Al-Mahdiy Ahmad bin Yahyo
Ал-Маҳдий Аҳмад ибн Яҳё ёки Аҳмад ибн Яҳё ибн ал-Муртазо (أحمد بن يحيى المرتضى) (1363/1374 – 1436) мўтазила олими ва имом, зайдия давлатининг Ямандаги имоми бўлиб, 1391–1392-йилларда қисқа муддат имомлик қилган. У энсиклопедист ва турли соҳаларда сермаҳсул ёзувчи бўлган.
Аҳмад ибн Яҳё зайдий имом ад-Даъий Юсуфнинг (1012-йилда вафот этган) 12-авлод авлоди эди. Тўлиқ исми: ал-Маҳдий Аҳмад ибн Яҳё ибн ал-Муртазо ибн Аҳмад ал-Жавод ибн ал-Муртазо ибн ал-Муфаззал ибн ал-Мансур ибн ал-Муфаззал ибн ал-Ҳажжож ибн Али ибн Яҳё ибн ал-Қосим ибн ад-Даъий Юсуф.
1391-йилда кекса имом ан-Носир Муҳаммад Салоҳиддин вафот этганда унинг ўғиллари ҳали вояга етмаган эди. Қози ад-Давварий уларнинг номидан Яман тоғли ҳудудларидаги зайдий ерларининг вақтинчалик бошқарувини ўз қўлига олди. Бироқ зайдий уламолари Санадаги Жамол ад-Дин масжидида тўпланиб, Аҳмад ибн Яҳёни 'ал-Маҳдī Аҳмад' тахаллуси билан имом этиб тайинладилар. Бу тайинловни ад-Даввани тан олмади ва дарҳол марҳум имомнинг ўғли ал-Мансур Али ибн Салоҳиддинни имом қилиб кўтаради. Ал-Маҳдий Аҳмад ва унинг тарафдорлари Санадан Байт Бавсга чекиндилар ва бир йил давомида икки имом ҳокимият учун кураш олиб борди. 1392-йилда ал-Маҳдий Аҳмад ал-Мансур Алининг қўшинлари томонидан асир олиниб, қамоққа ташланди. 1399-йилда соқчилар ёрдами билан собиқ имом қамохонадан қочиб, 1436-йилда вабодан вафот этгунига қадар холи ҳолатда яшади[1]. Ал-Маҳдий Аҳмад зайдия имомлиги учун зарур бўлган маъмурий ва ҳарбий салоҳиятга эга бўлмаган бўлса-да, у калом, мантиқ, шеърият, наҳв ва фиқҳ бўйича салмоқли асарлар мажмуасини яратди[2].
Асарлари
- Китāб ал-Баḥр аз-заҳҳāр: ал-жāмиʻ ли-мадҳāҳаб ʻуламāъ ал-амṣāр; илоҳиёт-фиқҳий энсиклопедия
- Китāб ал-милал ва ан-ниḥал: мин ажзāъ Китāб ал-баḥр аз-закҳāр: ал-жāмиʻ ли-мадҳāҳаб ʻуламāъ ал-амṣāр[3].
- Ṭабақāт ал-Му’тазилаҳ[4][5].
- Бāб зикр ал-Муʻтазилаҳ: мин Китāб ал-Муня ва-л-амал фī шарḥ китāб ал-Милал ва-н-ниḥал[6].
- Ал-Мутазилаҳ: беинг ан эхтраcт фром тҳе Китāбу-л милал wа-н-ниḥал[7][8].
- Ал-Кāшиф ли-завī ал-ʻуқūл ʻан вужūҳ маъāнī ал-кāфил би-найл ас-суъūл[9].
- Китāб ал-Муня ва-'л-амал фī шарḥ ал-милал ва-'н-ниḥал[10].
- ʻУйūн ал-Азҳāр фī фиқҳ ал-аъиммаҳ ал-аṭҳāр[11][12].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Энcйcлопаэдиа оф Ислам, Вол. В. Леиден 1986, п. 1241.
