Aleksandr Luchinskiy
Александр Александрович Лучинский (1900-йил 10 (23)-март, Киев – 1990-йил 25-декабр Москва) – Совет ҳарбий қўмондони, Совет Иттифоқи Қаҳрамони (1945) ва армия генерали (1955). КПСС МК аъзолигига номзод (1952-1961).
| Александр Лучинский | |
|---|---|
| Таваллуди |
1900-йил 23-март Киев, Россия империяси |
| Вафоти |
1990-йил 25-декабр Москва, СССР |
| Фуқаролиги | СССР |
| Хизматдаги йиллари | 1919-1964 |
| Унвони | Армия генерали |
| Мукофотлари |
|
Ҳаёти
Александр Лучинский 1900-йил 23-мартда Киевда Россия императорлик армияси офицери, бўлажак генерал-маёр А. Л. Лучинский[1] (1859-1922[2]) оиласида туғилган. 1912-йилдан Волский кадет корпусида ўқиб, у ерда 7-синфни тугатади. 1918-йилда Саратовдаги ҳақиқий мактабда ташқи талаба сифатида имтиҳондан ўтган. 1918-йилдан Саратов университетида ўқиб, Саратовдаги истеъмолчилар уюшмаси омборларида ишлаган.
Урушдан олдинги хизмати
1919-йил май ойида А. А. Лучинский Қизил Армия сафига чақирилиб, Фуқаролар урушида қатнашган. Саратов ишчилар полкида, 1-Бухоро партизан отрядида 1919-йил май ойидан Саратов бригадасининг алоҳида алоқа компаниясининг алоқа взвод командири, 1919-йил августдан 50-сонли Таман милтиқ дивизияси 1-бригаданинг взвод ва эскадрон командири бўлиб хизмат қилган. У Шарқий, Жануби-Шарқий Кавказ фронтларида Колчак, Деникин ва Врангел қўшинларига қарши курашган. Уралск ва Лбисченск яқинидаги жангларда, Царицинни қўлга олишда, Тихорецк операциясида, Егорлик операциясида қатнашган. 1920-йил май ойидан бошлаб 28-ўқчилар дивизияси (Дарбанд, Боку, Ланкарон) 83-бригадасининг взвод командири Кавказортида қўзғолон ва жиноий бандитизмга қарши курашда фаол иштирок этган[3].
1922-йил январдан Туркистон фронтида босмачиларга қарши курашади. Дастлаб, 14-Майкоп отлиқ дивизиясининг 80-отлиқ полки таркибида жанг қилиб, Қизил Армия аскарида, июн ойидан бошлаб кичик командир, кейин взвод командири бўлиб хизмат қилган. 1923-йил июндан 2-Туркистон отлиқ бригадаси 6-отлиқ полкининг взвод командири, 1924-йил ноябрдан взвод командири, эскадрон командирининг ёрдамчиси, 84-отлиқ полкининг полк мактаби бошлиғи бўлган. 1926-йил ноябрдан от артиллерия дивизияси ад’ютанти, 84-отлиқ полкининг квартермейстери, эскадрон командири ва Ўрта Осиё ҳарбий округидаги ушбу полкнинг полк мактаби бошлиғи лавозимларида фаолият олиб борган. Лучинский Жунайдхон қўшинларига қарши операцияларда ўзини намоён қилади.
1927-йилда (Тошкент) В. И. Ленин номидаги Бирлашган Ўрта Осиё ҳарбий билим юртини, 1930-йилда (Новочеркасск) Қизил Армия қўмондонлик штабининг отлиқ қўшинлари малака ошириш курсларини тамомлаган. Кейин 84-отлиқ полкига қайтиб келиб, яна эскадрон командири этиб тайинланади. 1932-йил январдан 83-тоғ отлиқ полкининг полк мактаби бошлиғи, 1933-йил май ойидан 1 ва 2-туркман полкларида штаб бошлиғи, 1936-йил ноябрдан 48-тоғ отлиқ полкининг командири бўлган. Александр Лучинский Ўрта Осиёда хизмат қилиб, 13 йил давомида босмачиларга қарши курашган.
Улуғ Ватан Уруши
1941-йил августда полковник А. А. Лучинский бошчилигидаги дивизия Эрон операциясида қатнашган. Ашхобод ҳудудидан ҳаракат қилган дивизия Машҳад шаҳрини эгаллаб олиб, 8-Шарқий Эрон дивизиясини бутунлай қуролсизлантирган.
