Al-Mufavvid sahifasining manbasini koʻrish

{{Qirollik bilgiqutisi|name=Al-Mufavvid <br>المفوض إلى الله|succession=[[Abbosiylar xalifaligi]]ning taxt vorisi|reign=875 – 892-yil 30-aprel|reign-type=Egalik qilishi|spouse=|issue=[[Muntasir]] (amaki) <br> [[Muʼtazz]] (amaki) <br> [[Al-Muvaffaq]] (amaki) <br> [[Muʼtazid]] (jiyani)|issue-type=qarindoshlari|dynasty=[[Abbosiylar]] sulolasi|father=[[Muʼtamid]]|mother=Xallafa|full name=Jaʼfar ibn Ahmad al-Muʼtamid al-Mufavvid illalloh|religion=[[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]], [[islom]]|tasvir=Tulunid dinar AH 276.jpg|izoh=Xumaravayh davrida [[Tuluniylar]]ning Misr viloyatida zarb qilingan [[arab xalifaligi dinori|oltin dinor]], unda xalifa [[Mu’tamid|al-Mu’tamidning]] va uning vorisi al-Mufavvidning ismlari yozilgan.}}'''Jaʼfar ibn Ahmad al-Mu’tamid''' ({{Lang-ar|جعفر بن أحمد المعتمد}}), asosan, '''al-Mufavvid illalloh''' ({{Lang-ar|المفوض إلى الله}}) nomi bilan mashhur boʻlgan, [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar]] xalifasi [[Muʼtamid|al-Mu’tamidning]] oʻgʻli va 875-yildan 891-yilda amakivachchasi [[Al-Mutazid|al-Mu’tazid]] tomonidan chetlashtirilguniga qadar xalifalikning rasmiy taxt vorisi boʻlgan.

== Hayoti ==
Jaʼfar ibn al-Mu’tamidning nomi ilk bor 872-yilda tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] tomonidan keltirilgan maʼlumotlarda tilga olingan{{Sfn|Waines|1992}}. 875-yil 20-iyul kuni xalifa al-Mu’tamid davlat boshqaruvi va taxt vorisligi masalasini rasmiy tartibga soldi. Jaʼfar sharafli „''al-Mufavvid illalloh''“ (yaʼni, „ishlarni Allohga topshiruvchi“) laqabi bilan taxt vorisi etib tayinlandi va unga xalifalikning gʻarbiy qismi – Ifriqiya, Misr, Shom, [[Jazira (xalifalik viloyati)|Jazira]] va [[Mosul]], Armaniston, [[Mihrajanqadhaq]] va Hulvon viloyatlari bosharuvi topshirldi. Jaʼfar ushbu viloyatlarni nomigagina boshqarar, uning noibi sifatida [[Muso ibn Bugʻa al-Kabir]] tayinlangan edi{{Sfn|Waines|1992}}. Al-Mu’tamidning ukasi Abu Ahmad (''al-Muvaffaq'') esa sharqiy viloyatlarga mas’ul boʻlib, Jaʼfardan keyin ikkinchi taxt vorisi etib belgilandi. Biroq agar xalifa hali oʻgʻli al-Mufavvid voyaga yetmagan paytda vafot etsa, hokimiyat xalifaning ukasi al-Muvaffaqqa oʻtishi kerak edi. Shunga qaramay, hokimiyat amalda butunlay al-Muvaffaq qoʻlida boʻlgan. Hokimiyatning boʻlinishi esa, asosan, qogʻozdagi rasmiyatchilik edi. Tarixchi [[Hugh N. Kennedy|Hugh N. Kennedyning]] taʼkidlashicha, amalda „al-Mufavvid hokimiyatni boshqarmagan“{{Sfn|Kennedy|1993}}.

