Александр Моисуи (1879-йил 2-апрел — 1935-йил 22-март[1]) — асли келиб чиқиши албан бўлган австриялик актёр.

Александер Моисиу

Александер Моисиу (1920-йил)
Таваллуди
Александер Моисиу

2-апрел 1879-йил
Вафоти 22-март 1935-йил(1935-03-22)
(55 ёшда)
Вена, Австрия
Касби Актёр
Фаолият йиллари 1899–1935-йиллар
Турмуш ўртоғи Мария Моисиу
Болалари Беате Моисиу
Имзоси

Ҳаёти

Моисиу Триест шаҳрида туғилган[1] бўлиб, унинг оиласи бой албан зодагонларидан бўлишган. Унинг оиласини даромади асосан нефт ва буғдой савдосидан бўлган. Унинг онаси Амелия де Рада, флоренсиялик шифокорнинг қизи бўлган[2].

Унинг болалиги Триест, Дуррес ва Грац шаҳарларида ўтган, бундан сўнг 20 ёшли Александер онаси ва иккита синглиси билан Венага жойлашганлар[3]. У Ҳоффербург драма-театрига ишга жойлашиш учун ариза берган, аммо унинг италянча аксенти туфайли рад этилган.

Каинзнинг қўллаб-қувватлашлари билан Моисуи 20-аср бошларида актёр сифатида карераси бошланган. 1903-йил Парагвайдаги опера театрида сўнгра кейинги фаолиятини Берлиндаги театрдаги ансамбда давом эттирган, у ерда режиссёр Мах Реинҳардтнинг қўлида ишлаган[4].

У Рудолпҳ Счилдкраут билан биргаликда Шекспирнинг Тҳе Мерчант оф Вениcенинг Реинҳардтнинг саҳналаштирган песасида бош қаҳрамонни ижро этган, Моисиу ва Реинҳардт бошчилигидаги ансамбл 1911-йилда Россияга ташриф буюрган ва драматург Анатолий Луначарский томонидан саҳналаштирилган Софоклнинг Оэдипус песасисида қатнашишган. Европа ва Америка бўйлаб гастролларга сабаб бўлган ва уни машҳур қилган роллардан бири бу Толстойнинг Живой труп песасида Федя роли ҳисобланади . 1914-йилда Моисиу Биринчи жаҳон урушида қатнашиш учун немис фуқаролигини олган ва 1918—19-йилги немис инқилобида марксистларнинг Спартаcус Леагуэсига қўшилган.

Моисуи Гоззидаги шаҳзода Калаф сифатида (Турандот спектакли), Берлин театри, Германия, 1911-йил декабр ойида

1920-йилда у Салзбург фестивалида Ҳуго вон Ҳофманнстҳал томонидан саҳналаштирган Тҳе Сомонйнг оф Эверйман номли песада Жедерманн ролини ўйнаган. У 1933-йилда Германиядан чиқиб кетган ва Албания қироли Зог томонидан Албания фуқаролигига эга бўлган.

Александр Моисуи 1935-йил 22-март куни Венада зотилжамдан вафот этган[5] Унинг жасади Феуэрҳалле Симмерингда кремация қилинган ва куллари Швейсариядаги Лугано кўли атрофидаги Морcоте қабристонига кўмилган[6].

Филмларда иштироки

1906-йилда Берлиндаги театрда ишлаган пайтлари Моисуи Ибсен томонидан Гҳосц спектаклида Осwалд ролини, шунинг Wедекинд томонидан саҳналаштирилган Спринг Аwакенинг спектаклидаги роллари билан машҳур бўлган. Ҳамлет, Одипус, Фауст ва бошқа кўплаб спектаклларнинг асосий ролларда ўйнаган. Берлиндаги театрдаги фаолиятидан сўнг, у Вена Волкстҳеатер ва Жосефстадт театрларида фаолиятини давом эттиради. Асосий ролларини театрда ижро этган бўлсада, у 1910-йилдан 1935-йилгача ўнлаб филмларда иштирок этган, улардан еттитаси овозсиз филм бўлган, энг машҳурларидан бир Тҳе Студент оф Прагуэ (1913-йил) филми ҳисобланади[7].

Моисуи насроний бўлишига қарамай келиб чиқиш яҳудий ҳисобланган. Германияда антисемитизм кучайган пайтда яҳудий актёрлар билан дўстона муносабатда бўлишмайди[8][9][10][11]. Моисуи ўша пайтлардаги немис матбуоти танқидчиларига яҳудийларни таъқиб қилишдан воз кечишга ундаганлиги учун қаттиқ танқид қилинган[8].

