Алессандро Алгарди (италянча: Алессандро Алгарди, 1598-йил 31-июл, Болония - 1654-йил 10-июн, Рим) - италиялик ҳайкалтарош, ме'мор ва рассом, олтин ва кумуш заргарлик буюмлари дизайнери, Жованни Лорензо Франческо Бернини ва Пиэтро да Кортона билан бирга Италия сан'атида барокко услубининг энг йирик вакили. Алгарди Мантуа, Болония ва Римда ишлаган.

Алессандро Алгарди

Папа Лео ХИ мақбараси. Авлиё Пётр собори. Ватикан
Таваллуди 1598-йил 31-июл
Болоня
Вафоти 1654-йил 10-июл
Рим
Миллати Италян
Соҳаси Ҳайкалтарош
Оқим Барокко
Машҳур суратлари „Аттила фугаси“ (Фуга д’Аттила)
Ҳомийлари Иннокентий Х

Ёшлиги ва фаолияти

Болонияда туғилган Алгарди ёшлигида Болония мактабининг асосий намояндаларидан бири Лодовико Каррачи[1] устахонасида, сўнгра унча таниқли бўлмаган рассом Гиулио Чезаре Конвенти (1577-1640) билан бирга ўқиган.

1608-йилда Алгарди Мантуа герсоги Фердинандо Гонзанинг хизматига кирди. Унинг саройида безак ишлари ва заргарлик буюмлари чизмаларини чизиш билан шуғулланган. 1625-йилда Венецияда қисқа вақт бўлганидан сўнг, у Римга йўл олди. Римда Мантуа герсоги уни марҳум папанинг жияни кардинал Лудовико Лудовиси билан таништирди. Ўша ерда у ўзининг машҳур коллексиясидаги антиқа ҳайкалларни ясаш учун бир муддат ишлади.

Римда Алгардига дўстлари, жумладан Пиэтро да Кортона ва унинг ватандоши Доменичино ёрдам беришди. Унинг дастлабки Рим эсталикларига теракота ва бир нечта мармар портрет бüстлари ва бошқа кичик қисмлар киради. 1630-йилларда Алгарди Санта Мария дел Пополо черковининг капелласида Меллини оиласининг мақбараларида ишлаган. У Сан Силвестро, Сант'Андреа делла Валле черковларида, Санкт-Петер собори, Палаззо деи Cонсерватори[2] черковларида ишлаган.

Алгарди учун биринчи йирик лойиҳа 1634-йилда, Медиcилар оиласининг ёши улуғ вакили, 1605-йилда бир ойдан камроқ вақт давомида ҳукмронлик қилган учинчи Медиcи папаси Папа Лео ХИ учун Авлиё Пётр Базиликасида қабр тошини қўйишни топширишгани бўлди. Мақбара қуриш 1640-йилда бошланган ва асосан 1644-йилда қуриб битказилган. Композиция умумий ма'нода Бернини томонидан Ватикандаги Сан-Петро соборида Урбан ВИИИ (1628-1647) қабри учун яратилган композицияни такрорлайди[3].

1644-йилда Папа Урбан ВИИИ вафоти ва Папа Иннокент Х Памфилининг папаликка келишиши билан Барберинилар оиласи э'тибордан четда қолди. Алгарди эса янги папа ва унинг жияни Камилло Памфилий томонидан ҳимояга олинган. Алгардининг ҳайкалтарош ишлари ва расм портретлари юқори баҳоланган.

Архитектор сифатида Алессандро Алгарди Вилла Дориа Пампҳили лойиҳасини, Гироламо Раиналди ва Жованни Франческо Грималди (1644-1652) ёрдамида яратган. 1650-йилда Алгарди Испаниядан янги буюртмалар олиш учун Диэго Веласкес билан учрашди. Натижада , Аранжуэз қироллик саройида Алгарди асарлари, хусусан, Нептун фаввораси фигуралари мавжуд. Саламанкадаги Августин монастирида граф ва графиня де Монтерей мақбараси жойлашган бўлиб, бу мақбара ҳам Алгардининг ишларидан биридир.

Алгарди Франсуа Дуқуэсной, Андреа Сакки, Никола Пуссен билан дўст бўлиб, барокко услубида ижод қилувчи сан'атнинг классик намоёндалари билан ўртоқлашди[4]. Алгардининг машҳур асари: 1646-йилдан 1653-йилгача яратилган Папа Лео И ва Атилла тасвирланган "Аттила фугаси" (Фуга д'Аттила) ёки "Аттиланинг парвози" деб номланади. У Санкт-Петер Базиликаси учун яратилган.

Ўзининг кейинги йилларида Алгарди катта устахонага эга бўлиб, анча бойлик тўплади. Унинг сан'атини талабалар давом эттирдилар: Эрколе Феррата, Антонио Рагги, Доменико Гуиди. Гуиди аввал Алгарди билан бирга ўқиган, кейин эса Бернинига ўтган. Унинг устахонасида бошқа унчалик машҳур бўлмаган шогирдлари Франческо Баррата, Гироламо Лусенти ва Жузеппе Перони ҳам ижод қилган.

Ижодкорлик ишлари

Алгардининг индивидуал услуби бошқа барокко рассомларининг зўравон ҳис-туйғулари ва ифодаларидан кўра, Франсуа Дукеснойнинг классик ва вазмин бароккосига яқинроқдир. Гермен Базин италян барокко сан'ати ҳақидаги шарҳида қисқача та'кидлади: "Бернини билан солиштирганда, унинг замондоши Алессандро Алгардининг темпераменти анча вазмин ва услуби антиқа намуналар билан чамбарчас боғлиқ"[5].

Бадиий нуқтаи назардан, Алгарди портрет-ҳайкаллари муваффақият қозонган. Алгарди, шунингдек, чизмалар ва гравüрлар билан машҳур эди. Унинг тасвирий иши, биринчи навбатда, портретлари, натурализми ва тасвирларда либосларга бўлган э'тибори билан ажралиб туради.

Теракота моделлари: ба'зилари тайёр сан'ат асарлари бўлган боззетти коллексионерлар томонидан юқори баҳоланган. Алгарди теракота моделларининг ажойиб серияси Санкт-Петербургдаги Эрмитажда сақланади.

Галерея

Манбалар

  1. ↑ Треccани.
  2. ↑ Алгарди, Алессандро. Энcйcлопæдиа Британниcа. Вол. 1 (11тҳ эд.). — Cамбридге Университй Пресс. — Р. 598
  3. ↑ Боучер В. Италиан Бароқуэ Сcулптуре. —Тҳамес & Ҳудсон: Wорлд оф Арт, 1998. — Рп. 121—122
  4. ↑ {{{заглавие}}}.
  5. ↑ Базен Ж. Барокко и рококо. — М.: Слово, 2001. — С. 27

Адабиётлар

  • Ҳеимбургер М. Алессандро Алгарди ҳайкалтарошлиги. - Рома: Иституто ди Студи Романи, 1973-йил.
  • Неуманн Э. Меҳрфигуриге Релиэфс вон Алессандро Алгарди: Генесе, Аналйсе, Иконограпҳиэ. - Фр./М. ; Берн; Н. Й.: Ланг, 1985-йил.
  • Монтагу Ж. Алессандро Алгарди: л'алтра фаccиа дел бароccо: гуида алла мостра. - Рим: Эдизиони де Лука, 1999-йил.

Ҳаволалар