876-yil mart oyida al-Mu’tamid [[Safforiylar davlati|Safforiylar]] lashkariga qarshi yurish qilib, Dayr al-Aqul jangida qatnashish maqsadida [[Abbosiylar Samarrasi|Samarrani]] tark etib, janub tomon yoʻl oldi. Poytaxt nazorati esa al-Mufavvid (Jaʼfar)ga topshirildi, Muhammad al-Muvallad esa unga yordam berishi kerak edi{{Sfn|Waines|1992}}. 882/883-yillarda al-Muvaffaq va Misrning kuchli va muxtor hokimi [[Ahmad ibn Tulun Abulabbos|Ibn Tulun]] oʻrtasida qarama-qarshilik kuchayib, ochiq toʻqnashuv yuzaga keldi. Bu vaziyatda al-Mufavvad Ibn Tulunni ochiqdan-ochiq laʼnatlash va uni lavozimlaridan mahrum qilishga majbur boʻldi. Uning oʻrniga Mosul hokimi etib [[Isʼhoq ibn Kundoj]] tayinlandi{{Sfn|Kennedy|1993}}. Biroq amalda Ibn Tulun Abbosiylarning hujumlariga qarshi muvaffaqiyatli qarshilik koʻrsatib, Misrda oʻz hokimiyatini saqlab qoldi. Undan keyin oʻgʻli Humaravayh ham Misrni boshqargan{{Sfn|Bonner|2010}}.

891-yil aprel oyida al-Muvaffaq ogʻir kasal boʻlib yotgan paytda regentlik (yaʼni hokimiyatni boshqarish) uning oʻgʻli Abulabbosga oʻtishining oldini olishga urinishdi. Al-Muvaffaq nomaʼlum sabablarga koʻra oʻz oʻgʻlini qamoqqa tashlagan edi. [[Bag‘dod]] hokimi esa uning ozod qilinmasligi uchun harakat qildi va al-Muvaffaqning oʻlimi yaqinlashib qolganini bilib, bu vaziyatdan foydalanib qolishga urindi. Hokimiyatni boshqarishda oʻz taʼsirini kuchaytirish maqsadida xalifa va taxt vorisi etib tayinlangan al-Mufavvidni shaharga olib keldi. Ammo bu urinish muvaffaqiyatsizlik bilan tugadi. Aholi va, ayniqsa, lashkarlar Abulabbosni qoʻllab-quvvatladi. Askarlar uni ozod qildilar, gʻazablangan olomon hokimning uyini talon-taroj qildi. 4-iyun kuni, al-Muvaffaqning vafotidan ikki kun oʻtib, sadoqat qasamyodi yangilandi va Abulabbosga „''al-Mu’tadid billoh''“ unvoni berildi hamda al-Muvaffiddan keyingi ikkinchi valiahd deb eʼlon qilindi{{Sfn|Fields|1987}}. Nihoyat, 892-yil 30-aprelda al-Muvaffid taxt vorisligidan butunlay chetlashtirildi{{Sfn|Fields|1987}}. Oktyabr oyida al-Mu’tamid vafot etgach, uning oʻrniga al-Mu’tadid keldi{{Sfn|Kennedy|1993}}.

== Yana qarang ==

* [[Ibn al-Muʼtazz|Abdulloh ibn al-Mu’tazz]] – abbosiy shahzoda, siyosiy arbob va yetakchi arab shoiri.
* [[Mutanabbiy|Al-Mutanabbiy]] – arab tilida ijod qilgan eng buyuk, koʻzga koʻringan va nufuzli shoir.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{New Cambridge History of Islam|volume=1|chapter=The waning of empire, 861–945|pages=305–359|first=Michael|last=Bonner|authorlink=Michael Bonner}}
* {{The History of al-Tabari | volume = 37 | url=https://books.google.com/books?id=igltYwUE764C}}
* {{EI2 | title=al-Muʿtamid ʿAlā ’llāh | first = Hugh N. | last = Kennedy | authorlink=Hugh N. Kennedy | volume = 7 | pages = 765–766 | url = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/al-mutamid-ala-llah-SIM_5649}}
* {{The History of al-Tabari | volume = 36 | url=https://books.google.com/books?id=-ctgf6WSCPMC}}
{{refend}}

[[Turkum:Abbosiy xalifalarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:9-asrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:9-asr arab shaxslari]]