Al-Harra jangi
Ал-Ҳарра жанги (арабча: يوم الحرة) – халифа Язид И ҳукмронлиги даврида Муслим ибн Уқба бошчилигидаги (ҳ. 680–683) Умавийлар қўшини ҳамда халифага қарши бош кўтарган Мадина шаҳри мудофаачилари ансорийлар ва муҳожирунлар ўртасида кечган жанг. 683-йил 26-август куни Мадинанинг шимоли-шарқий чеккасидаги Ҳаррат Вақим деб номланган ҳудудда бўлиб ўтган ва бир кундан кам вақт давом этган.
| Ал-Ҳарра жанги | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Иккинчи фитнанинг бир қисми | |||||||
| |||||||
| Қўмондонлар | |||||||
Умавийлар халифалиги
|
Мадина аҳолиси
| ||||||
| Кучлар | |||||||
| 4 000–12 000 | 2,000 йўқотишлар:
| ||||||
Мадинанинг юқори қатлам вакиллари Язиднинг тахтни мерос қилиб олишини (бу ҳолат ўша пайтгача ислом тарихида мисли кўрилмаган эди) маъқулламадилар. Улар халифанинг динга зид турмуш тарзидан ҳамда Умавийларнинг иқтисодий сиёсати ҳамда амалларидан норозилик билдирардилар. Шу сабабли Мадина аҳолиси очиқчасига исён кўтарди ва Мадинадаги Умавийлар уруғини қуршаб олиб, шаҳар атрофида мудофаа хандақлари қазди. Язид юборган жанговар қўшин ва шу пайтга келиб қамалдан озод бўлган маҳаллий Умавийлар Ҳаррат Вақим ҳудудига жойлашди ва бу ерда исёнчилар билан тўқнаш келди. Дастлаб Мадина аҳолиси устунликка эга бўлган бўлса-да, Бану Ҳориса қабиласининг жанговор сафдан чиқиб кетиши туфайли улар мағлубиятга учрадилар. Шу сабабли Марвон ибн ал-Ҳакам бошчилигидаги отлиқ аскарлар уларни орқа томондан ҳужумга тутишга муваффақ бўлди.
Жойлашуви
Жанг Ҳаррат Вақим лава майдонида содир бўлган, ушбу ҳудуд Ҳижоз минтақаси (ғарбий Арабистон) Мадина шаҳрининг шарқий чеккаларида жойлашган эди[1]. Бу жой номи исломдан олдинги даврда шу ҳудудда яшаган Бану Қурайза қабиласининг Вақим қал’аси номидан олинган бўлиб, шунингдек, Ҳаррат Бану Қурайза ёки Ҳаррат Зуҳра номлари билан ҳам танилган[2]. Ушбу лава майдони ḥаррас деб аталувчи кенг кўламли геологик тизим, яъни базалт чўллар тизимининг бир қисми бўлиб, Суриядаги Ҳаврон ҳудудининг шарқидан тортиб Мадина атрофидаги ерларгача чўзилган[3]. Ал-Ҳарра жанги машҳурлиги туфайли мусулмон манбаларида бу жой кейинчалик ал-Ҳарра номи билан тилга олинадиган бўлган[4].
Шундан сўнг, қўшин Мадинани уч кун давомида талон-тарож қилган, бироқ ушбу талончилик ҳақида манбаларда турлича маълумотлар келтирилган. Кейинчалик Сурия қўшини исёнчилар етакчиси Абдуллоҳ ибн Зубайрни Макка шаҳрида қамал қилиш учун йўл олган, бироқ бу йўл давомида Муслим ибн Уқба вафот этган[5].