Усмон Катхуда ал-Қоздағлий масжиди, одатда, Ал-Кихя масжиди деб аталади — Мисрдаги Усмонийлар даврига оид масжидлардан бири. 1734-йилда бунёд этилган[1]. Қоҳиранинг Азбакия туманида жойлашган. Масжид амир Усмон Катхудо номи билан аталган. Усмон Катхудо кўплаб диний иншоотларни бунёд эттирган ва ушбу масжидни қуриш учун ўз мулкининг катта қисмини вақф қилган юқори мартабали амир бўлган[2].

Масжид
Ал-Кихя масжиди

Тарихи

Шаҳзода Усмон қурилишни якунлагач, машҳур шайх Умар ибн Али ибн Мустафо ат-Таҳлавийни масжид мударриси этиб, шайх Ҳасан ал-Мақдисийни эса имом ва хатиб этиб тайинлаган[3][4]. Масжидда ўқилаган биринчи намозга жуда кўпчилик йиғилган. Одам шунчалик гавжум бўлганки, ҳатто намозга кечикиброқ келган шаҳзода Усмонбек Зулфиқор ҳам намоз ўқиш учун жой тополмагач, яқин атрофдаги Азбак масжидига қайтиб кетган[5].

Масжид 1979-йилда УНСЕCО Жаҳон мероси рўйхатига киритилган[6]. 1992-йил Қоҳирада содир бўлган зилзила оқибатида масжид жиддий зарар кўрган[7], бироқ реставрациядан ўтказилиб, 2000-йилга келиб тўлиқ таъмирланган[8].

Тавсифи

Масжид мамлуклар даврига хос бўлган ўзига хос меъморий услубга эга[7]. У марказий саҳн (ҳовли)дан иборат бўлиб, унинг атрофини тўртта ивон ўраб туради; улардан энг каттаси — катта гумбаз ивонидир. Бу ивон қиблага қараган деворга параллел жойлашган устунлар кўтариб турган уч қатор равоқлардан ташкил топган. Масжиднинг тўртта фасади бор ва у нафис безаклари ҳамда гранит мармардан ишланган тўсинлари билан ажралиб туради[6].

Кириш қисмида мармар зиналар орқали чиқиладиган эшик жойлашган. Эшикнинг ўзи гул нақшлари билан безатилган. Масжиднинг юқори девори Қур’он оятлари битилган ёғоч карниз билан ўралган. Қибла деворининг марказида икки қора устун орасида жойлашган ишлов берилган мармар миҳраб бор[9]. Миҳраб ёнида йўниб ишланган ёғочдан ясалган ва қадалма безаклар билан йиғилган ёғоч минбар туради. Миҳраб тепасида Аллоҳ, Муҳаммад, Абу Бакр ва Усмон исмлари битилган ранг-баранг витраж билан тўлдирилган юмалоқ дераза мавжуд[10].

Масжид киришининг тепасидаги тўсин (линтел)да иероглиф ёзувлар бор. Қадимги ибодатхоналар тошларини қайта ишлатиш амалиёти ўтмишда кенг тарқалган бўлган ва бир қанча масжидлар, черковлар ҳамда ибодатхоналарда эски ибодатхоналардан қолган ёзувлар учрайди[11].

Манбалар

  1. ↑ Аḥмад ʻАṭīят Аллāҳ. ал-Қāмūс ал-Ислāмī. Мактабат ал-Наҳḍаҳ ал-Миṣрīяҳ, 1963. 
  2. ↑ Ḥасан ʻАбд ал-Wаҳҳāб Ḥусайн. تاريخ المساجد الأثرية. الهيئة المصرية العامة للكتاب, 1994. 
  3. ↑ عبد الرحمن الجبرتي. عجايب الآثار في التراجم والأخبار (الجزء الثاني). Ҳиндаwи Фоундатион, Аугуст 17, 2022. ИСБН 9781527304277. 
  4. ↑ هاني محمود. المقاومة الحضارية. Ал Манҳал, 2017. 
  5. ↑ Муḥаммад Камāл ал-Саййид Муḥаммад. اسماء ومسميات من تاريخ مصر القاهرة. الهيئه المصرية العامة للكتاب, 1986. ИСБН 9789770109427. 
  6. ↑ 6,0 6,1 فريد, سامح. „مسجد «الكخيا» يُزيّن ميدان الأوبرا الخديوية“. Ал Масрй Ал Ёум (2025-йил 13-июл).
  7. ↑ 7,0 7,1 „«الكخيا».. المسجد العتيق الذي يُزين القاهرة الخديوية“. набд.cом (2024-йил 7-май).
  8. ↑ Cаролине Wиллиамс. Исламиc Монуменц ин Cаиро. Америcан Университй ин Cаиро Пресс, Деcембер 2008. 
  9. ↑ د. حسين دقيل. مآذن أثرية من مصر العثمانية. Библиоманиа Публишинг анд Дистрибутион, 2021. 
  10. ↑ هاشم, احمد. „بالفيديو والصور..مسجد الكخيا بالقاهرة“. масраwй.cом (2014-йил 14-ноябр).
  11. ↑ مجموعة كتاب. العمارة الإسلامية.. المصطلحات الفنية والطرز والتخطيط. وكالة الصحافة العربية, Аугуст 4, 2020.