Aleksandr Kuzmin
| Александр Кузмин | |
|---|---|
| Асл исми | русча: Александр Васильевич Кузьмин |
| Таваллуди |
1909-йил Андижон, Фарғона вилояти (Россия империяси), Россия империяси |
| Вафоти |
1965-йил 13-ноябр Москва, СССР |
| Фуқаролиги |
Россия империяси |
| Унвони | Вице-адмирал |
| Мукофотлари |
|
| Сурат. Бюст портрети. Вице-адмирал Кузмин Александр Василевич (мукофотлар билан кийимда). 1961-йил | |
Александр Василевич Кузмин (1909-йил 5-сентябр, Андижон, Фарғона вилояти, Россия империяси — 1965-йил 13-ноябр, Москва, СССР) — совет денгиз флоти арбоби, вице-адмирал.
Таржимаи ҳоли
1909-йил 5-сентабрда ҳозирги Ўзбекистоннинг Андижон шаҳрида туғилган.
Ҳарбий хизматлари
Урушлараро йиллар
1925-йил октябрдан — М. В. Фрунзе номидаги денгиз мактабининг курсанти. 1931-йил октябр ойида коллежни тугатгандан сўнг, Қора денгиз флотининг торпедо катерлари бригадасига юборилган, бу ерда ўқув отряди взвод командири сифатида хизмат қилган. 1932-йил январдан — торпедо қайиғи командири, ўша йили сентябрдан — торпедо катерларининг командири.
1933-йил ноябр ойида у Тинч океан флотининг торпедо қайиқ бригадасига ўтказилади, у ерда: торпедо қайиқлари отрядининг кончиси, 1932-йил июлдан — торпедо қайиқлари бўлинмаси командири, 1933-йил октябрдан — 2-отряд торпедо қайиқлари командири. 1937-йил декабрдан — торпедо бўлинмаси қайиқлари командири, 1938-йил февралдан — бригада штаб бошлиғи ва 1939-йил ноябрдан — бригада командири. 1940-йилдан КПСС (б) аъзоси.
Иккинчи Жаҳон уруши
Уруш бошланганидан қайиқлар командири лавозимида ишлаган. Бригаданинг вазифаси Татар бўғози ва Охот денгизи минтақаларида қирғоқ ва денгиз йўлларини ҳимоя қилиш бўлган. Белгиланган вазифаларни муваффақиятли бажарганлиги учун бригада командири, 2-даражали капитан Кузмин Қизил Юлдуз ордени билан тақдирланган. 1943-йил октябр ойида у тажрибали торпедо катерларидан бири сифатида Қора денгиз флотига юборилди, у ерда Керч операциясида қатнашди, операция тугагандан сўнг, 1943-йил декабр ойида собиқ навбатчилик стансиясига қайтади.
1944-йил февралдан — Шимолий флотнинг торпедо қайиқлари бригадаси командири. Бригада қўмондонлигини ўз зиммасига олган ҳолда, торпедо катерларининг базасини жиҳозлаш ва янги техникани — Американинг Ҳиггинс ва Wоспер катерларини ўзлаштириш билан боғлиқ катта қийинчиликларга қарамай, Кузмин жанговар тайёргарликни ўтказишга муваффақ бўлди, шу сабабли бригада энг қисқа вақт ичид душманга катта зарар етказди. Шундай қилиб, 1944-йил июл ойига келиб, унинг қўмондонлиги остидаги бригада умумий ҳажми 41000 тонна бўлган 19 та душман кемасини чўктиради, улардан: 6 та транспорт, 1 танкер, 7 патрул кемаси, 2 та артиллерия қайиғи, 8 та ўзиюрар баржа эди. Душманнинг умумий сув ўтказувчанлиги 6900 тонна бўлган 5 та кемаси ҳам зарар кўрди. Бунинг учун 1-даражали капитан Кузмин Қизил Байроқ ордени билан тақдирланган.
1944-йил 15-июл ва 19-август кунлари Кузмин бошчилигидаги бригада душман карвонларига иккита муваффақиятли ҳужумни амалга оширган, натижада 4 та эсминес, 5 та транспорт, 3 та мина қўриқлаш кемаси, 9 та патрул кемаси йўқ қилинди ва чўкиб кетган. Ушбу ҳаракатлари учун бригада командири Кузмин 2-даражали Ушаков ордени билан тақдирланган. 1944-йил 14-сентябрда Варде ҳудудида бригаданинг торпедо катерлари душман эсминеси ва мина қўриқлаш кемасини чўктирди, эртаси куни Суолавуоно ҳудудида конвойнинг олдинги отряди мағлубиятга учраган ва душманнинг 5 та кемаси чўктирилган. 18-октябр куни Варангер Фёрдда яна 5 та кема чўккан, иккитаси катта кема бўлган. 1944-йил октябр ойида бригада Пецамо-Киркенес операциясида қатнашади, Киркенес-Лиинахамари ҳудудида амфибия ҳужумларини ташкил этиш, қўниш ва эгаллаб олиш ишларини муваффақиятли бажаради. Рўйхатда келтирилган барча денгиз операциялари давомида бригада бирорта торпедо қайиғини йўқотмаган. Бунинг учун бригада командири Кузмин иккинчи Қизил Байроқ ордени ва Норвегия Озодлик хочи билан тақдирланган.