Мероси

Моисуи қабри, Моркот қабристони

Берлин, Салзбург ва Венадаги бир қанча кўчаларга Александр Моисуи номи берилган, 2005-йилда унга аталган ёдгорлик мажмуаси очилган. Албанияда у албан актёри сифатида катта ҳурматга эга. Унинг шарафига Тирана Мусиқа ва санъат академияси драма мактаби, шунингдек, Тирана университети ва Дуррес шаҳри театрлари ҳам Александер Моисиу шарафига номланган.

Отасининг туғилган шаҳри Каважеда ўрта мактаби ва маҳаллий театр ҳам унинг номи билан аталган. 1995-йилда Албанияда вафотининг 60 йиллиги муносабати билан Александер Моисуи фонди ташкил қилинган.

Ҳаволалар

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Элис, Роберт. Ҳисториcал Диcтионарй оф Албаниа. Сcареcроw Пресс, 2010-йил 19-март — 309-бет. ИСБН 978-0-8108-6188-6. Қаралди: 2013-йил 1-ноябр. 
  2. ↑ Счапер, Рюдигер. Моисуи (Немис). Аргон Верлаг, 2000 — 42-бет. ИСБН 9783870245139. Қаралди: 2013-йил 1-ноябр. 
  3. ↑ Элис, Роберт. Ҳисториcал Диcтионарй оф Албаниа. Сcареcроw Пресс, 2010-йил 19-март — 309–310-бет. ИСБН 978-0-8108-6188-6. Қаралди: 2013-йил 1-ноябр. 
  4. ↑ Элсиэ, Роберт. Ҳисториcал Диcтионарй оф Албаниа. Сcареcроw Пресс, 19 Марч 2010 — 310-бет. ИСБН 978-0-8108-6188-6. Қаралди: 2013-йил 1-ноябр. 
  5. ↑ Арчив дер Эрздиöзесе Wиэн. Катҳолисче Кирченбüчер; Пфарре: Wеинҳаус; Сигнатур: 9164. Стербебуч дер Пфарре Wеинҳаус вом Жаҳре 1935, Но. 59. Ҳе диэд ат тҳе Cоттаге-Санаториум фüр Нервен- унд Стоффwечселкранке, Стернwартестрассе 74
  6. ↑ Элсиэ, Роберт. Ҳисториcал Диcтионарй оф Албаниа. Сcареcроw Пресс, 19 Марч 2010 — 310-бет. ИСБН 978-0-8108-6188-6. Қаралди: 2013-йил 1-ноябр. 
  7. ↑ Элсиэ, Роберт. Ҳисториcал Диcтионарй оф Албаниа. Сcареcроw Пресс, 19 Марч 2010 — 310-бет. ИСБН 978-0-8108-6188-6. Қаралди: 2013-йил 1-ноябр. 
  8. ↑ 8,0 8,1 Тҳе Жаcобеан: „Алехандер Моисси, Нон-Жеwиш Аcтор, Индиcц Чристиан Wорлд фор иц Персеcутион оф тҳе Жеw“, уфдc.уфл.эду, 4 Деcембер 1931 (паге 5); "Ас а Чристиан, статес Моисси, ҳе cаннот станд бй анд сеэ тҳе вирус оф анти-семитисм инфеcт Чристиан пеопле, натионс, анд статес, роббинг тҳем оф алл сембланcе оф ҳуманитй анд жустиcе."
  9. ↑ Лиса Силверман. Беcоминг Аустрианс: Жеwс анд Cултуре бетwеэн тҳе Wорлд Wарс: „Алтҳоугҳ аcтор Алехандер Моисси wас нот Жеwиш, манй ассумед ҳе wас беcаусе оф ҳис наме…“
  10. ↑ Бернад Шаw’с Леттерс то Сиэгфриэд Требицч; „Ин Фебруарй, 'Тоо Труэъ опенед ин Манҳеим wитҳ Алехандер Моисси (нот а Жеw) ин тҳе леадинг роле анд wас дисруптед бй Нази шоуц оф 'Жеw Моисси', 'Жеw Шаw' унтил полиcе интервенед.“
  11. ↑ Жеwс анд тҳе Макинг оф Модерн Герман Тҳеатре (эдитед бй Жеанетте Р. Малкин & Фреддиэ Рокем) паге 76|"Тҳе аппеал анд суccесс оф соме нон-Жеwиш фореигн аcторс амонг Герман аудиэнcес, ҳоwевер, wас дуэ ат леаст ин парт то тҳеир фореигннесс. Суч wас тҳе cасе wитҳ стар аcтор Алехандер Моисси, wҳосе Герман wас тингед wитҳ ан „Италиан сингсонг, wҳич фасcинатед манй.“