Aleksey Sultonov
Алексей Файзулҳақович Султонов (ўзбекча: Алексей Файзулҳакович Султанов; 1969-йил 7-август, Тошкент — 2005-йил 30-июн, Форт-Уэрт, АҚШ) совет пианиночиси (2004-йилдан АҚШ фуқаролиги).
Алексей Файзулҳақович Султонов Султонов Алексей Файзулҳақович | |
|---|---|
| Вафоти | 2005-йил 30-июн (35 йил) |
| Жанрлар | классик мусиқа |
| Касби | Пианиночи |
| Фуқаролиги |
|
Биографияси
1969-йил 7-августда Тошкентда созандалар оиласи бўлган Файзулҳақ Абдулҳақович Султонов ва Наталя Михайловна Погорелова оиласида туғилган. Таниқли ўзбек актрисаси Замира Ҳидоятованинг набираси. Сергей исмли кичик укаси бор.
Тўрт ёшидан бошлаб Султонов Республика мусиқа мактабида ўқитувчиси Тамара Поповна қўл остида ўқиган. Илк бор етти ёшида саҳнага чиқиб, Моцартнинг „Ре мажор“ асарини (К. 382) рондо оркестри билан ижро этган, саккиз ёшидан бошлаб мунтазам равишда консертларда қатнашган. Ўн беш ёшида Ўзбекистон комсомол мукофоти лауреати бўлган.
Москва консерваториясига Лев Наумов синфига ўқишга кирган.
1986-йилда Москвада бўлиб ўтган ВИИИ-Чайковский номидаги халқаро танловда 16 ёшли Алексей Султонов танловнинг фаворити бўлган. Қур’а ташлашдан бир соат олдин, ижро пайтида, Алексей пианино қопқоғини қўлига туширган (бошқа версияга кўра, мусиқачи ғазаб билан деворга мушти билан урган) — шифокор унинг бармоғи синганини айтган[1]. Аммо Султонов ўйнашга қарор қилган, саҳна ортида шифокор оғриқ қолдирувчи дори қилган. Томошабинлар нима бўлганидан хабардор бўлиб, унинг барча икки раунддаги чиқишларидан кейин узоқ вақт қарсак чалишган. Шунга қарамай, Султонов финалчилар қаторидан жой олмаган.
1989-йилда Султонов финалда Рахманиновнинг иккинчи концертини ижро этиб, Ван Клиберн номидаги халқаро пианиночилар танлови ғолиби бўлган[1][2]. Томошабинлар пианиночига туриб қарсак чалишган, беш мартадан ортиқ таъзим қилишга чақириб. Танлов Гран-присини унга ҳакамлар ҳай’атига раислик қилган Ван Клиберннинг ўзи топширган.
Клиберн номидаги Танловда ғолибчиққандан кейин Алексей Султонов бутун дунё бўйлаб шуҳрат қозонган.
1990-йилда Москва консерваториясининг учинчи курсидан кетган ва 1991-йилда АҚШга кўчиб ўтган.
Кейинчалик Султонов икки марта йирик халқаро мусобақаларда иштирок этган ва ҳар икки сафар ҳам бу иштироки шов-шувли жанжаллар билан бирга содир бўлган.
1995-йилда жамоатчилик ҳайратига ва матбуотнинг иштиёқига қарамай, Шопен номидаги пианиночилар танловининг ҳакамлар ҳай’ати Султоновга фақат иккинчи мукофотни беришга қарор қилган, биринчисини эса ҳеч кимга бермасликка қарор қилган. Хафа бўлган Султонов иккинчи даражали дипломни олишдан бош тортган, шундан сўнг 26 ёшли пианиночи инсултни бошдан кечирган.
1998-йилда Чайковский номидаги халқаро танловнинг ҳакамлар ҳай’ати Султоновнинг С.С.Прокофевнинг „Еттинчи соната“ спектаклини жуда темпераментли деб топган ва уни финалга қўймаган, бу эса катта жанжал ҳамда матбуот ва жамоатчиликнинг кескин реаксиясига сабаб бўлган.
Танловнинг биринчи соврини Денис Мацуевга топширилган. Ҳакамлар ҳай’ати раиси, бастакор Андрей Эшпай иккинчи босқич натижаларини эълон қилар экан, „Алексей Султонов финалга чиқа олмаганидан уялганини“ айтган.
2001-йилда Султонов бир қатор такрорий инсултларни бошдан кечирган, бу эса тананинг чап томонининг фалажланишига ва чап кўзининг кўр бўлишига олиб келган. У хайрия концертларини давом эттиришга ҳаракат қилди, бунда унга чап қўл қисмларини ижро этган рафиқаси, виолончелчи Даце Абеле ёрдам берган[2][3]. 2005-йил 30-июнда мусиқачи 35 ёшида вафот этган.
Ижоди
Султонов ўзининг феъл-атворига кўра романтик ва постромантик репертуарга интиларди. Унинг асосий ёзувлари С.Рахманинов, Ф.Шопен, Ф.Лист, А.Скриабин асарларидан иборат эди. Алексей Султоновнинг санъати лирик образларнинг ичига шўнғиб кетиши, ўзини охиригача багиʻшлаши, шунингдек, пианиночи маҳорати билан ажралиб турар эди.
Манбалар
- ↑ По воспоминаниям матери, Натали Михайловни, он нанёс себе травму сам в пориве отчаяния. См. ссилку „Жизн и воскрешениэ музикалного гения“
- ↑ „Алексей Султанов — Пианист с большой буквы.“. 2017-йил 19-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-август 2012-йил.
- ↑ 88 нотес поур пиано соло, Жеан-Пиэрре Тҳиоллет, Нева Эдитионс, 2015, 153—155. ИСБН 978-2-3505-5192-0
Ҳаволалар
- ёдгорлик сайти (Wайбаcк Мачине сайтида 2010-01-26 санасида архивланган) (рус.)
- ёдгорлик сайти (Wайбаcк Мачине сайтида 2010-04-11 санасида архивланган)(ингл.)
- Алексей Султоновнинг хабарлари
- Алексей Султонов — залнинг арклари остидаги исёнкор руҳ
- [www.форумклассика.ру/шоwтҳреад.пҳп?т=34113&п=605847&виэwфулл=1#пост605847/ „Мусиқий даҳонинг ҳаёти ва тирилиши“ — Х. мақоласи. Райка Алексей Султонов ҳақида]
- Документальный фильм Елены Погребижской «Гений, который прожил 35 лет. Никто не мог играть, как он. Алексей Султанов» ЁуТубеда