Aleksandër Meksi
Александр Мекси (албанча: Александëр Мекси) — албан сиёсатчиси ва давлат арбоби, Демократик партия асосчиларидан бири, 1992—1997-йилларда пост-коммунистик Албаниянинг биринчи бош вазири. Албаниядаги ислоҳотларнинг етакчи ташкилотчиларидан бири. У археолог ва архитектура тарихчиси сифатида ҳам танилган.
Олим
Тарих фани ўқитувчилари оиласида туғилган. Тирана университетининг муҳандислик факултетини қурилиш муҳандиси мутахассислиги бўйича тамомлаган. 1960—1962-йилларда муҳандис -қурилишчи бўлиб ишлаган. Кейин у ўз мутахассислигини ўзгартирди, тарихий меъморий ёдгорликларни тиклаш билан шуғулланди. Ўрта асрларда албан меъморчилиги тарихига мансуб бўлган бир қанча асарларни чоп эттирди.
1980-1990 йилларда Александр Мекси Албания археологик тадқиқотлар марказини бошқарган. 1988 йилда фан доктори илмий даражасини олди ва 1995-йилдан — тарих профессори даражасини қўлга киритди.
1965-йилда у Рим университетида таҳсил олди, гарчи Энвер Хожа ҳукмронлиги даврида албанларнинг чет элга саёҳати ниҳоятда чекланган эди. 1989-1990 йилларда Германиянинг Марбург университетида дарс берган[1].
Коммунистик режим даврида Александр Мексининг сиёсатга аралашуви ёқ эди.
Мухолифатчи
1990-йилда Албанияда коммунистик бир партиявий бошқарувига қарши оммавий намойишлар бошланди. 1990-йил 12-декабрда намойишлар ортидан Албания Демократик партияси (АДП) тузилди. Янги партия демократлаштириш дастури ва қаттиқ антикоммунистик шиорлари билан тез шуҳрат қозонди, гарчи унинг етакчилари, айниқса Сали Бериша коммунистик режим элитаси билан чамбарчас боғлиқ бўлса ҳам.
Биз социализм тарафдорларини ўлдирмоқчи эмасмиз. Лекин биз социализмни янада қуришга қаршимиз. Бу фикрни тушуниб етиш учун Албанияда 46 йил, Совет Иттифоқида эса 70 йил етарли бўлган.Александр Мекси[2]
1991-йил 31-мартда бўлиб ўтган биринчи кўп партиявий сайловда Александр Мекси Албания Демократик Партиясидан Халқ Ассамблеясига сайланди. Парламент раиси ўринбосари лавозимида ишлаган. 1992-йил 22-мартда бўлиб ўтган сайловларда Албания Демократик Партияси ғалаба қозонганида, у қайта сайланган.
Бош Вазир
1992-йил 13-апрелда Албания президенти Сали Бериша Александр Мексини Албаниянинг биринчи пост-коммунистик ҳукуматида бош вазир этиб тайинлади[3]. Максининг бош вазирлик даврида туб ислоҳотлар ўтказилди. Марказлаштирилган режали иқтисодиётдан бозор иқтисодиётига ўтиш амалга оширилди, маъмурий-маъмурий тизим умуман барҳам топди, хусусий сектор ривожлантирилди. Иккинчи томони оғриқли ижтимоий оқибатлар, молиявий пирамидаларнинг тез ўсиши бўлди[4]. Сиёсий соҳада кўппартиявийлик парламент демократияси тизими ўрнатилди. Максининг ўзи люстрация ва жазо органлари архивларини очишни ҳукуматнинг асосий вазифаларидан бири деб ҳисоблаган.
Макси вазирлар маҳкамасининг ташқи сиёсат курси Ғарб давлатлари билан муносабатларга ва Туркия билан иттифоқ тузишга қаратилган. 1992-йилда Албания Евро-Атлантика ҳамкорлик кенгашига, 1994-йилда НАТОнинг „Тинчлик йўлида ҳамкорлик“ дастурига қўшилди. Югославия урушларида у бетарафликни қўллаб-қувватлади, аммо Сербия, Фуқоролар уруши ва Сербия давлат тузилмалари билан қарама-қаршиликда Хорватия ва Босния ва Герцеговина Республикасини кўпроқ қўллаб-қувватлади. Греция билан муносабатлар қийинлигича қолди. 1995-йилда Мекси Россияга расмий ташриф билан келди ва Россия Бош вазири Виктор Черномйрдин билан бешта ҳукуматлараро шартнома имзолади[5].
Сиёсатчи
Александр Мекси 2001-йилгача Албания Демократик Партиясидан парламент аъзоси бўлди. Кейин у архитектура тарихига оид илмий изланишларга қайтди. У сиёсатчи сифатида ҳам фаолият юритган.
2009-йилда Александр Мекси "Озодлик қутби " консерватив блокини бошқарган.
Мекси оилали ва икки ўғли бор. Инглиз, франсуз, италян ва рус тилларини билади.
Манбалар
- ↑ Александер Мекси. Приме Министер оф Албаниа (1992—1997)
- ↑ Александëр Мекси: Жа оферта қë мë бëри креминистри рус
- ↑ Албаниаъс Демоcратиc Партй Намес Сургеон то Филл Пресидентъс Пост
- ↑ Αλβανία 1997:Η εξέγερση των πυραμίδων, η σύγκρουση βορρά-νότου και η λεηλασία των αποθηκών του Στρατού
- ↑ Визит премера Албании в Москву