Ал-Мустансир биллоҳ (арабча: المنصور المستنصر بالله‎‎) (1192-йил 17-феврал – 1242-йил 2-декабр) – тўлиқ исми Абу Жаъфар ал-Мансур ал-Мустансир биллоҳ бин аз-Зоҳир[4][5], 1226–1242-йилларда ҳукмронлик қилган Аббосийлар халифаси. 1226-йилда халифа аз-Зоҳирдан кейин унинг ўрнига тайинланган. Ал-Мустансир Бағдодда ҳукмронлик қилган охирги халифанинг отаси ҳисобланади.

Ал-Мустансир И
Халифа
Амир ал-Мўминин

Ал-Мустансирнинг номи зарб қилинган дирҳам
Аббосийлар халифалигининг 36-халифаси
Бағдодда Аббосийлар халифалиги
Салтанат 1226-йил 10-июл – 1242-йил 5-декабр
Ўтмишдоши Аз-Зоҳир
Давомчиси ал-Мустаъсим
Туғилиши 1192-йил 17-феврал[2]
Бағдод, Аббосийлар халифалиги (ҳозирги Ироқ)
Вафоти 1242-йил 1-декабр (50 ёшда
Бағдод, Аббосийлар халифалиги
Дафн этилган жой
Бағдод
Турмуш ўртоғи Шаҳан
Ҳажир[1]
Фарзандлари Ал-Мустаъсим
Тўлиқ номи
Абу Жаъфар ал-Мансур ал-Мустансир биллоҳ ибн аз-Заҳир
Сулола Аббосийлар
Отаси Аз-Заҳир би-амруллоҳ
Онаси Заҳро
Дини Ислом, суннийлик
Халифа ал-Мустансирнинг номи Мақамат ал-Ҳаририйнинг 1237-йилги (БНФ Арабе 5847) қўлёзмаси 164-варағида учрайди[3].

Ҳаёти

Ал-Мустансир 1192-йилда Бағдодда туғилган. Абу Наср Муҳаммаднинг (бўлажак халифа аз-Зоҳир) ўғли. Онаси турк миллатига мансуб умму ал-валад бўлган[6][7]. Тўлиқ исми Мансур ибн Муҳаммад аз-Зоҳир, куняси Абу Жаъфар. Ал-Бўлажак халифа туғилган вақтда унинг отаси ҳали шаҳзода эди. 1225-йилга келиб, аз-Зоҳир тахтга ўтирган. У халифа сифатида ҳукмронлиги давомида Ироққа қўйилган солиқлар миқдорини пасайтирган, шунингдек, босқинларга қарши туриш учун кучли армия ҳам тузган. Аз-Зоҳир 1226-йил 10-июлда, тахтга ўтирганидан 9 ой ўтиб вафот этган.

1226-йилда отаси вафот этгач, ал-Мустансир унинг ўрнига Аббосийларнинг 36-халифаси этиб тайинланди. У, айниқса, 1227, 1232, 1234-йилларда Мустансирия мадрасасини (ҳозирги ал-Мустансирия университетининг бир қисми) ташкил этгани билан машҳур. Мадраса ўша пайтда тиббиёт, математика, адабиёт, грамматика ва ислом диний илмлари каби кўплаб фанларни ўргатган ва Бағдоддаги нуфузли исломшунослик марказига айланган[8].

Мустансирия тиббиёт коллежи ҳовлиси

Аббосийлар даврида мадрасалар ислом тафаккурининг тарқалишига ёрдам бериш учун асосий восита, шунингдек, мадраса асосчисининг тақводор ғояларини кенгайтириш йўли бўлиб хизмат қилган[9].

Эрбил ҳукмдори Музаффар ад-Дин Гöкбöри эркак меросхўрсиз қолгач, Эрбилни Аббосийлар халифаси ал-Мустансирга васият қилган[10]. 1233-йилда Гöкборининг ўлимидан сўнг Эрбил шаҳри Аббосийлар назоратига ўтган.

Ал-Мустансир 1242-йил 5-декабрда вафот этган[11]. Унинг ўрнига ўғли ал-Мустаъсим Аббосийлар халифалигининг ўттиз еттинчи ва охирги халифаси этиб тайинланган.

