Albedo

Албедо (лотинча: „албедо“ – оқлик) – 1) жисм сиртидан қайтган нур энергияси миқдорининг шу сиртга тушаётган нур энергияси миқдорига нисбати. Албедо жисмнинг нур қайтариш қобилиятини ифодалайди. Тушаётган энергияни батамом қайтарувчи сирт ва мутлақ (абсолют) оқ жисмнинг албедоси бирга, мутлақ қора жисмнинг албедоси нолга тенг. Реал жисмларнинг албедоси нол билан бир орасида ётади. Атмосфераси бор космик жисмларнинг албедоси анча катта бўлади. Ой ва Меркурийнинг албедоси 0,07; Венераники 0,59; Ерники 0,45; Марсники 0,15; Юпитерники 0,56; Сатурнники 0,63; Уранники 0,63; Нептунники 0,73 ва ҳоказо. 2) қишлоқ хўжалигида албедо ҳақидаги маълумотлар экинзорларнинг радиацион режимини ўрганиш учун зарур. Хусусан, ўсимликка ютиладиган қисқа тўлқинли радиация миқдори ва фотосинтез жараёнлари албедо қийматига боғлиқ. Албедо қиймати катталашган сари ютилаётган радиациянинг миқдори камая боради. Албедонинг йиллик ўзгариши ер тўшама сиртининг ўзгаришига боғлиқ. Албедонинг ўртача қийматлари: Бўз тупроқ, лёсс – 30-33%, гил (соз)ли чўл – 30%, ўт қоплами – 20-25%, бедазор – 19-22%, қовун полизи – 23-25% ва ҳоказо албедо экинлари (ғалла, ғўза) ва яйловлар ҳолатини уларнинг нур қайтариш қобилияти катталиги ва қайтган (аксланган) радиациянинг ёрқинлик коэффициентига қараб миқдорий баҳолаш усули ишлаб чиқилган. Бу усул ҳосил тўпланишининг агрометеорологик шароитларни баҳолаш учун экинзорлар ҳолатини авиакузатиш ишларида қўлланади.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил