Aleksandr saroyi
Александр саройи (русча: Александровский дворец , Александровский дворец) — Россиянинг Царское Село шаҳридан тахминан 30 миля (48 км) узоқликда жойлашган собиқ император қароргоҳи. Сарой 1792-йилда Царина Екатерина ИИ (Буюк) томонидан қурилган.
| Александер саройи | |
|---|---|
Александровский дворец | |
|
Александер саройи 2010-йил | |
| Умумий маълумот | |
| Тури | Император қароргоҳи |
| Мамлакат | Руссиа |
| Дизайн ва конструксия | |
| Меъмор | Гиаcомо Қуаренгҳи |
Сарой Россия императори Николай ИИ ва унинг оиласининг яхши ко'рган қароргоҳи эди. Унинг хавфсизлиги ва ко'здан узоқлиги билан Қишки саройдан устун эди. 1917-йилда сарой Биринчи жаҳон урушида, Романовларни тахтдан аг'дарган феврал ойида содир бо'лган рус инқилобидан кейин оиланинг қамоқхонасига айланди. Ко'п йиллик та'мирдан со'нг, Александр саройи 2021-йилнинг ёзида собиқ император сулоласининг ёдгорликлари жойлашган давлат музейи сифатида очилди[1].
Буюк Екатерина давридаги қурилиш

Александр саройи, Царскоэ Село шаҳри яқинида, император пойтахти Санкт-Петербургдан 30 мил жанубда қурилган. СаройнЦарина Екатерина ИИ (Буюк Екатерина) томонидан (1729-1796, ҳукмронлик қилган) томонидан о'зининг севимли набираси, Буюк Герсог Александр Павлович, бо'лажак император (подшоҳ) Александр И учун қурдирган.
Неоклассик бино Гиаcомо Қуаренгҳи томонидан режалаштирилган. 1792 ва 1796-йиллар орасида қурилган[2].
Буюк Герцог Александр Павлович ва Буюк Герцог Елизавета Алексеевнанинг уйи


Алехандер бувиси ва отаси Павел ҳукмронлиги даврида саройдан ёзги қароргоҳ сифатида фойдаланган. Аммо у император бо'лганидан кейин каттароқ Кетрин саройида яшашни танлади.
Николай И даврида


Александр И саройни фойдаланиш учун укаси, бо'лажак Николай И га берди. О'ша пайтдан бошлаб бу жой тахт ворисининг ёзги қароргоҳига айланди. 1830—1850-йилларда Д.Серфолио, А.Тҳон, Д.Ефимов, А.Стакеншнайдер ва бошқалар сатойда қайта безаш ишларини олиб боришди. Николай ҳукмронлиги давридаги саройнинг расмий ва шахсий хоналарида Э. Ҳау, Л. Премаззи ва Волскийнинг нафис акварелларида ко'риш мумкин. Николай И ва унинг оиласи эрта баҳордан май ойининг охиригача саройда яшашган. 1842-йилда император жуфтлиги кумуш то'йларини айни шу саройда нишонладилар. Икки йил о'тгач, оила саройда Николайнинг қизи Буюк Герсогиня Александра (1825-1844) вафот этди. 1860-йил 19-октабрда император Александра Федоровна ҳам саройда вафот этди.
Александр ИИИ ва Мария Федоровна даврида
Александр ИИИ ва унинг рафиқаси Мария Федоровналарнинг квартиралари саройнинг г'арбий қанотида бог'лар яқинида эди. Император тахтига о'тиришдан олдин Мария Александр саройида то'нг'ич фарзанди бо'лажак Николай ИИ ни дунёга келтирди. О'ша пайтдаги ҳукмдор Александр кундалигида биринчи фарзандининг туг'илиши билан бог'лиқ муҳим воқеани қайд этган.
Александр ва Мариянинг биринчи фарзанди туг'илишида бутун император оиласи иштирок этди.
Александр ИИИ вафотидан кейин Мария Федоровна о'г'ли (Цар Николай ИИ) ва келини (Александра Феодоровна) билан бирга саройда қолади.
Николай ИИ ва Александра Федоровна даврида


