon | 235 km2 (91 kv mi) |
| Rasmiy til(lar)i | qozoqcha |
| Aholisi (2014) |
↗ 377,520[1] |
| Zichligi | 1606 kishi/km2 |
| Vaqt mintaqasi | UTC+5 |
| Telefon kodi | +7 7132[2] |
| Pochta indeks(lar)i | 030000[3] |
| Avtomobil kodi | D, 04 |
|
| |
Oqtoʻba shahri (qozoqcha: Ақтөбе) — Qozogʻiston Respublikasining Aqtoʻba viloyatidagi shahar, viloyat markazi[4]. Respublikaning shimoli-garbida, Ilek daryosining (Ural tarmogʻi) chap sohilida, Orenburg — Toshkent temir yoʻl yoqasida joylashgan. Avtomobil va havo yoʻllarining muhim tuguni. Shahar 1869-yilda Oqtoʻba (Oqtepa) qalʼasi sifatida vujudga kelgan. 1891-yildan shahar. Rossiyaning Orenburg viloyati bilan, Qozogʻistonning Gʻarbiy Qozogʻiston, Atirau, Qoʻstanoy, Qiziloʻrda va Mangʻistov viloyatlari bilan chegaradosh. Oqtoʻba viloyatining markazi. Shaharda 300 mingdan ziyod aholi istiqomat qilishadi. Shaharda 3 oliy oʻquv yurti, teatr, 2 muzey mavjud[5].
Aholisi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Shahar aholisi koʻp millatli hizoblanadi. Shaharda 2012-yilgi maʼlumot boʻyicha 367,220 kishi istiqomat qilishadi. Aholining milliy tarkibi quyidagicha[6]:
- qozoqlar — 68,72 %
- ruslar — 19,58 %
- ukrainlar — 5,69 %
- tatarlar — 2,21 %
- olmonlar — 0,92 %
- beloruslar — 0,35 %
- koreyslar — 0,34 %
- moldavanlar — 0,26 %
- ozarbayjonlar — 0,23 %
- chechenlar — 0,20 %
- oʻzbeklar — 0,15 %
- bulg'orlar — 0,14 %
- boshqirdlar — 0,14 %
- armanlar — 0,12 %
Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Shahar 1869-yil 28-mayda Oqtoʻba (Oqtepa) qalʼasi sifatida vujudga kelgan. Shaharning qurulishi boshlanishini Peterburgning „Birjeviye vedomosti“ gazetasi bunday yozadi: „… Oqtoʻba qamaliga Yelek daryosining chap tarafida Yelek himoyasidan 180 verst, Orenburg-Qazali karvon yoʻliga yaqin, Qargʻali daryosining tarmogʻidagi Ilinka stansiyasidan 170 verst uzoqlikda yer tanlab olindi. Qurulish hozirning oʻzida boshlanib ketdi, Yelek uezd boshqarmasini kuzgacha koʻchirish koʻzlanmoqda“[7].
Oqtoʻbani rivojlantirishning bosh rejasi 1881-yili qabul qilindi.
1880-yil Oqtoʻba ilk marotaba aholi sanogʻi oʻtkazildi, aholi soni 409 kishini tashkil qildi. Ular 38 uyda yashashdi va uning 5 uyi daraxtdan, 33 uyi somon gʻishtdan qurulgan edi.
Oqtoʻbada birinchi maktab 1884-yil barpo etilddi. Birinchi „Triumf“ sinematogrofi 1910-yildan boshlab faoliyat yuritdi.
1901-yili birinchi marta Toshkent va Orenburgni Oqtoʻba orqali bogʻlovchi temir yoʻl qurulishi boshlandi.
Sanoati
[tahrir | manbasini tahrirlash]Qozogʻistonning yirik iqtisodiy va madaniy markazi. Ferroqotishma va xrom birikmalari zavodlari, mashinasozlik (rentgen apparatlari va qishloq xoʻjaligi mashinasozligi zavodlari), yengil va oziq-ovqat sanoatlari korxonalari (goʻsht va sut kombinatlari, tegirmon, elevator, trikotaj, mebel va tikuvchilik fabrikalari), „Aktyubinskkimyoplastmass“ ishlab chiqarish birlashmasi bor. Qurilish materiallari ham ishlab chiqariladi.[8]
Galeriya
[tahrir | manbasini tahrirlash]-
Nurdaulet mechiti -
Oqtoʻbaning koʻchasi -
Markaziy bozor -
Oqtoʻbaning yangi binolari -
Oqtoʻba vokzali
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „Численность населения Республики Казахстан по областям, городам и районам на 1 января 2014 года“. Агентство Республики Казахстан по статистике. 2021-yil 22-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 18-fevral.
- ↑ Telefonnie kodi[sayt ishlamaydi]
- ↑ „Почтовые индексы Казахстана“. 2013-yil 15-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 28-oktyabr.
- ↑ Ukaz Prezidenta Respubliki Kazaxstan „O pereimenovanii otdelnix administrativno-territorialnix edinits Jambilskoy i Severo-Kazaxstanskoy oblastey i ob izmenenii transkripsii nazvaniya goroda Aktyubinska“
- ↑ „Где кончается Европа?“. Урал - граница Европы и Азии. Русское географическое общество. 2012-yil 22-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 4-avgust.
- ↑ Численность населения РК по областям, городам и районам, полу и отдельным возрастным группам, отдельным этносам на 1-01-2010, 2012-06-27da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2021-02-27
- ↑ Bolshaya Rossiyskaya ensiklopediya: V 30 t. / Predsedatel nauch.-red. soveta Yu. S. Osipov. Otv. red S. L. Kraves. T. 1. A — Anketirovanie. — M.: Bolshaya Rossiyskaya ensiklopediya, 2005. — 766 s.: il.: kart.
- ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Ofitsialniy sayt Elektronnogo akimata goroda Aktobe (Wayback Machine saytida 2015-12-08 sanasida arxivlangan)
- Karta Aktobe[sayt ishlamaydi]
Markazi: Oqtoʻba | ||
| Shaharlar |  | |
| Tumanlar | ||
 Qozogʻiston shaharlari | ||
|---|---|---|
Poytaxt: Ostona | ||
| Respublika ahamiyatiga ega shaharlar |  | |
| Viloyat markazlari | Aqtau • Oqtoʻba • Atirov • Jezqozgʻon • Koʻkchatov • Pavlodar • Petropavl • Taldiqoʻrgʻan • Taraz • Turkiston • Oʻral • Oʻskemen • Qaragʻandi • Qoʻstanay • Qiziloʻrda | |
| Viloyat ahamiyatiga ega shaharlar | ||
| Kichik shaharlar | Abay • Oqkoʻl • Oqsoy • Oqsuv • Olgʻa • Orqaliq • Oris • Otbosar • Ayagoʻz • Bulayev • Derjavinsk • Emba • Yereymentau • Yesik • Yesil • Janatas • Jarkent • Jem • Jitiqara • Jetisay • Zaysan • Ziryanovsk • Kurchatov • Qazali • Qandiagʻash • Qapchagʻay • Qorajol • Qoratau • Qarqarali • Qaskelen • Qulsari • Lenger • Lisakovsk • Makinsk • Mamlyutka • Priozersk • Saran • Sarqand • Sariagʻash • Sergeyevka • Serebryansk • Stepnyak • Tayinsha • Talgʻar • Tekeli • Temir • Usharal • Uchtepa • Fort-Shevchenko • Xromtau • Chordara • Chu • Shalqar • Shar • Shemonaixa • Shuchinsk | |