Aleksandr Kotov

Александр Александрович Котов (12-август 1913-йил — 1981-йил 8-январ) — совет шахмат гроссмейстери ва шахмат китоблари муаллифи. У шахмат бўйича Совет Иттифоқи чемпиони, икки карра жаҳон чемпиони унвонига номзод ва шахмат мавзусида самарали ёзувчи эди. Котов Совет шахмат федерациясида юқори лавозимларда ишлаган ва кўпгина китобларини Совуқ уруш даврида ёзган. Котов ишининг аҳамияти ва кенглиги уни бу соҳадаги энг буюклар қаторига қўшади.
Ёшлиги
Котов Россия империясининг бир қисми бўлган Тула шаҳрида катта ишчи оиласида туғилган. 1939-йилда у муҳандислик факултетида ўқиш учун Москвага кўчиб ўтди ва шу вақт ичида шахматни кўп ўрганди.
Шахматдаги фаолияти
Котов бугунги кунда кўплаб китоблар муаллиф сифатида эсда қолган бўлсада, шахматчи сифатида ҳам бир қатор яхши натижаларга эришди. Унинг энг яхши дастлабки натижаларидан бири 1939-йилги СССР чемпионатида иккинчи ўринни эгаллаши бўлиб, у финал босқичида Михаил Ботвинникга имкониятни бой берди. Бу натижа унга Совет гроссмейстер унвонини олиб келди, у Ботвинник ва Григорий Левенфишдан кейин учинчи совет ўйинчиси бўлган. Котов 1941-йилда Москва чемпиони бўлган. У 1948-йилда Девид Бронштейн билан биргаликда Совет Иттифоқи чемпионлигини қўлга киритди ва 1950-йилда Венецияда Василий Смисловни ортда қолдирди. 1950-йилда биринчи номзодлар турнири Будапештда бўлиб ўтди, у Жаҳон чемпионига (ўша пайтда Ботвинник) ким рақиблик қилишини аниқлади. Котов 8,5/18 балл олди. У 1948-йилда Стокголмда бўлиб ўтган зоналараро турнирда 11,5/19 балл тўплаган ҳолда тўртинчи ўринни эгаллаган ҳолда ушбу мусобақада қатнашиш ҳуқуқини қўлга киритди. У 1950-йилда (инаугурация йили) Жаҳон шахмат федерацияси томонидан халқаро гроссмейстер унвонига сазовор бўлган ва ўша пайтда Совет шахмат федерациясида лавозимларда ишлаган. Котовнинг энг яхши натижаси 1952-йилда Салцжöбаден Интерзоналда бўлган бўлиб, у 16,5/20 ҳисобида ғалаба қозонган, Тигран Петросян ва Марк Таимановдан уч очко олдинда, иккинчи ўринда ва ҳеч қандай мағлубияциз ўйинда. Цюрихда бўлиб ўтган навбатдаги номзодлар турнирида у 14/28 гол урди ва турнир ғолиби Смйсловга қарши ўйинда ғалаба қозонган ягона шахс бўлди. Котов СССР терма жамоаси учун 1952-йил ва 1954-йиллардаги шахмат олимпиадаларида қатнашиб, жамоанинг олтин медалларини қўлга киритишига ҳисса қўшган. У иккала сафар ҳам иккинчи захира кенгаши аъзоси бўлган. 1952-йил Хелсинкида у 2/3, Амстердамда эса 1954-йилда 4/6 натижа қайд этди. 1960-йилдан кейин у иштирок этган барча турнирлар СССРдан ташқарида бўлиб ўтди. Улар 1962-йилда Хастингсда Светозар Глигорич билан биргаликда биринчи ўринни, Смйсловдан ярим очко олдинда бўлишди. Котов кейинги йилларида жуда кам турнирларда ўйнади. Котов жаҳон чемпиони Александр Алёхиннинг ашаддий мухлиси эди ва унинг ҳаёти ва фаолияти ҳақида 1953—1958-йилларда нашр этилган ва чех, немис, серб ва испан тилларига таржима қилинган „Шахматноэ Наследиэ АА Алекҳина“ номли икки жилдли тўлиқ биографик китобларни ёзган[1]. Бу иш Совет Иттифоқида Алёхиннинг хотираси тикланишига катта ҳисса қўшди. Котов 1974-йилда бошланган Югославия сериясининг Шахмат очилиши энциклопедиясига (ЭCО) ва тегишли ўйинлар китоби туркумидаги Шахмат маълумотномасига таҳлилчи сифатида ҳисса қўшган.
Ўйин услуби
Котов ўткир услубни ишлаб чиқди, шахмат тахтасидаги асоратлардан қўрқмади ва ҳатто энг кучли рақибларга ҳам бажонидил ўз услубини такиф қилди. У Оқ билан ёпиқ очилишни афзал кўрди ва Сицилия мудофааси билан қора рангда жуда муваффақиятли ўйнаган[2].