Сарой охирги подшоҳ Николай ИИ даврида о'йнаган роли машҳур. У ва унинг рафиқаси Александра Федоровна ҳар доим Александр саройини яхши ко'рар эдилар. Улар қишки саройдан қонли якшанба воқеаларидан кейин доимий яшаш жойи сифатида фойдаланишмади. Улар собиқ икки қаватли бал залини Чинор хонаси[3] ва Янги Студй[4] қилиб қайта қуришди, юқори қаватда болалари учун хоналарни қо'шишди. Суднинг ма'лумотларига ко'ра, Александра ва унинг ме'мори Мелтзер о'ша пайтдаги замонавий безак услубини танлаганлар. Саройдаги энг машҳур хоналардан бири Александранинг бинафша рангли хонасидир[5].

Николай ИИ ҳукмронлиги даврида саройга электр симлари тортилган ва телефон тизими билан жиҳозланган. 1899-йилда императорнинг то'пламини иккинчи қаватдаги болалар хоналари билан бог'лайдиган гидравлик лифт о'рнатилди.
Романовлар уй қамог'ида

Николай ИИ 1917-йил 2'мартда Россия тахтидан воз кечди. О'н уч кундан кейин у Александр саройига Россия императори сифатида эмас, балки полковник Романов сифатида қайтиб келди. Император оиласи энди уй қамог'ида эди[6]. Александр Керенскийнинг о'зи томонидан ишлаб чиқилган асирлик режими император оиласи ҳаётида қат'ий чекловларни о'рнатди: ташқи дунёдан изоляция, паркда сайр қилиш пайтида қо'риқлаш, тасдиқланган хатлардан ташқари ҳар қандай алоқа ва ёзишмаларни тақиқлаш[6].
Муваққат ҳукумат раҳбари Александр Керенский Санкт-Петербургдаги вазият тобора ог'ирлашиб бораётганлиги сабабли Романовлар оиласини Сибирдаги Тоболскга сургун қилиш то'г'рисида қарор қабул қилди. Маҳбусларни Санкт-Петербургдаги машҳур Петропавловск қамоқхонасига жойлаштириш таклифи бо'лган эди.
Романовлардан кейин
Романовлар Сибирга жо'наб кетганидан кейин, Александр саройида музей ташкил этилди. У Иккинчи жаҳон уруши бошланишига қадар фаолият юритди. Урушнинг бошида энг қимматбаҳо мебеллар мамлакатнинг ички қисмларига олиб кетилди. Қолган буюмлар подвалда яширилган.
Иккинчи жаҳон уруши даврида немис истилоси
Немис фашистлари ишг'оли пайтида сарой немис ҳарбий қо'мондонлигининг штаб-квартираси сифатида ишлатилди. Сарой олдидаги майдон СС аскарлари қабристонига айлантирилди. Бадиий ва тарихий жиҳатдан ноёб коллексиялар қисман ё'қ қилинди. Немис қо'шинлари Совет Иттифоқини тарк этар экалар ко'плаб собиқ император саройларини ёндириб юборишди. Александр саройи ёнг'индан сақланиб қолди.
Урушдан кейин
Немис қо'шинлари қувиб чиқарилгандан со'нг, сарой ҳудуди сан'ат асарлари учун омбор сифатида ишлатилган. Бир мунча вақт Александр саройининг ички қисмини қайта тиклаш режалаштирилган эди, аммо бу қарор бекор қилинди. Янги режа Пушкиннинг музейини яратиш эди. Император оиласининг шахсий хоналари оддий ко'ргазма залларига айлантирилди. Кейин музей режаси то'хтатилди ва сарой Совет денгиз флотига топширилди. Саройнинг ко'плаб собиқ коллексиялари ҳали ҳам мавжуд эди, аммо улар Павловск саройи каби бошқа музейларга ко'чирилди.
Яқин тарих
Совет денгиз флоти мажмуани бо'шатиш ниятида эканлигини ма'лум қилганда, Александр саройи 1996-йилда Бутунжаҳон ёдгорлик фонди (WМФ) томонидан Бутунжаҳон ёдгорликларини кузатиш ро'йхатига киритилган. О'ша йили Америcан Эхпресс томонидан молиялаштирилган WМФ бинонинг Николай ИИ саройининг чап қаноти устидаги томни фавқулодда та'мирлашда ёрдам берди[7].

