Al-Hasan ibn Qahtaba sahifasining manbasini koʻrish

'''Al-Hasan ibn Qahtaba ibn Shabib at-Toiy''' ({{Lang-ar|الحَسَن بن قَحْطَبَة بن شبيب الطائي}}) [[Abbosiylar xalifaligi]]ning ilk davrlarida yuqori darajali harbiy lavozimini egallagan.

== Biografiyasi ==
Al-Hasan [[Umaviylar xalifaligi]]ni hokimiyatdan qulatgan [[Abbosiylar inqilobi]] rahbari [[Abu Muslim]] bilan birga harakat qilgan [[Qahtaba ibn Shabib at-Toiy]]ning oʻgʻli boʻlgan. Hasan akasi [[Humayd ibn Qahtaba|Humayd]] bilan birga inqilobdan oldingi yillarda [[Katta Xuroson|Xuroson]]dagi Abbosiylar targʻibotida faol bo‘lib, ''[[naqib]]'' o‘rinbosari lavozimida ishlagan<ref name="Crone">Crone (1980), p. 188</ref>. Inqilob davrida otasi bilan birgalikda Abbosiylar qo‘shinlarini Xurosondan [[Iroq]]qa boshlab kirgan yurishda asosiy qo‘mondonlardan biri bo‘lgan. [[Nasr ibn Sayyor]]ni ta’qib qilishda va [[Nihavand]] jangidagi g‘alabada ishtirok etgan. Garchi otasi umaviylar noibi [[Yazid ibn Umar ibn Hubayra|Yazid ibn Umar al-Fazariy]]ga qarshi jangda halok bo‘lgan bo‘lsa-da, Hasan Xuroson qo‘shinini [[Kufa]]ga boshlab kirgan<ref>Zarrinkub (1975), pp. 54–55</ref><ref name="Kennedy">Kennedy (1986), p. 79</ref>.

Inqilobdan so‘ng, Hasan boʻlajak xalifa [[al-Mansur]] ({{hukmronlik|754|775}}) [[Arminiya]]dagi noibi vazifasini bajarib, hududni tinchlantirishga hissa qo‘shdi. Shuningdek, 754-yilda [[Bilod ash-Shom|Suriya]]da [[Abdulloh ibn Ali]] boshchiligidagi isyonga qarshi Mansur tomonida turib, xalifaga sodiqligini namoyon etdi<ref name="Crone"/><ref name="Kennedy"/>. Shundan so‘ng, ba’zan [[Vizantiya imperiyasi]] chegarasi noibligiga tayinlanib, hududda [[Kamacha qamali (766)|766]], 779 hamda 780-yillarda [[Kichik Osiyo]]ga qarshi yozgi harbiy yurishlarni boshqardi<ref name="Crone"/><ref name="PmbZ">Lilie et al. (2000), p. 120</ref>. Hasan, ehtimol, Vizantiya manbalarida '''Muchesias''' (Μουχεσίας) nomi bilan tilga olingan boʻlishi mumkin. Ayni shu manbalarga koʻra, xalifa [[al-Mahdiy]] ({{hukmronlik|775|785}}) buyrugʻi bilan Muchesias Suriyadagi nasroniylarni taʼqib qilish va ularni majburan boshqa dinga oʻtkazish bilan shugʻullangan<ref name="PmbZ"/>.

Abbosiylar tuzumining Xurosondagi yuqori tabaqasi bo‘lmish ''[[abna ad-davla]]ning'' nufuzli a’zosi<ref name="Crone"/> va yangi qurilgan poytaxt [[Bag‘dod]]ning bir qismini in’om sifatida olgan hamda boshqa ko‘plab Abbosiy qo‘mondonlari singari juda boy bo‘lishiga qaramay, Hasan saroyda deyarli hech qanday siyosiy obroʻga ega bo‘lmagan<ref name="Kennedy"/>. Al-Hasan 797-yilda 84 yoshida vafot etgan<ref name="Crone"/><ref name="Kennedy"/>.

Al-Hasanning oʻgʻillari [[Muhammad ibn al-Hasan|Muhammad]], [[Ali ibn al-Hasan|Ali]] va [[Said ibn al-Hasan|Said]] ham turli viloyatlarda noiblik lavozimlarida ishlagan. [[Toʻrtinchi fitna]] davrida ularning barchasi [[al-Maʼmun]]ga qarshi [[al-Amin]] tomonida turishgan<ref name="Crone"/><ref name="Kennedy80">Kennedy (1986), p. 80</ref>. Ko‘plab eski Abbosiy oilalari kabi ular ham fuqarolar urushida al-Ma’mun g‘alaba qozongandan so‘ng, boyliklarini saqlab qolgan bo‘lsalar-da, hokimiyatlarini yo‘qotdilar<ref name="Kennedy80"/>.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Slaves on Horses}}
* {{cite book|last=Kennedy|first=Hugh|authorlink=Hugh N. Kennedy|title=The Early Abbasid Caliphate: A Political History|url=https://archive.org/details/earlyabbasidcali0000hugh|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=0-7099-3115-8}}
*{{Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit|volume=A2|title=al-Ḥasan ibn Qaḥṭaba (#2542)|url=https://books.google.com/books?id=Jlb93enPpKwC|page=120}}
* {{Cambridge History of Iran | volume = 4 | last=Zarrinkub | first=Abd al-Husain | chapter = The Arab conquest of Iran and its aftermath Cambridge History of Iran | pages=1–56}}

[[Turkum:Tugʻilgan yili aniq boʻlmagan kishilar]]
[[Turkum:Vafot etgan yili aniq boʻlmagan kishilar]]
[[Turkum:Abbosiylar xalifaligining generallari]]
[[Turkum:Arab — Vizantiya urushlarida ishtirok etgan Abbosiy kishilar]]
[[Turkum:8-asr arablari]]
[[Turkum:Tayy]]
[[Turkum:Abbosiylar inqilobida ishtirok etgan kishilar]]
[[Turkum:Arminiyaning Abbosiy noiblari]]
[[Turkum:8-asr davlat amaldorlari]]