Ziyosfera

Al-Xiloniy masjidi

Ал-Хилоний масжиди (арабча: جامع الخلاني‎‎) Ироқнинг Бағдод шаҳрида жойлашган тарихий шиа масжидидир. Ал-Жумҳурия кўчаси йўналиши томон борганда, масжид ичида жойлашган эски зиёратгоҳ бор, у ерда ўрнатилган қабр кимга тегишлилиги турли баҳсларга сабаб бўлган.

Масжид
Ал-Хилоний масжиди
арабча: جامع الخلاني‎‎
Масжид гумбази ва минораси
Мамлакат  Ироқ
Шаҳар Бағдод
Координаталар 33°20′01″Н 44°24′19″Э / 33.3335°Н 44.4052°Э / 33.3335; 44.4052
Йўналиши Шиа
Гумбазлар сони 1
Гумбазлар сони 1
Миноралар сони 1
Миноралар сони 1
Ҳолати актив

Тарихи

Масжид бир пайтлар Хилоний қабристонида жойлашган эди. Ҳозирги вақтда у ерда қабристон мавжуд эмас. Масжиднинг қурилган санаси номаълум, аммо масжид ҳақидаги энг қадимги ёзув 1726-йилда Мустафо бин Камолиддин ас-Содиқ ал-Дамашқий томонидан Бағдодга қилинган саёҳат кундалиги қайдларида ёзилган[1].

Замонавий тарихи

Биринчи жаҳон урушидан сўнг бу ерда таъзия йиғилишлари бўлиб ўтган, унда воиз инглизларнинг Ироқни босиб олгани ҳақида гапирган, намозхонларнинг ўша пайтда босқинчи кучларга қарши оммавий юриш қилиниши сабаб масжидни тарк этишган[2].

2013-йилда масжид воизи Солиҳ ал-Ҳайдарий ҳукумат ўз манфаатлари йўлида қўзғатаётган мазҳабчиликка қарши норозилик сифатида сунний мусулмонларини ҳам, шиа мусулмонларини ҳам таклиф этилган ваъз ўқиган. Шунингдек, у хорижий партиялар ва яқин давлатларни мамлакатда фитна қўзғатишга ҳаракат қилишда айблаган[3]. Ал-Ҳайдарий фаолияти туфайли масжид миллий бирлик тимсолига айланган, унга ҳар куни Ироқ ичида ва ташқарисида яшовчилардан кўпчилик ташриф буюрган[2].

Тавсифи

Масжид ал-Жумҳурия кўчасида жойлашган. Унинг битта катта гумбази ва битта минораси ҳамда катта ҳовлиси бор. Зиёратгоҳ масжиднинг бир бурчагида жойлашган. Масжид таркибида кутубхона ҳам мавжуд бўлиб, у ерда кўплаб қимматбаҳо китобларни топиш мумкин[4].

Зиёратгоҳ

Зиёратгоҳ масжид бурчагида жойлашган бўлиб, у ерда қабр бор. Қабр металл зариҳ билан қопланган. Зиёратгоҳ ичида ким дафн этилганлиги ҳақида турли баҳс-мунозаралар мавжуд.Умумий қабул қилинган эътиқод шиаларнинг даъвоси бўлиб, қабр 12-имомнинг тўрт ноибидан иккинчиси Абу Жаъфар Муҳаммад ибн Усмонга тегишлидир[5]. Демак, қабр шиалар томонидан катта эътибор қозонган ва улар учун жуда муҳим жой ҳисобланган, масжид бошқаруви шиалар томонидан амалга оширилган[6]. Бироқ, суннийлар дафн этилган шахс ҳадис ровийи Ғулом ал-Халлол эканлигини даъво қиладилар, унинг асл исми Абу Бакр Абдулазиз ибн Жаъфар бўлиб, тахаллусини ҳанбалий фақиҳи Абу Бакр ал-Халлол билан алоқаси туфайли олган[7].

Замонавий тарихчи Имад Абдулсалом Рауф масжидда Ғулом ал-Халлол қабри бор, деб ҳисоблайди ва бу ҳақда ўзининг Ландмаркс оф Багҳдад ин тҳе Лате Cентуриэс (Сўнгги асрларда Бағдоднинг диққатга сазовор жойлари) китобида таъкидлаб ўтган[8]. Аввалроқ тарихчилар Мустафо Жавод ва Аҳмад Соусса ўзларининг Бағдод харитаси бўйича батафсил қўлланмада Бағдоднинг ўтмиши ва ҳозирги режаларини батафсил баён қилиб, қабр ҳанбалий ҳуқуқшунос олиминики эканлигини айтишган эди[9].

Ҳодисалар

Асосий мақола: Ал-Хилоний масжиди портлаши (2007-йил)

Ал-Хилоний масжиди 2007-йилда худкушлик ҳужумига учраган, портлаш оқибатида 78 киши ҳалок бўлган ва 218 киши яраланган. Ҳужум портловчи моддалар билан тўла юк машинаси масжид деворига бориб урилганидан кейин бўлган. Унинг имоми Солиҳ Муҳаммад ал-Ҳайдарийнинг сўзларига кўра, портлаш намозхонлар масжидни тарк этаётган вақтда содир бўлган. Портлаш оқибатида масжид гумбази ва кутубхона деворларидан бири шикастланган[10].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ كشط الصدا وغسل الران في زيارة العراق وما والاها من البلدان. п.57
  2. ↑ 2,0 2,1 „جامع الخلاني.. مكتبته دليل على عمق الحضارة والثقافة الاسلامية“ (ар). مجلة الشبكة العراقية,ИМН Магазине (2021-йил 30-март). Қаралди: 2023-йил 27-июн.
  3. ↑ ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20171206153103/ҳттп://www.алмирбад.cом/неwс/виэw.аспх?cдате=19072013&ид=31а8601ф-5б17-469б-9866-c96ба8б1э350
  4. ↑ „مراقد النور : الخلّاني.. مسجد ومزار يزين قلب بغداد“ (2016-йил 24-ноябр). 2016-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 27-июн.
  5. ↑ „مسجد «الخلاني».. شاهد على تاريخ بغداد“. المرجع. 2022-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-ноябр.
  6. ↑ „مسجد «الخلاني».. شاهد على تاريخ بغداد“. المرجع. 2022-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-ноябр.
  7. ↑ „مسجد «الخلاني».. شاهد على تاريخ بغداد“. المرجع. 2022-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-ноябр.
  8. ↑ Рауф, Имад Абд ал-Салам. Ландмаркс оф Багҳдад ин тҳе Лате Cентуриэс (Арабиc) — 32-бет. 
  9. ↑ Аҳмад Соусса, анд Мустафа Жаwад. Детаилед Гуиде то тҳе Мап оф Багҳдад детаилинг тҳе планс оф Багҳдад, Паст анд Пресент (Арабиc) — 208-бет. 
  10. ↑ „مسجد «الخلاني».. شاهد على تاريخ بغداد“. المرجع. 2022-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-ноябр. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Al-Xiloniy_masjidi" dan olindi