1997'йилнинг ёзида император оиласига баг'ишланган ко'ргазма очилди. Қабул хонасининг айрим элементлари, Николай ИИ нинг янги ишхонаси ва Александра Федоровнанинг расм хонаси тарихий либослар, қурол-ярог'лар ва амалий сан'ат буюмлари фон яратиш учун қайта яратилди. Фридрих фон Каулбахнинг Александра Федоровна портрети асл ҳолатига қайтарилди. Со'нгги император оиласи кийган кийимлар ва подшо Николай ИИ саройига тегишли кийимлар ҳам намойиш этилди. Бу кийимлардан Иккинчи Жаҳон урушида саройдан эвакуация қилинган қимматроқ нарсалар учун о'раш учун сумка сифатида фойдаланилган. 2014-йилда Россия ҳукумати император оиласининг турар-жойларини то'лиқ қайта тиклаш учун ниҳоятда катта маблаг' ажратди. 2015-йил сентабр ойида сарой ушбу йирик ко'п йиллик лойиҳа учун[8] жамоатчиликка ёпилди.
2021-йил август ойида Николай ИИ ва Александра Федоровнанинг шахсий квартираларида реставрация ишлари тугаллангандан сўнг саройнинг шарқий қаноти ташриф буюрувчилар учун қайта очилди[9]. Бир пайтлар Николай ИИ болаларининг хоналари жойлашган бу қанотнинг биринчи қаватида ҳозир турли императорларнинг фарзандларига тегишли буюмлар кўргазмаси жойлашган.
Ҳозирда г'арбий қанотни та'мирлаш бо'йича режалар амалга оширилмоқда. Та'мирлаш 2024-йилдан олдин якунланиши кутилмоқда.
Яна қаранг
- Хитой қишлоғи — Александр саройи боғидаги Чиноисериэ қисми
- Кейрин саройи — Царскоэ Селодаги яна бир сарой
- Гатчина саройи — Николай ИИ нинг ота-онасининг ёзги қароргоҳи
- Павловск — Павел И ва унинг рафиқаси Мария Федоровнанинг саройи
- Петерҳоф — Николай ИИ нинг ёзги қароргоҳи
Манбалар
- ↑ Нечепуренко, Иван. „Руссиа Реопенс тҳе Ласт Cзар'с Палаcе, а Cентурй Афтер Ҳис Эхеcутион“ (эн-УС). Тҳе Неw Ёрк Тимес (2021-йил 27-октябр). Қаралди: 2021-йил 28-октябр.
- ↑ Тҳе Алехандер Палаcе бй И.Ботт & В.Файбисович 1977
- ↑ Десигн. „Мапле Роом – Блог & Алехандер Палаcе Тиме Мачине“. алехандерпалаcе.орг.
- ↑ Десигн. „Тҳе Неw Студй – Блог & Алехандер Палаcе Тиме Мачине“. алехандерпалаcе.орг.
- ↑ Десигн. „Мауве Роом – Блог & Алехандер Палаcе Тиме Мачине“. алехандерпалаcе.орг.
- ↑ 6,0 6,1 Ничолас ИИ бй О. Барковец анд В. Теникҳина (Ст. Петерсбург 2004)
- ↑ „Алехандер Палаcе“.
- ↑ „Алехандер Палаcе, Царскоэ Село, Ст. Петерсбург“. саинт-петерсбург.cом.
- ↑ Гилберт. „Фирст стаге оф Алехандер Палаcе ресторатион cост $30 миллион“ (эн). Ничолас ИИ (2021-йил 23-август). Қаралди: 2021-йил 7-декабр.