Alerce Milenario

Алерcе Миленарио^[1] (испанча: "Милленниал Алерcе" ёки "Милленниал Ларч") ёки Гран Абуэло^[2], инглиз тилида Буюк бобо номи билан ҳам танилган^[3] Чилидаги Алерcе Костеро миллий боғидаги энг катта дарахтдир^[1]. У энг қадимги дарахтлар рўйхатида бўлган бўлса-да, бу Алерcе дарахти (Фитзроя cупрессоидес) энди дунёдаги энг қадимги дарахт бўлиш учун бошқалар билан рақобатлашмоқда^[2]^[3]^[4].

Чилидаги Австралия университетидан Жонатан Баричивич ва Антонио Лара дарахтга зарар бермасдан иложи борича қисман тешик очишди. Т шаклидаги маткабни қуришда дарахтга зарар бермасдан тор силиндирни ёғочни кесиш учун улар қўшимча бурғулашдан фойдаланганлар. Ёғочнинг қисман тахминан 2400 та бир-бирига маҳкам ўрнашган ўсиш ҳалқаларини ҳосил қилди. Кейин улар 2400 та дарахтдан олинган маълумотларга асосланган статистик моделлаштиришдан фойдаланишди. Баричивичнинг фикрига кўра Алерcе Миленарио дарахтини тахминий ёши 5484 йил деб айтади. Шундан келиб чиқиб Алерcе Миленарио дарахти 5000 ёшда эканлиги белгиланган.

Географияси

Алерcе Миленарио дарахти Алерcе Костер миллий боғидаги жарликда жойлашган. Парк 137 гектар ва 1048 метр денгиз сатҳидан юқорида ҳисобланади. Йил давомида ёмғир ёғадиган ёмғирли мўтадил иқлимга эга. Унинг ўртача ҳарорати 12 °C. Парк ҳар йили дарахтга ташриф буюрадиган 10 000 га яқин туристларни қабул қилади.

Дарахтнинг тавсифи ва ҳолати

4 метрдан ортиқ шоҳнинг катта қисми тушиб кетиши натижасида дарахтнинг бир қисми нобут бўлди. Алерcе Миленарио дарахти ликен ва мохлар билан қопланган^[5]. Унинг 5000 дан ортиқ ички қисмидаги дарахт узуклари борлиги тахмин қилинмоқда. Агар тўғри бўлса, бу ҳозирги рекордчи дарахтдан 100 йил каттароқ бўлар эди. Баричивичнинг таъкидлашича, „Дарахтнинг атиги 28 фоизи ҳақиқатда тирик, уларнинг аксарияти илдизларда, шунинг учун одамлар яқин атрофдаги тупроқ бўйлаб юрганда, улар дарахтнинг қолган тирик қисмларига фаол равишда зарар этказадилар“^[1].

Дендрохронологик тадқиқотлар зарурлиги

Дендрохронология (ёки дарахт ҳалқаси билан танишиш) – бу дарахт ҳалқаларини (шунингдек, ўсиш ҳалқалари деб аталади) улар ҳосил бўлган йилга аниқлашнинг илмий усули. Уларни таништириш билан бир қаторда, бу ёғочдан тарихнинг турли даврларида дендроклиматология, иқлим ва атмосфера шароитларини ўрганиш учун маълумотлар бериши мумкин. Колумбия университетидан Эд Кук: „Дарахтнинг ёшини аниқлашнинг ягона йўли ҳалқаларни дендрохронологик ҳисоблашдир ва бунинг учун барча ҳалқаларнинг мавжудлиги ёки ҳисобга олиниши керак“^[5].

Бироқ, дендрохронология усули, биринчи навбатда, дарахтнинг ички қисмини текшириш зарурати туфайли қийинчиликларга дуч келади. Бу шикастланишга олиб келиши мумкин ва ишлатиладиган бурғулашлар баъзи дарахтларнинг кенглиги учун етарли бўлмаслиги мумкин, айниқса, ички ядровий қисми шикастланган ёки чириган эски турлардир. Усул ҳозиргача тахминан 2400 та ўсиш ҳалқалари ҳақида далилларни келтирди, аммо ишлатилган бурғулаш дарахтнинг марказига етиб бормаганлиги сабабли, моделлаштириш 80% аниқлик билан 5000 йилдан ортиқ умумий ёшни тахмин қилиш учун ишлатилган^[5].

Ҳимоя

Дарахт ёшига оид топилмалар Чили ҳукуматини уни яхшироқ ҳимоя қилишга ёрдам беради деган умидда. Чили миллий ўрмон корпорацияси дарахтни ҳимоя қилишни кучайтирганини ва паркга қўриқчиларни қўшганини айтди^[6].

