Akxit
Акхит (Угарит. 'ақҳт) — Угарит мифо-эпик сиклининг қаҳрамони, овчи, худога қарши курашувчи.
Манбалар
Угарит ёзувининг уч нафар лавҳаси бизгача қисман етиб келган бўлиб, (C17=КТУ, И.17, C18=КТУ, 1.18 ва C19=КТУ, И.19), "Акхит ҳақида" шеър ҳам сақлаб қолган. Милоддан аввалги ХИВ-аср охирида Угарит подшоси Никмадду ИИ буйруғи билан бош руҳоний Аттинпарлану сўзларидан котиб Илимилку томонидан ёзиб олинган.
Афсона
Энг адолатли шоҳ Даниилнинг меросхўри йўқ эди. Олти кун давомида у худоларга ўғил беришини сўради. Еттинчи куни Балу унга зоҳир бўлиб, отаси Илу худоси ҳукмдорнинг илтимосини бажаришини айтди. Ва шундай бўлди: белгиланган вақтда Данниилда Ахит исмли ўғил туғилди. Бола вояга етганида, худо-қурол устаси Чиройли ва доно Акхит учун ов камонини яратди. Анату маъбуда бу камонга эга бўлишни хоҳларди. Бошида у камон учун Акхитга кумуш ва олтин таклиф қилди. Розилик олмагач, у ҳеч қачон ўлмасликни таклиф қилди. Аммо Акхит бу совғадан бош тортди ва ҳамма одамлар каби тақдирга дучор бўлишини айтди: "Ҳамма ўлса, мен ҳам ўламан!"[1]. Шунда Анату ғазабланиб, Илага Акхит билан муомала қилишига рухсат бериш учун таҳдид қилди. Ятпану билан бирга у Акхитга бургутлар сурувини юборди, улар уни парчалаб ташладилар. Шундан сўнг етти йил давомида ер мотамга ботди — у Даниилни лаънатлаши билан даҳшатли қурғоқчиликни келтириб чиқарди. Данниилнинг илтимосига кўра, Балу бургутларнинг қанотларини синдиради. Данниил уларнинг қоринларини йиртиб ташлайди, лекин Цамалу фақат бургутларнинг онасининг қорнида ўғлининг гўшти ва суякларини топади. Балу бургутларга қанотларини қайтаради ва улар учиб кетишади. Данниил, худди шундай керак экан деб, мотам тутади ва Акхитани дафн қилади. Унинг қизи ва синглиси Акхита Пугату акаси учун қасос олиш учун Ятпанани топади. Кейинчалик нима содир бўлгани топилган ёзувларда сақланмаган.
Образнинг келиб чиқиши
Акхит образида ўлаётган ва тирилувчи худо ҳақидаги қишлоқ хўжалиги афсонасининг хусусиятларини аниқлаш мумкин[2]. Қадимги қатлам бошланғичнинг ибтидоий маросимларини кўрсатади[2]. Тарихий асос аниқ эмас ва фақат Акхитнинг отаси Данниил билан боғлиқ ҳолда кузатилиши мумкин[2].
Даниил Иэзекииля китобида
Даниил ҳақида Иэзекииля китобида эслатиб ўтилган (Иэз. 14:14, 20 , 28:3). Баъзи олимлар бу Даниилни, ушбу шеърдаги Даниил билан боғлашади[3].
Бутунжаҳон контекстда образнинг қаҳрамонлиги
"Акхита ҳақида" шеърида кўрсатилган ҳаёт ва ўлим масаласи антик адабиётнинг "Гилгамиш достони", "Арфист қўшиғи", "Иэзекииля китоби", " Одиссея" каби ўхшашликларини топади. Гомер томонидан[2]. Угарит эпоси бу саволга жавобни ердаги мавжудотнинг заифлиги устидан ахлоқий императивнинг устунлиги орқали беради. Акхитнинг боқийликдан воз кечиши „қаҳрамоннинг жамиятнинг ахлоқий меъёрларига ва мавжуд дунё тартибининг буйруғига риоя қилишга интилиши туфайли эришилган жасоратдир“[2]. "Қаҳрамоннинг ўзи „Анат“ таклифини „кишан“, яъни ҳийла йўли билан озодликдан маҳрум қилишга уриниш деб билади"[2].
Адабиётлар
- Угаритский эпос. Пер. с угаритского, введ. и коммент. И. Ш. Шифмана. М.: Наука. Издательская фирма "Восточная литература", 1993. ИСБН 5-02-017247-2.
- Адра, Фред. Слепая зона. Призраки. М.: Издательство АСТ, 2019. ИСБН 978-5-17-117561-0.
Манбалар
- ↑ C17=КТУ, И.17 ВИ 38 перевод И. Ш. Шифмана
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Шифман 1993.
- ↑ Жоҳн Дай. Тҳе Даниэл оф Угарит анд Эзекиэл анд тҳе Ҳеро оф тҳе Боок оф Даниэл (эн) // Ветус Тестаментум. — 1980. — 4 (вол. 30). — П. 174—184.