Aleksey Fride sahifasining manbasini koʻrish

{{Harbiy arbob bilgiqutisi|ism=Aleksey Fride|tasvir=[[File:Фриде Алексей Яковлевич.jpg|200px]]|asl_ism={{lang-ru|Алексей Яковлевич Фриде}}|tugʻilgan_sanasi=[[1838-yil]] [[8-mart]]|tugʻilgan_joyi=[[Moskva]], [[Rossiya imperiyasi]]|vafot_sanasi=[[1896-yil]] [[9-iyul]]|vafot_joyi=[[Yaroslavl]], [[Rossiya imperiyasi]]|qoʻshin_turlari=piyoda qoʻshinlar|unvoni=general-leytenant|jang=Turkiston yurishlari,<br />Xiva yurishi (1873)}}

'''Aleksey Yakovlevich Fride''' (1838—1896) – [[Rossiya]] imperatorlik armiyasi [[General-leytenant|general-leytenanti]], [[Oʻrta Osiyoning Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinishi|Turkiston yurishlari]] qatnashchisi, Yettisuv kazak armiyasining atamani, Yaroslavl gubernatori.

== Biografiyasi ==
[[1838-yil]] [[8-mart]]da tugʻilgan.

1-Moskva kadet korpusida oʻqigan va [[1857-yil]] [[6-iyun]]da Kichikrus grenadiyer polkida leytenant sifatida xizmat boshlaggan. [[1862-yil]]da Bosh shtab akademiyasida (2-toifali) oʻqish kursini tugatgan va [[1863-yil]] [[12-may]]da shtab-kapitan unvonini olgan. [[1863-yil]]da [[Polsha]]dagi qoʻzgʻolonni bostirishda qatnashgan. [[1867-yil]] [[27-mart]]da gvardiya piyoda qoʻshinlariga qabul qilingan, Bosh shtabda qolgan va gvardiya leytenanti unvonini olgan.

[[1868-yil]] [[30-avgust]]da shtab kapitanligiga koʻtarilib, [[Turkiston general-gubernatorligi]] qarorgohida Bosh shtab ofitseri lavozimiga tayinlangan, Buxoroga qarshi yurishlarda qatnashgan, janglarda ajralib turgani uchun [[1869-yil]] [[14-aprel]]da [[kapitan]] unvoniga sazovor boʻlgan ([[1871-yil]] [[2-yanvar]]da mayor unvoniga oʻzgartirilgan). 1869-yil 14-apreldan [[Sirdaryo viloyati (Rossiya imperiyasi)|Sirdaryo viloyati]] qoʻshinlari shtab-kvartirasining katta adyutanti lavozimida xizmat qilgan. Soʻngra [[Shahrisabz]]ga yurishda qatnashib, koʻrsatgan xizmatlari uchun 3-darajali Avliyo Anna va 4-darajali Avliyo Vladimir ordenlari bilan taqdirlangan (ikki orden ham 1870-yilda berilgan). [[1870-yil]] [[3-noyabr]]da 3-Turkiston saf batalyoniga komandir etib tayinlanadi. [[1872-yil]] [[22-fevral]]dan Sirdaryo viloyati qoʻshinlari shtab boshligʻi<ref>Редакция журнала. Генерального штаба полковник А. Я. Фриде // Всемирная иллюстрация : журнал. — 1879. — Т. 21, № 531. — С. 211—212.
Глиноецкий Н. П. Исторический очерк Николаевской академии Генерального штаба. СПб., 1882</ref>.

[[1873-yil]]da [[Podpolkovnik|podpolkovnik]] unvoni bilan (1871-yil 18-oktyabrda berilgan) Xiva yurishida qatnashgan; 3-noyabrda 4-darajali Avliyo Georgiy ordeni bilan taqdirlangan<ref>Терентьев М. А. История завоевания Средней Азии. Т. 2. СПб., 1903
</ref>.

Oʻsha yilning kuzida general N. N. Golovachev otryadi tarkibida Xivaga boʻysungan turkmanlardan tovon undirish uchun dashtda boʻlgan, Ilyali traktidagi jangda yarador boʻlgan. [[1874-yil]] [[8-noyabr]]da „Jasorat uchun“ yozuvi va oltin qurol bilan taqdirlangan va [[polkovnik]] unvonini olgan.

[[1875]] va [[1876-yil]]larda [[Qoʻqon yurishi (1875—1876)|Qoʻqon yurishida]] qatnashib, 2-darajali qilich bilan birgalikdagi Avliyo Anna ordeni (1875) va 3-darajali qilich bilan birgalikdagi [[Avliyo Vladimir ordeni (Rossiya imperiyasi)|Avliyo Vladimir]] (1876) ordenlari bilan taqdirlangan.

[[1879-yil]] [[4-sentyabr]]da [[general-mayor]] unvoni (1884-yil 8-apreldan ish tajribasiga ega) va Sirdaryo viloyati qoʻshinlari qoʻmondonining yordamchisi etib tayinlangan.

[[1880-yil]] [[16-aprel]]dan [[Turkiston harbiy okrugi]] qoʻshinlari qoʻmondonligi qoshidagi harbiy tashviqot idorasining boshligʻi boʻlib xizmat qilgan.

Yana bir qator janglarda qatnashgan va general-leytenant unvoniga sazovor boʻlgan<ref>Разведчик. 1896. — № 294. — С. 492.</ref><ref>Фриде Алексей Яковлевич // Список генералам по старшинству. Составлен по 1 сентября 1894 года. — СПб.: Военная типография, 1894. — С. 399.</ref>. [[1896-yil]] [[9-iyul]]da Aleksey Yakovlevich Fride [[Yaroslavl]]da vafot etgan va Spas-Preobrajensk monastiri qabristoniga dafn qilingan.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:1838-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:8-martda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1896-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:9-iyulda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Avliyo Vladimir ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Avliyo Anna ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Turkiston yurishi qatnashchilari]]
[[Turkum:1873-yilgi Xiva yurishi qatnashchilari]]