- ↑ Cарл Броcкелманн, Гесчичте дер арабисчен Литтератур, Вол И. Леиден 1943, пп. 238–240.
- ↑ Муртаḍā (Ибн ал-), Аḥмад ибн Яḥйā; Жавāд Машкūр, Муḥаммад (1959), Китāб ал-милал wа ал-ниḥал : мин ажзāъ Китāб ал-баḥр ал-закҳāр: ал-жāмиʻ ли-мадҳāҳаб ʻуламāъ ал-амṣāр, Арабиc Cоллеcтионс Онлине (Организатион) (араб), Табрīз: Cолумбиа Университй Либрариэс
- ↑ Муртаḍā (Ибн ал-), Аḥмад ибн Яḥйā (1961), Диwалд-Wилзер, Сусанна; Зwеттлер, Мичаэл (муҳ.), „Ṭабақāт ал-Му'тазилаҳ (Диэ Классен дер Му'тазилитен)“, Библиотҳеcа Исламиcа, Нашарāт ал-Ислāмīяҳ, Беирут: ал-Маṭбаʻаҳ ал-Кāтҳūлīкīяҳ (ин коммиссион беи Франтз Стеинер Верлаг), ХХИ
- ↑ Важда, Г. (1963), „Сусанна Диwалд-Wилзер. Китāб Табақāт ал-Му'тазила, Диэ Классен дер Му'тазилитен, вон Аҳмад Ибн Яҳйā ал-Муртадā“, Ревуэ де л'ҳистоире дес религионс, 163 (2): 262–3
- ↑ Муртаḍā (Ибн ал-), Аḥмад ибн Яḥйā. Бāб дҳикр ал-Муʻтазилаҳ: мин Китāб ал-Муняҳ wа-ал-амал фī шарḥ китāб ал-Милал wа-ал-ниḥал (ар). Дāр Ṣāдир, 1975.
- ↑ Муртаḍā (Ибн ал-), Аḥмад ибн Яḥйā. Ал-Мутазилаҳ: беинг ан эхтраcт фром тҳе Китāбу-л милал wа-н-ниḥал (ар, эн). Ҳаррассоwитз, 1902.
- ↑ Муртаḍā (Ибн ал-), Аḥмад ибн Яḥйā. Ал-Мутазилаҳ: беинг ан эхтраcт фром тҳе Китāбу-л милал wа-н-ниḥал (ар, эн). Ҳалле, Саале Университäц- унд Ландесбиблиотҳек Сачсен-Анҳалт Леипзиг у.а., 1902.
- ↑ Муртаḍā (Ибн ал-), Аḥмад ибн Яḥйā; Муртаḍā (ибн ал-), Зайд ал-Маḥаṭwарī Ḥасанī. ал-Кāшиф ли-дҳаwī ал-ʻуқūл ʻан wужūҳ маʻāнī ал-кāфил би-найл ал-суъūл (ар). Мактабат Бадр лил-Ṭибāʻаҳ wа-ал-Нашр wа-ал-Таwзīʻ, 2014.
- ↑ Муртаḍā (Ибн ал-), Аḥмад ибн Яḥйā; Жаwāд Машкūр, Муḥаммад. Китāб ал-Муня wа-'л-амал фī шарḥ ал-милāл wа-'н-ниḥал (ар), 1979.
- ↑ Муртаḍā (Ибн ал-), Аḥмад ибн Яḥйā; Ṣāдиқ (ал-), Мūсā. ʻУйūн ал-Азҳāр фī фиқҳ ал-аъиммаҳ ал-аṭҳāр (ар). Дāр ал-Китāб ал-Лубнāнī, 1975.
- ↑ Муртаḍā (Ибн ал-), Аḥмад ибн Яḥйā. Уюн ал-азҳар. Дар ал-Китаб ал-Лубнани, 1975.
| Ўтмишдоши: ан-Носир Муҳаммад Салоҳиддин |
Зайдия Яман имоми 1391–1392 |
Вориси: ал-Мансур Али ибн Салоҳиддин |