Алерcе Миленарио дарахтининг галлереяси

Алерcе Миленарио (1-расм)
Алерcе Миленарио (2-расм)

Шунингдек қаранг

Манбалар

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 Тҳомсон, Жессиcа (25 Май 2022). „Тҳе олдест треэ ин тҳе wорлд мигҳт ҳаве беэн фоунд ин Чиле, анд ит'с дйинг“. Неwсwеэк (инглизча). Қаралди: 2022-05-30.
↑ ^2,0 ^2,1 „Греат Грандфатҳер – 5,484-Еар-Олд Патагониан Cйпресс Cоулд Бе Wорлд'с Олдест Треэ“. Оддитй Cентрал (2022-йил 30-май).
↑ ^3,0 ^3,1 Жоҳн Бартлетт. „Анcиэнт cйпресс ин Чиле май бе тҳе wорлд'с олдест треэ, а неw студй суггесц“ (эн-ГБ). Тҳе Гуардиан (2022-йил 26-май). Қаралди: 2022-йил 30-май.
↑ Сумедҳа Трипатҳи. „Wорлд'с Олдест Треэ Cаллед 'Греат-Грандфатҳер' Фоунд Ин Чиле, Ис Море Тҳан 5000 Еарс Олд! :О“ (эн-ИН). индиатимес.cом. ИндиаТимес. Реутерс (2022-йил 27-май). Қаралди: 2022-йил 30-май.
↑ ^5,0 ^5,1 ^5,2 Габриэл Попкин (20 Май 2022). „Ис тҳе wорлд'с олдест треэ гроwинг ин а равине ин Чиле?“. Сcиэнcе (инглизча). Қаралди: 2022-05-30.
↑ Фермин Кооп. „Ис тҳис треэ ин Чиле тҳе олдест оне ин тҳе wорлд? Тҳис сcиэнтист тҳинкс со“ (эн-УС). змесcиэнcе.cом. ЗМЕ Сcиэнcе (2022-йил 26-май). Қаралди: 2022-йил 30-май.

Қўшимча ўқиш

ин%20Алерcе%20Cостеро%20Натионал%20Парк. Чилидаги қадимий дарахт дунёдаги энг кекса дарахт бўлиши мумкин, дейди олимлар – Ел атроф-муҳит мактаби 27.05.2022
Чили дунёдаги энг кекса дарахтнинг уйи бўлиши мумкин, тадқиқот шуни кўрсатадики, Реутерс 2022 йил 5-26
Дунёдаги энг қадимги дарахт Чилидаги жарликда ўсадими? – Сcиэнcе.орг 2022-05-20

[Newsweek-1709970-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 Тҳомсон, Жессиcа (25 Май 2022). „Тҳе олдест треэ ин тҳе wорлд мигҳт ҳаве беэн фоунд ин Чиле, анд ит'с дйинг“. Неwсwеэк (инглизча). Қаралди: 2022-05-30.

[OC-20220530-2] 2,0 ^2,1 „Греат Грандфатҳер – 5,484-Еар-Олд Патагониан Cйпресс Cоулд Бе Wорлд'с Олдест Треэ“. Оддитй Cентрал (2022-йил 30-май).

[Guardian-20220526-3] 3,0 ^3,1 Жоҳн Бартлетт. „Анcиэнт cйпресс ин Чиле май бе тҳе wорлд'с олдест треэ, а неw студй суггесц“ (эн-ГБ). Тҳе Гуардиан (2022-йил 26-май). Қаралди: 2022-йил 30-май.

[IT-20220527-4] Сумедҳа Трипатҳи. „Wорлд'с Олдест Треэ Cаллед 'Греат-Грандфатҳер' Фоунд Ин Чиле, Ис Море Тҳан 5000 Еарс Олд! :О“ (эн-ИН). индиатимес.cом. ИндиаТимес. Реутерс (2022-йил 27-май). Қаралди: 2022-йил 30-май.

[Science-20220520-5] 5,0 ^5,1 ^5,2 Габриэл Попкин (20 Май 2022). „Ис тҳе wорлд'с олдест треэ гроwинг ин а равине ин Чиле?“. Сcиэнcе (инглизча). Қаралди: 2022-05-30.

[ZME-26052022-6] Фермин Кооп. „Ис тҳис треэ ин Чиле тҳе олдест оне ин тҳе wорлд? Тҳис сcиэнтист тҳинкс со“ (эн-УС). змесcиэнcе.cом. ЗМЕ Сcиэнcе (2022-йил 26-май). Қаралди: 2022-йил 30-май.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]