1942-йил ноябрда Кавказорти фронтига келган[4]. 1942-йилнинг кузида 18-армия таркибида Туапсе мудофаа операциясида ажралиб туриб, 1943-йилнинг бошида 56-армия таркибида Краснодар йўналишида муваффақиятли юрган. 1943-йил январ-феврал ойларида дивизия жангчилари 4000 га яқин немис ва румин аскарларини ўлдириб, 200 га яқини асирга олинган.
1945-йил июндан сентябргача генерал-полковник А. А. Лучинский Трансбайкал фронти таркибига кирган 36-армия қўмондони бўлган. 1945-йил августда Узоқ Шарқда Японияга қарши урушда ва Хинган-Мукден ҳужум операциясида Квантун армияси қўшинларини мағлуб этишда қатнашган. Улуғ Ватан уруши йилларида унинг қўшинлари Олий Бош Қўмондоннинг миннатдорчилик буйруқларида 20 марта қайд этилган.
Урушдан кейинги хизмати
У урушдан кейин ўша армияга қўмондонлик қилишни давом эттирган. 1946-йил феврал ойидан бошлаб 4-чи армияга қўмондонлик қилган. 1946-йилнинг баҳорининг охиридан бошлаб армия Кавказорти ҳарбий округи (штаби Бокуда) таркибига кирган[5]. 1947-йил феврал ойида қўмондонликни топшириб, ўқишга юборилган. 1948-йил 10-майдан 3-зарба армиясига қўмондонлик қилиб, 1949-йил апрелдан Германиядаги Совет қўшинлари гуруҳи бош қўмондони ўринбосари бўлган.
1958-йил апрел ойидан бошлаб А. А. Лучинский СССР Мудофаа вазирлиги бош инспекторининг биринчи ўринбосари, 1959-йил феврал-март ойларида эса вақтинча бош инспектор бўлиб ишлаган.
1964-йил сентябр ойидан бошлаб СССР Мудофаа вазирлиги Бош инспекторлар гуруҳида ҳарбий инспектор-маслаҳатчи, 1969-йилдан 1986-йилгача ушбу гуруҳ бошлиғининг ўринбосари бўлган.
1943-йилдан КПСС(б) аъзоси. 1952—1961-йилларда КПСС МК аъзолигига номзод бўлган. СССР Олий Кенгашининг 2, 3 ва 4-чақириқ депутати (1946-1958).
Лучинский Елена Харитоновна Лучинский (Склярова) билан турмуш қуриб, икки ўғил ва асраб олинган қизни тарбиялаган.
У 1990-йил 25-декабрда Москвада вафот этган. Новодевичй қабристонига дафн этилади.
Мукофотлари
- Совет Иттифоқи Қаҳрамони (19.04.1945, Олтин юлдуз медали № 6561);
- учта Ленин ордени (04.1.1943, 21.02.1945[6], 19.04.1945);
- Октябр инқилоби ордени (21.03.1980[7]);
- тўртта Қизил Байроқ ордени (1929, 19.10.1938, 3.11.1944[6], 20.06.1949);
- учта Суворов ордени, 1-даражали (23.07.1944, 29.05.1945, 08.09.1945[8]);
- Кутузов ордени, 1-даражали (05.16.1944);
- ИИ даражали Суворов ордени (25.10.1943);
- И даражали Ватан уруши ордени (03.11.1985);
- Қизил Юлдуз ордени (22.02.1968);
- ИИ даражали „СССР Қуролли Кучларида Ватанга қилган хизмати учун“ ордени (02.22.1990);
- ИИИ даражали „СССР Қуролли Кучларида Ватанга қилган хизмати учун“ ордени (30.04.1975);
- Ўзбекистон ССР Меҳнат Қизил Байроқ ордени (1928-09-11);
- медаллар;
Ҳарбий унвонлари
- Полковник (1940-йил)
- Генерал-маёр (31.03.1943)
- Генерал-лейтенант (24.05.1944)
- Генерал-полковник (08.09.1945)
- Армия генерали (08.08.1955)
Хотираси
- Брест шаҳри (Беларус) фахрий фуқароси (1975).
- Брест, Черняховск шаҳарларидаги кўчалар.
- Калининград шаҳридаги кўча.
Манбалар
- ↑ „Иоффе Э. Три «Суворова» генерала Лучинского“. 2017-йил 16-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 15-январ.
- ↑ „Биография А. Л. Лучинского на сайте «Русская армия в Великой войне»“. 2017-йил 16-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 15-январ.
- ↑ Свиридов М. Генерал армии А. А. Лучинский (К 80-летию со дня рождения). // Военно-исторический журнал. – 1980. – № 3. – С.91-93.