1945-йил апрел ойида 1-даражали капитан Кузмин Болтиқбўйи, Шарқий Пруссия ва Шарқий Помераниядаги ҳужум операцияларида қирғоқ қанотларига ёрдам берган Болтиқ флотининг торпедо қайиқлари бригадаси командири этиб тайинланди. 1945-йил 24-майда Кузмин 1-даражали Нахимов ордени билан тақдирланади.
Уруш пайтида бригада командири Кузмин шахсан Олий Бош Қўмондоннинг миннатдорчилик буйруқларида уч маротаба тилга олинган[1].
Урушдан кейинги ҳаёти
Урушдан кейин 1946-йил апрелдан Жанубий Болтиқ флотига бўйсунувчи бригадага қўмондонлик қилишни давом эттирди. 1947-йил май ойида К. Э. Ворошилов номидаги денгиз академиясида офицерлар учун академик курсларни тугатган. Кузмин 1947-йил июл ойидан бошлаб СССР Қуролли Кучлари Бош штабининг Ташқи алоқалар бошқармаси ихтиёрида бўлган. 1947-йил августдан — Югославия армияси денгиз флотининг катта маслаҳатчиси. 1948-йил март ойида маслаҳатчиларнинг бутун аппарати билан чақириб олинди ва Бош штабнинг ташқи алоқалар бошқармаси ихтиёрида бўлган. 1948-йил июлдан — 8-денгиз флотининг Кронштадт денгиз базаси қўмондони. 1949-йил ноябрдан контр-адмирал Кузмин Хитой Халқ Республикасидаги денгиз флоти бўйича катта маслаҳатчи этиб тайинланади.
1951-йил декабрдан — СССР Ҳарбий-денгиз флоти Каспий флотилияси қўмондони. 1954-йил ноябрдан — К. Э. Ворошилов номидаги Олий ҳарбий академиянинг денгиз флоти факултети талабаси. Академияни тугатгач, яна Каспий флотилиясига қўмондонлик қилади. Озарбайжон ССР Олий Кенгашининг 5-чақириқ депутати (1959—1962). 1960-йил июлдан — П. С. Нахимов номидаги Қора денгиз олий денгиз мактабининг директори. 1961-йил 9-майда унга вице-адмирал ҳарбий унвони берилган.
1965-йил 13-ноябрда Севастополда вафот этган ва Коммунарлар қабристонига дафн этилган[2].
Мукофотлари
- СССР
- Ленин ордени (15.11.1950) [3];
- Қизил Байроқнинг тўртта ордени (07.11.1944 , 11.07.1944 , 11.10.1945[3], 30.12.1956 [3]);
- И даражали Нахимов ордени (24.05.1945) ;
- ИИ даражали Ушаков ордени (04.10.1944) ;
- иккита Қизил Юлдуз ордени (31.05.1943 , 11.03.1944 [3])
- медаллар, шу жумладан:
- „Совет Арктикасини мудофааси учун“ (1944);
- „1941—1945 йиллардаги Улуғ Ватан урушида Германия устидан қозонилган ғалаба учун“ (15.08.1945) ;
- „Кенигсбергни ишғол қилингани учун“ (30.03.1946)
- Олий қўмондоннинг буйруқлари (миннатдорчиликлари), унда А. В. Кузмин тилга олинган[1].
- Пецамо (Печенга) шаҳрини эгаллаш учун — муҳим денгиз базаси ва Узоқ Шимолдаги немис мудофаасига қарши кучли таянчи учун. 1944-йил 15-октябрдаги 197-сон.
- Норвегия давлат чегарасини кесиб ўтиш ва Арктиканинг оғир шароитида, Киркенес шаҳрини ўзлаштиргани учун — Баренц денгизидаги муҳим порт. 1944-йил 25-октябрдаги 205-сон.
- Печенга (Пецам) минтақасини немис босқинчиларидан тўлиқ озод қилгани учун. 1944-йил 1-ноябрдаги 208-сон.
- Бошқа мамлакатлар
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Приказы Верховного Главнокомандующего в период Великой Отечественной войны Советского Союза. Сборник. М., Воениздат, 1975.“. 2017-йил 5-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 28-октябр.
- ↑ „КУЗЬМИН АЛЕКСАНДР ВАСИЛЬЕВИЧ (1909—1965) ВИЦЕ-АДМИРАЛ, КОММУНАРОВ“. 2021-йил 13-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 28-октябр.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Награждён в соотвецтвии с Указом Президиума Верховного Совета СССР от 04.06.1944 „О награждении орденами и медалями за вислугу лет в Красной Армии“
- ↑ „Документ в картотеке иностранных наград ЦАМО, ящик 036“. 2021-йил 28-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 28-октябр.
Ҳаволалар
- Lenin ordeni sohiblari
- Qizil Bayroq ordeni sohiblari
- Qizil Yulduz ordeni sohiblari
- „1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari
- 1965-yilda vafot etganlar
- 13-noyabrda vafot etganlar
- Andijonda tugʻilganlar
- 1909-yilda tugʻilganlar
- 5-sentyabrda tugʻilganlar