Al-Azmiy
Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Али ибн Муҳаммад ат-Танухий (арабча: أبوعبدالله العظيمي), одатда ал-Азимий (1090–1161-йилдан кейин) номи билан танилган, араб[1] тарихчиси бўлиб, у Ҳалаб тарихини ёзган.
Ал-Азимий Ҳалабда шоир ва мактаб мударриси бўлган. У ҳалаблик тарихчилар Ҳамдон ибн Абд ар-Раҳим ал-Асарибий ва Али ибн Абдулиллаҳ ибн Абу Жараданинг замондоши эди[2]. У Танухий қабиласига мансуб бўлган[3].
Ал-Азимий 1063-йилдан бошлаб 1143/1144-йилгача бўлган даврни қамраб олган, Ал-Мувассал 'ала ал-Асл ал-Му’ассал деб номланган Суриянинг умумий анъаналари ҳақида ёзган[3][4]. Ушбу асар 1938-йилда франсузча Жоурнал асиатиқуэ журналида Cлауде Cаҳен томонидан Ла Чрониқуэ абрéгéэ д’ал-ʿАẓīмī номи билан нашр этилган[5]. Ал-Азимий, шунингдек, нуфузли Таърих Ҳалаб (Ҳалаб тарихи) асарини ёзган бўлиб, у кейинги ҳалаблик тарихчилар – Ибн ал-Адим ва Ибн Абу Таййибнинг Ҳалаб тарихларига манба бўлиб хизмат қилган[3]. Cлауде Cаҳеннинг ёзишича,
Ал-Азимий асарининг бизгача етиб келган қисмларининг қиймати уларнинг ички аҳамиятида эмас, балки шимолий Сурия тарихшунослигининг 5/9-аср ўрталаридан 6/12-аср ўрталаригача бўлган даврга оид йўқ қилинишидан қутулиб қолган ягона матнлар эканлигида намоён бўлади; шунинг учун улар бизга, маълум даражада, бу давр тарихини ўрганишда таянадиган кейинги асрнинг йирик асарларини уларнинг манбаларига яқинлаштириш орқали тўлдириш ёки танқид қилиш имконини беради[3].
Ал-Азимийнинг асарларининг катта қисми йўқолган, фақат Cлауде Cаҳен нашр эттирган қисмлар сақланиб қолган[6]. Сурия тарихчиси Суҳайл Заккарнинг таъкидлашича, сақланиб қолган маълумотлар оз бўлишига қарамай, ал-Азимий берган маълумотлар 11-аср Ҳалаб тарихи учун „жуда қимматли“дир[7]. Унинг асарларидан бир қисми Мирдосий Ҳалаб амирлари Шибл ад-Давла Наср, Муизз ад-Давла Симол ва Рашид ад-Давла Маҳмуд ҳукмронлиги, уларнинг Фотимий халифалиги билан муносабатлари, сулоланинг қулаши, Ҳалабнинг биринчи Салжуқий ҳукмдори Ақ Сунқур ал-Ҳажибнинг кўтарилиши[7] ва Зангийлар даврини ўз ичига олади[8].
Манбалар
- ↑ Ал-Аззави 1943, с. 201.
- ↑ Заккар 1969, сс. 8–9.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Cаҳен 1960, с. 823.
- ↑ Заккар 1969, с. 9.
- ↑ Сеттон 1969, с. 113, ноте 18.
- ↑ Эл-Азҳари 2016, с. 8.
- ↑ 7,0 7,1 Заккар 1969, с. 10.
- ↑ Эл-Азҳари 2016, сс. 150–151.
Адабиётлар
- Ал-Аззаwи, Аббас (1943). "Ал-Азими ва унинг тарихи" (ар). Араб Аcадемй Жоурнал 18: 201. ҳттп://www.арабаcадемй.гов.сй/уплоадс/магазине/маг18/маг18-5-2.пдф. "ва у араб танухий эди"
- Cаҳен, Cл. (1960). "Ал-ʿАẓīмī". ин Гибб, Ҳ. А. Р.. Энcйcлопаэдиа оф Ислам. Волуме И: А–Б (2нд нашри). Леиден: Э. Ж. Брилл. п. 823. ОCЛC 495469456. ҳттпс://референcеwоркс.бриллонлине.cом/сеарч?с.қ=Ал-%CА%БФА%Э1%БА%93%C4%АБм%C4%АБ&с.ф.с2_парент=с.ф.боок.энcйcлопаэдиа-оф-ислам-2&сеарч-го=Сеарч.
- Эл-Азҳари, Таэф. Занги ва салбчиларга мусулмонларнинг жавоби: жиҳод сиёсати. Абингдон, Охон: Роутледге, 2016. ИСБН 978-1-138-82101-9.
- Сеттон, Кеннетҳ. Салб юришлари тарихи, И жилд. Университети оф Пеннсйлваниа Пресс, 1969.
- Заккар, Суҳеил (1969). Ҳалаб амирлиги 392/1002–487/1094 (ПДФ) (ПҳД). Лондон: Лондон университети. 2020-12-10да асл нусхадан (ПДФ) архивланди. Қаралди: 2025-12-19.