- ↑ Дивизия била переброшена на Кавказ из Средней Азии через Иран. Андоза:Недоступная ссылка
- ↑ Феськов 2013.
- ↑ 6,0 6,1 „Награждён в соответствии с Указом Президиума Верховного Совета СССР от 04.06.1944 «О награждении орденами и медалями за выслугу лет в Красной Армии»“. 2017-йил 4-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 30-январ.
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 21 марта 1980 года № 1769—Х „О награждении генерала армии Лучинского А. А. орденом октябрской Революции“ // „Ведомости Верховного Совета Союза Совецких Социалистических Республик“. – № 13 (2035) от 26 марта 1980 года. – Ст.250.
- ↑ Тремя орденами Суворова 1-й степени били награждени всего 18 воэначалников за всю историю СССР.
Адабиётлар
- Герои Совецкого Союза: Краткий биографический словар / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. – М.: Воэниздат, 1987. – Т. 1 /Абаэв – Любичев/. – 911 с. – 100 000 экз. – ИСБН оц., Рег. № в РКП 87-95382.
- Коллектив авторов. Великая Отечественная. Командарми. Воэнний биографический словар / Под общэй ред. М. Г. Вожакина. – М.; Жуковский: Кучково поле, 2005. – С. 136-138. – ИСБН 5-86090-113-5.
- Коллектив авторов. Великая Отечественная: Комдиви. Воэнний биографический словар. Командири стрелкових, горнострелкових дивизий, кримских, полярних, петрозаводских дивизий, дивизий реболского направления, истребителних дивизий. (Ибянский – Печененко). – М.: Кучково поле, 2015. – Т. 4. – С. 644-646. – 330 экз. – ИСБН 978-5-9950-0602-2. * Фесков В. И., Голиков В. И., Калашников К. А., Слугин С. А. Вооружённиэ Сили СССР после Второй мировой войни: от Красной Армии к Совецкой (част 1: Сухопутниэ войска) / под науч. ред. В. И. Голикова. – Томск: Изд-во НТЛ, 2013. – 640 с. – 500 экз. – <ноwики>ИСБН 978-5-89503-530-6.
- Калашников К. А., Додонов И. Ю.. Высший командный состав Вооружённых сил СССР в послевоенный период. Справочные материалы (1945—1975 гг.). Усть-Каменогорск: Медиа-Альянс, 2013. ИСБН 978-601-7378-16-5.
- Доманк А., Габов С.. Командарм: [Об А. А. Лучинском]. Ташкент: Узбекистон, 1990. ИСБН 5-640-00393-6.
- Малашенко Е. И. Командарми Великой Отечественной войни // Воэнно-исторический журнал. – М.: Воэниздат, 2005. – Март (№ 3). – С. 19—26. – ИССН 0321−0626.
Ҳаволалар
- Александр Александрович Лучинский (рус.). Сайт „Герои страни“.
- Биография на сайте „Генералс.дк“.
- А. А. Лучинский.
- Sovet Ittifoqi Qahramonlari
- Lenin ordeni sohiblari
- Qizil Bayroq ordeni sohiblari
- Vatan urushi 2-darajali ordeni sohiblari
- Vatan urushi ordeni sohiblari
- Qizil Yulduz ordeni sohiblari
- „SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun“ ordeni sohiblari
- Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
- Bosh shtab Harbiy akademiyasi bitiruvchilari
- M. V. Frunze nomidagi nomidagi Harbiy akademiya bitiruvchilari
- Sovet Ittifoqining Oʻzbekiston SSRdan saylangan deputatlari
- Oʻzbekiston SSR Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
- Toshkent oliy umumqoʻshin qoʻmondonlik bilim yurti bitiruvchilari
- Turkiston harbiy okrugi qoʻmondonlari
- Moskvada vafot etganlar
- 1990-yilda vafot etganlar
- 25-dekabrda vafot etganlar
- 1900-yilda tugʻilganlar
- 23-martda tugʻilganlar
- SSSR Qurolli Kuchlarining 70 yilligi yubiley medali sohiblari
- Pragani ozod qilganlik uchun medali sohiblari
- Berlinni ozod qilganlik uchun medali sohiblari
- Kenigsbergni ozod qilganlik uchun medali sohiblari
- Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 40 yilligi medali sohiblari
- Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 30 yilligi medali sohiblari
- Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 20 yilligi medali sohiblari
- „1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari
- “Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan” medali sohiblari
- Ishchi-Dehqon Qizil Armiyasining XX yilligi yubiley medali sohiblari
- 1-darajali Vatan urushi ordeni sovrindorlari
- Oktabr Inqilobi ordeni sohiblari