Оиласи

Ал-Мустансирнинг Шоҳон исмли канизаги бор эди. Шоҳон юнон миллатига мансуб бўлиб, илгари қўмондон Сунқур ан-Носирийнинг қизи ва қўмондон Жамолиддин Баклак ан-Носирийнинг рафиқаси Хата хотуннинг қули бўлган. Ал-Мустансир тахтга ўтирганидан сўнг, Хата хотун бир гуруҳ қулларни халифага туҳфа тариқасида юборган. Уларнинг орасида Шоҳон ҳам бор эди ва юборилганлардан фақат угина ал-Мустансирнинг суюкли канизагига айланган[12]. Бундан ташқари халифанинг Ҳожир исмли канизаги ҳам бўлиб, у бўлажак халифа ал-Мустаъсимни дунёга келтирган[13].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Ал-Ҳаводис ал-Жамиъа ибн ал-Фуватий
  2. ↑ Ибн Катҳир: Албидаяҳ Wа-Наҳая, В. ХИИИ. п. 147
  3. ↑ Cонтадини, Анна. А Wорлд оф Беасц: А Тҳиртеэнтҳ-Cентурй Иллустратед Арабиc Боок он Анималс (тҳе Китāб На'т ал-Ḥаяwāн) ин тҳе Ибн Бакҳтīшū' Традитион. Брилл, 1 Жануарй 2012 — 155-бет. ДОИ:10.1163/9789004222656_005. 
  4. ↑ Арабиc : абū жʿāфар ал-мустанṣир би-ллāҳ ал-манṣūр бīн Муḥаммад аẓ-ẓāҳир,

    أبو جعفر المسنتصر بالله المنصور بن محمد الظاهر
  5. ↑ Арабиc : Ал-Мустанṣир, المسنتصر بالله
  6. ↑ Ризви, Саййид Саээд Акҳтар. Утумwа: Мтазамо wа Киисламу на wа Нчи за Магҳариби. Ал-Итраҳ Фоундатион, 2005 — 64-бет. ИСБН 978-9987-9022-4-8. 
  7. ↑ Ҳасан, М.. Ҳисторй оф Ислам: Cлассиcал период, 571-1258 C.Э. Исламиc Публиcатионс, 1998 — 304-бет. 
  8. ↑ Ҳилленбранд, Роберт. Исламиc арчитеcтуре : форм, фунcтион, анд меанинг, Cасебоунд, Неw Ёрк: Cолумбиа Университй Пресс, 1994. ИСБН 0231101325. ОCЛC 30319450. 
  9. ↑ Блоом, Жонатҳан М.. Исламиc арц, Блаир, Шеила, Лондон: Пҳаидон Пресс, 1997. ИСБН 9780714831763. ОCЛC 37265778. 
  10. ↑ Моррай, п. 85
  11. ↑ 10 Жумада атҳ-тҳани 640 А. Ҳ.
  12. ↑ ал-Сāʿī, Ибн. كتاب جهات الأئمة الخلفاء من الحرائر والإماء المسمى نساء الخلفاء: Wомен анд тҳе Cоурт оф Багҳдад, Либрарй оф Арабиc Литературе. НЙУ Пресс, 2017 — 71-бет. ИСБН 978-1-4798-6679-3. 
  13. ↑ Ризви, Саййид Саээд Акҳтар. Утумwа: Мтазамо wа Киисламу на wа Нчи за Магҳариби. Ал-Итраҳ Фоундатион, 2005 — 64-бет. ИСБН 978-9987-9022-4-8. 

Адабиётлар

  • Ушбу матн Уилям Муирнинг „Халифалик: унинг юксалиши, таназзул ва қулаши“ номли жамоат мулкидан мослаштирилган.
  • Ҳасан, М. (1998). Ислом тарихи: Классик давр, 571-1258-йиллар Ислом тарихи. Ислом нашрлари. п. 304
  • Ал-Мақризи, Ал Селоук Лемеърефатт Деwалл ал-Мелоук, Дар ал-котоб, 1997.
  • Моррай ДW (1994) Айюбий таниқли ва унинг дунёси: Ибн Ал-Адим ва Ҳалаб унинг шаҳар билан боғланган одамларнинг биографик луғатида тасвирланганидек, Брилл. Лейден.ИСБН 9004099565ИСБН 9004099565
  • Ас-Соий, Ибн; Тоорава, Шавкат М.; Брай, Юлия (2017). ктạб жҳạт ạлạ̉мẗ ạлкạлфạʾ мн ạлḥрạẦр wạлḥмạʾ ạлмсмй̱ нсạʾ ạлкạлфạʾ: Аёллар ва Бағдод маҳкамаси. Араб адабиёти кутубхонаси.
Ал-Мустансир И
Бану Ҳошим Cадет бранч
Таваллуди: 1192-йил 17-феврал Вафоти: 1242-йил 5-декабр
Суннийлик унвонлари
Олдингиси Ислом халифалари
Аббосий халифалар

1226-июл – 1242-йил 5-декабр
Кейингиси