Котов синдроми
Котовнинг 1971-йилда нашр этилган „Гроссмейстер каби ўйланг“ китобида у ўйинчи мураккаб ҳолатда узоқ вақт давомида жуда қаттиқ ўйлайдиган, аммо аниқ йўл топа олмайдиган вазиятни тасвирлаб берди, кейин вақт ўтиб, тезда ёмон ҳаракат қилади, кўпинча қўпол хатолар юзага келади, деб хулоса берган[3].
Машҳур шахмат ўйинлари
- Александр Котов вс Александр Толуш, Ленинград чемпионати 1938-йил, Нео-Грунфелд ҳимояси (Д76), 1-0
- Александр Котов вс Тигран Петросян, СССР чемпионати, Москва 1949-йил, Қироличанинг гамбити, алмашув ўзгариши (Д36), 1-0 Петросян, кейинчалик жаҳон чемпиони, у ҳеч қачон унутмайдиган ўйинда мағлуб бўлиб, очиладиган тузоққа тушиб қолади ва бор-йўғи 13 та ҳаракатда мағлуб бўлди.
- Александр Котов ва Пол Керес, Будапешт номзодлари турнири 1950-йил, Нимзо-Ҳиндистон мудофааси, Саэмисч Вариацияси (Э24), 1-0 Котов ўз формасининг энг юқори чўққисига яқин эди.
- Юрий Авербакҳ ва Александр Котов, Цюрихда номзодлар турнири 1953-йил, Эски Ҳиндистон мудофааси (А55), 0-1 Котовнинг энг машҳур ўйини қурбонлик шахматининг энг буюкларидан бири ҳисобланади, чунки қора ўз маликасидан узоқ муддатли босим учун воз кечади. жуфтлик тугашига олиб келади. Ушбу ўйин Цюрихда энг катта шахмат турнирларидан бири сифатида эътироф этилган биринчи Бриллианcй мукофотини (русча: Гўзаллик мукофоти, Бронштейннинг турнир китобида) қўлга киритди.
Китоблари
- Александр Алекҳине, Александр Котов, тўрт жилд, Москва, 1953—1958-йиллар.
- Ўрта ўйин санъати, Пол Керес ва Александр Котов (Рус тилидан Гарри Голомбек томонидан таржима қилинган), Лондон, Довер 1962-йил,ИСБН 0-486-26154-9
- Гроссмейстер каби ўйланг, Александр Котов (рус тилидан Бернард Кафферти томонидан таржима қилинган), Лондон, Бацфорд 1971-йил, (Алгебраик нашр 2003)ИСБН 0-7134-7885-3
- Гроссмейстер каби ўйнанг, Александр Котов (рус тилидан Бернард Кафферти томонидан таржима қилинган), Лондон, Бацфорд 1973-йил, {Алгебраик нашр 2003}ИСБН 0-7134-1807-9
- Зоналараро жаҳон чемпионати: Ленинград-Петрополис 1973-йил, РГ Уэйд, ЛС Блексток ва Александр Котов, Ню-Ёрк, РҲМ Чесс Публишинг 1974-йил,ИСБН 0-213-42851-2
- Гроссмейстер каби поэзд, Александр Котов (рус тилидан Бернард Кафферти томонидан таржима қилинган), Лондон, Бацфорд, 1981-йил,ИСБН 0-7134-3609-3
- Шахмат тактикаси, Александр Котов (рус тилидан таржима қилинган ва Жон Литлвуд томонидан таҳрирланган), Лондон, Бацфорд, 1983-йил,ИСБН 0-7134-2562-8
- Ишда гроссмейстер, Александр Котов (биринчи инглиз нашри), Макон, Америcан Чесс Промотионс 1990,ИСБН 0-939298-86-4
- Совет шахмат мактаби, Александр Котов ва Михаил Юдович томонидан, Лос-Анжелес, Тинч океани университети нашриёти 2001-йил,ИСБН 0-89875-415-1
- Стратегия фани, Александр Котов томонидан, Европа сифатли шахмат, 2019-йил,ИСБН 978-1-78483-080-9
Манбалар
- ↑ „Боокс абоут Cапабланcа анд Алекҳине (Эдwард Wинтер)“. www.чесшисторй.cом. Қаралди: 21-декабр 2017-йил.
- ↑ ЧессБасе Гамес реcордед ин тҳе ЧессБасе датабасе ҳаве а тотал (ас оф 05-Жан-2015) оф 82 гамес плаед бй Котов wитҳ тҳе блаcк пиэcес усинг тҳе Сиcилиан Дефенcе (Б20-Б99) wитҳ 34 wинс (41.46 %), 21 лоссес (25.61 %) анд 27 драwс (32.93 %). Wиннинг ор драwинг а тотал оф 61 гамес (74.39 %).
- ↑ Ҳоопер, Давид. Тҳе Охфорд Cомпанион то Чесс, сеcонд, Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 1992 — 210-бет. ИСБН 0-19-280049-3.